[Τρίτη άποψη] Ενα δικαστήριο, ένας δικαστής

Το κλείσιμο της ΕΡΤ μπορεί να μοιάζει με τρικυμία σε ποτήρι αν συγκριθεί, για παράδειγμα, με το ξέσπασμα στη Βραζιλία, που έλαβε χώρα τις ίδια ημέρες, ή αν κριθεί ως αφορμή για να πέσει μια κυβέρνηση. Η θεσμική ωστόσο σημασία της υπόθεσης φάνηκε από τουλάχιστον τρεις πτυχές της: έφερε στο προσκήνιο το συνταγματικό δικαίωμα της ενημέρωσης, τα όρια άσκησης και περιορισμού του· έδειξε στην κυβέρνηση – ο Πρωθυπουργός όψιμα ομολόγησε ότι το κατάλαβε – το πώς δεν πρέπει να αποφασίζει και να νομοθετεί· δοκίμασε τις σχέσεις εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας και τον αναγκαίο σεβασμό από την πρώτη των αποφάσεων της δεύτερης. Και για τα τρία αυτά σημαντικά για τη Δημοκρατία ζητήματα κρίσιμο λόγο είχε, και κρίσιμο ρόλο έπαιξε, το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας είναι τυπικά το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας, αλλά ουσιαστικά ο θεματοφύλακας του δημόσιου συμφέροντος. Παρά τις περιπέτειες που περνούν όλοι οι θεσμοί στην Ελλάδα και τις δυσκολίες που υφίστανται όλοι οι δημόσιοι λειτουργοί μέσα στην κρίση, το Συμβούλιο της Επικρατείας – με μόνο εμφανές αδύναμο σημείο τη συχνή καθυστέρηση στην απονομή Δικαιοσύνης – παραμένει στη συνείδηση των εξουσιαζόντων και των διοικουμένων ως μια νησίδα σχετικής ασφάλειας δικαίου, προστασίας των δικαιωμάτων και αντίστασης στην κρατική αυθαιρεσία. Το έπραξε διπλά προσθέτοντας στη δίκαια κρίση τη γρήγορη κρίση στην «υπόθεση της ΕΡΤ». Υπόθεση που θα μείνει επίσης στην Ιστορία ως το κύκνειο και μαζί ένδοξο άσμα του απερχόμενου προέδρου του – βραχύβιου ως προς τη θητεία, ποιοτικού ως προς το δικαστικό αποτύπωμα.

Πρώτα ο ίδιος ο πρόεδρος του δικαστηρίου – κάτι πρωτόφαντο – «πήρε επάνω» του το ζήτημα και εξέδωσε προσωρινή διαταγή. Υστερα, υπό την καθοδήγησή του η Επιτροπή Αναστολών για να διαλύσει κάθε αμφιβολία και αμφισβήτηση δύο ημέρες αργότερα εξέδωσε προσωρινή απόφαση. Το δικαστήριο στηρίχθηκε σε μία απολύτως διαφανή και στηριγμένη στο Σύνταγμα θεσμική λογική και συνεπώς οι λύσεις που δόθηκαν ήταν, από νομική άποψη, κάθε άλλο παρά σολομώντειες. Η κρίση στηριζόταν, και στα δύο της πόδια, στη λογική της «ελευθερίας με όρια», βασικής αρχής του Συντάγματός μας και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, του άρθρου 15 παρ. 2: ελευθερία άσκησης και απόλαυσης του δικαιώματος της ενημέρωσης, ειδικά μέσω της ραδιοτηλεόρασης, ελευθερία της κυβέρνησης να διαμορφώσει μέσα από την ορθή και προβλεπόμενη διαδικασία τους όρους λειτουργίας των φορέων της ραδιοτηλεοπτικής ενημέρωσης. Γι’ αυτό οι δύο βασικές πτυχές της προσωρινής διαταγής και της απόφασης αναστολής – κακώς έκλεισε η ΕΡΤ και έπαυσε, έστω προσωρινά, η δημόσια ραδιοτηλεόραση, αλλά νομίμως αποφασίστηκε η μετατροπή της ΕΡΤ σε έναν άλλο και υπό διαφορετικούς όρους λειτουργούντα δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα – δεν ήταν αντιφατικές αλλά συμπληρωματικές. Και βαθιά δημοκρατικές.

Με την προσωρινή προστασία που παρείχε στην «υπόθεση της ΕΡΤ», το Συμβούλιο της Επικρατείας έδωσε δύο μαθήματα συνταγματικού δικαίου σε όλους, απέδωσε δύο ψόγους στην εκπεσούσα, λόγω αυτής της υπόθεσης, κυβέρνηση και παρέδωσε δύο παρακαταθήκες στη διάδοχό της. Τα μαθήματα: η ραδιοτηλεόραση είναι (και) δημόσια λειτουργία και οι δημόσιες λειτουργίες διέπονται από την αρχή της αδιάλειπτης συνέχειας, όπως το Κράτος. Οι ψόγοι: κακώς έκλεισε τελείως η ΕΡΤ και κακώς δεν ξανάνοιξε αμέσως ένας δημόσιος σταθμός. Οι παρακαταθήκες: οι μεταρρυθμίσεις χρειάζονται συνεννόηση προτού αποφασιστούν και διάβασμα του Συντάγματος, ως προς την εφαρμογή τους.

Δεν έχω λόγο να κρύψω πως, λόγω προσωπικής εμπειρίας και οικογενειακής ιστορίας, αισθάνομαι το Συμβούλιο της Επικρατείας σχεδόν σαν δεύτερο σπίτι μου. Γι’ αυτό η ικανοποίησή μου είναι διπλή, έχοντάς το δει να μην ανταποκρίνεται πλήρως στις ανάγκες της «εποχής του Μνημονίου», να ξαναβρίσκει τον εαυτό του επί των τελευταίων ημερών του ανθρώπου που ο πατέρας μου θεωρούσε ως τον καλύτερο ίσως μαθητή του.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς