Μανωλάδα: Τα χωράφια είναι «δουλειά των Αλλων»

Στα φραουλοχώραφα της Ηλείας, εκεί όπου καθώς μεγάλωνε ο κλήρος και οι ντόπιοι εξελίσσονταν από αγρότες σε αφεντικά, ο Σπύρος Καρδάμας είναι η εξαίρεση: δεν διστάζει να λερωθεί για το μεροκάματο. Εχει κλείσει πάνω από δεκαετία ως χειριστής περονοφόρου σε συσκευαστήριο. Είναι ένας από τους λίγους ντόπιους που διέσχισε τη γραμμή της προκατάληψης στον εργασιακό χώρο. Στα μέρη του, εδώ και χρόνια, υπάρχουν δουλειές για έλληνες και δουλειές για ξένους.

«Η ανάγκη για εργασία στην περιοχή είναι μεγάλη, αλλά παρατηρώ γύρω μου μεγάλη τεμπελιά», λέει. «Οταν πρότεινα σε έναν 21χρονο να πάει στα θερμοκήπια αντέδρασε. Θεώρησε ντροπή να κάνει ”τη δουλειά του μετανάστη” για 25 ευρώ». Ισως αυτό εξηγεί και τη – μέχρι στιγμής – απροθυμία των Ελλήνων στην πρόσκληση των παραγωγών φράουλας για εργασία. Στις αιτήσεις τους για πρόσληψη μέσω ΟΑΕΔ 4.648 εργατών γης έχουν ανταποκριθεί λιγότερα απο δέκα άτομα. Τον περασμένο Απρίλιο, ο τραυματισμός δεκάδων μεταναστών που διεκδικούσαν τα δεδουλευμένα τους από τα σκάγια τριών επιστατών στη Νέα Μανωλάδα ανέδειξε το σύστημα εκμετάλλευσης ξένων εργατικών χεριών.

Περίπου 4.000 οικονομικοί μετανάστες, ανασφάλιστοι και χωρίς νόμιμα έγγραφα διαμονής στην πλειονότητά τους, ζουν σε μια ακτίνα 50 χιλιομέτρων. Αρκετοί από αυτούς κοιμούνται σε νάιλον πολιτείες. Στριμωγμένοι σε πρόχειρους καταυλισμούς χωρίς πόσιμο νερό στη σκιά των θερμοκηπίων. Για τους παραγωγούς δεν είναι απλώς φτηνοί. Είναι και απαραίτητοι. Η καλλιέργεια της φράουλας απαιτεί πολλά χέρια συντονισμένα στη μηχανική κίνηση της συγκομιδής.

«Είχαμε σκεφθεί να τους στεγάσουμε σε κοντέινερ, η Πολεοδομία όμως δεν χορηγούσε άδειες. Δεν μπορούσαμε να τους βάλουμε σε σπίτια γιατί δεν είχαν νόμιμα έγγραφα. Βλέπαμε ότι αυτό το μοντέλο δεν θα οδηγούσε κάπου. Αλλά το προϊόν απέκτησε δυναμική στο εξωτερικό. Και όλοι επέλεγαν να μην ακουμπήσουν το θέμα», λέει ο γεωπόνος Γιάννης Διασάκος.

ΤΕΛΟΣ ΕΠΟΧΗΣ. Η αποκάλυψη των άθλιων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των μεταναστών στη Νέα Μανωλάδα κινητοποίησε τις Αρχές. Κλιμάκια ελεγκτών όργωσαν τα χωράφια. Παραγωγοί οδηγήθηκαν στο Αυτόφωρο. Παραγγελίες ακυρώθηκαν. Και καταναλωτές κάλεσαν μέσω Διαδικτύου σε μποϊκοτάζ της φράουλας.

Πριν από έναν μήνα σε συνάντηση που είχαν στην Αμαλιάδα με βουλευτές τής – τρικομματικής τότε – συγκυβέρνησης και επιθεωρητές του υπουργείου Εργασίας, μέλη τοπικών συνεταιρισμών ζήτησαν να νομιμοποιηθούν οι ξένοι εργάτες. Δεν είχαν την προσδοκία ότι θα βρεθούν έλληνες ενδιαφερόμενοι για τις θέσεις τους. Το αίτημά τους δεν ικανοποιήθηκε. Σήμερα κάποιοι από αυτούς σκέφτονται να αντικαταστήσουν του χρόνου τις φράουλες με πατάτες θερμοκηπίου ή άλλα προϊόντα που απαιτούν λιγότερο κόπο και εργατικό δυναμικό.

Αυτήν την εποχή οι θόλοι των θερμοκηπίων εκατέρωθεν της Εθνικής Οδού καλύπτουν χιλιάδες σιωπηλά στρέμματα. Οι φράουλες ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους. Στη θέση τους φύτρωσαν αγριόχορτα. Μέχρι να φουντώσει και πάλι τον Οκτώβριο ο πυρετός της παραγωγής απαιτούνται σποραδικές εργασίες συντήρησης.

Πριν από δέκα ημέρες μια γυναίκα τηλεφώνησε στον παραγωγό Οδυσσέα Κυριαζή ρωτώντας για το ωράριο και το μεροκάματο. «Ημερομίσθιο 25 ευρώ για εξήμισι ώρες και πληρωμένο το εργόσημο», της απάντησε. Είπε ότι θα συμβουλευόταν τον άνδρα της αλλά δεν τον ξανακάλεσε. «Τον Απρίλιο είχαν έρθει τέσσερις γυναίκες από το Λάπα για εργάτριες γης. Δούλεψαν μέχρι τις δέκα το πρωί και δεν άντεξαν άλλο. Ζήτησαν να φύγουν και τους έδωσα κανονικά το ημερομίσθιο», λέει ο Κυριαζής.

Η ΣΤΡΕΒΛΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Για τον παραγωγό φράουλας και ιδιοκτήτη συσκευαστηρίου Τάκη Λαϊνά, η απροθυμία των ντόπιων για ενασχόληση με τον πρωτογενή τομέα οφείλεται στο μοντέλο στρεβλής ανάπτυξης. Αναπολεί, όπως και άλλοι παραγωγοί άνω των 60 ετών, την εποχή των «δανεικαριών». Τότε που οι οικογένειες των χωριών εναλλάσσονταν στα χωράφια του γείτονα για να θερίσουν, να σπείρουν, να τρυγήσουν και αμείβονταν με φρέσκο προϊόν. Μετά την ολοκλήρωση του φράγματος του Πηνειού τα αρδευτικά κανάλια άλλαξαν τη φυσιογνωμία του κάμπου.

Από τη δεκαετία του ’70 οι εκτάσεις μεγαλώνουν. Με τα χρόνια οι ντόπιοι νοικιάζουν κλήρο ή αγοράζουν γη παίρνοντας δάνεια από τράπεζες. Από το 1987 και έπειτα όλο και λιγότεροι Ελληνες βουτούν τα παπούτσια τους στις λάσπες. Τη θέση τους παίρνουν αρχικά Βαλκάνιοι, αργότερα Αιγύπτιοι, σήμερα Μπανγκλαντεσιανοί. «Ηταν τα χρόνια του πλαστικού χρήματος. Αυτοί που ήταν εργάτες έγιναν αφεντικά. Οι Ελληνες πλέον ζητάνε μόνο δουλειά γραφείου. Εάν υπάρχει και καμιά εξαίρεση, ζητούν να εργαστούν υπό σκιά στα συσκευαστήρια», λέει ο Γιώργος Γεωργιλάς, παραγωγός καρπουζιών στην περιοχή.

ΑΝΕΡΓΙΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ 20%. Η ανεργία στην Πελοπόννησο ξεπερνά το 20%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για το πρώτο τρίμηνο του 2013. Ο Σπύρος Καρδάμας παρατηρεί τις συνέπειες της κρίσης στους νέους της περιοχής που κάθονται. Κόντρα στα στερεότυπα του περίγυρού του στηρίζει τον πρωτογενή τομέα χωρίς παράλληλα να απαξιώνει τις σπουδές. Παρότι ο ίδιος απορροφήθηκε στην αγροτική ζωή από τα 16 του μαζεύοντας καρπούζια, θα ήθελε ο γιος του να αποκτήσει πανεπιστημιακή μόρφωση. Δεν θα τον απέτρεπε όμως να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο εάν το επιθυμούσε. «Τώρα, που εργάζομαι στο συσκευαστήριο αρκετοί απορούν με την επιλογή μου. Συντηρώ όμως μια οικογένεια. Από τη στιγμή που υπάρχει μια ευκαιρία δεν την αφήνω να περάσει ανεκμετάλλευτη», λέει