Κατασκευαστές εποφθαλμιούν την Public Library

Στις αρχές Μαΐου στο Μανχάταν, έξω από τη διάσημη Public Library, τη μεγαλύτερη βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης και τη δεύτερη μεγαλύτερη των ΗΠΑ, είχαν μαζευτεί καμιά διακοσαριά διανοούμενοι και διαδήλωναν κρατώντας πανό που έλεγαν «Οχι στο άδειασμα της βιβλιοθήκης».

Τι είχε συμβεί; Η βιβλιοθήκη αυτή, η οποία είναι ήδη 102 ετών, χρηματοδοτείται από κρατικά και ιδιωτικά κεφάλαια και διευθύνεται από τον Δήμο Νέας Υόρκης, αλλάζει. Το διοικητικό της συμβούλιο αποφάσισε να καταστρέψει το εσωτερικό της προκειμένου να αντικαταστήσει τους γεμάτους βιβλία επτά ορόφους της με έναν ελικοειδή χώρο ο οποίος, κατά τους αρχιτέκτονες του λονδρέζικου γραφείου Foster & Partners, θα διπλασιάσει την ικανότητα υποδοχής κοινού.

«Λίγα κτίρια στις ΗΠΑ έχουν τέτοια αντανάκλαση στο συλλογικό φαντασιακό», λέει ο διευθυντής της Βιβλιοθήκης του Χάρβαρντ Ρόμπερτ Ντάρντον για το οικοδόμημα αυτό που θεωρείται ένα διαμάντι της αρχιτεκτονικής Beaux-Arts. Οι μακέτες των νέων σχεδίων έχουν, λένε οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», «την κομψότητα ενός εμπορικού κέντρου σε προάστιο». Και η «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ» συμφωνεί με τη διαπίστωση.

Ομως, οι έντονες αντιδράσεις δεν βασίζονται τόσο σε αισθητικά κριτήρια. Ούτε μόνο στο υψηλό κόστος της μετάλλαξης του – χαρακτηρισμένου ως διατηρητέου – κτιρίου, το οποίο θα ανέλθει σε τουλάχιστον 250 εκατομμύρια ευρώ. Υπάρχουν ακόμη σοβαρότεροι λόγοι, όπως  ότι για να αυξηθεί η ικανότητα πρόσβασης θα μειωθούν τα βιβλία. Περί τα δύο με τρία εκατομμύρια τόμοι θα μετακομίσουν σε παράρτημα του Νιου Τζέρσεϊ, γεγονός που «απειλεί τον ρόλο της βιβλιοθήκης ως ενός από τα πρώτα ερευνητικά κέντρα στον κόσμο». Υπάρχουν επίσης υπόνοιες ότι η βιβλιοθήκη διαθέτει σπάνια έγγραφα που κρύβονται επιμελώς από τη διεύθυνσή της και τον δήμο και των οποίων η τύχη, σε μια τέτοια αλλαγή, είναι αβέβαιη.

Οι εμπνευστές των αλλαγών υπερασπίζονται την επιλογή τους, λέγοντας ότι πρέπει να λύσουν προβλήματα που προκύπτουν από την παλαιότητα του κτιρίου, ότι στις υπάρχουσες συνθήκες είναι αδύνατον να προστατευθούν τα παλαιά τεκμήρια και ότι το σχέδιο συμπλέει με τη σύγχρονη προβληματική για τη σχέση του χαρτιού με τα ψηφιακά μέσα. Αλλά και με αναγκαίες εξοικονομήσεις χρημάτων καθώς μόνο το 6% των τεκμηρίων χρησιμοποιούνται συχνά στην πραγματικότητα, ενώ οι επιχορηγήσεις και οι δωρεές μειώνονται συνεχώς. Οι βιβλιοθήκες είναι υποδομές που κοστίζουν. Ενώ το μέλλον, υποστηρίζουν, δεν βρίσκεται στην επιτόπου επίσκεψη αλλά στις ηλεκτρονικές διευκολύνσεις για αναγνώστες και ερευνητές.

Σε αυτό το τελευταίο οι ειδικοί δεν διαφωνούν εντελώς, υπάρχουν όμως και εκείνοι – όπως ο Λοράν Φερί, παλαιογράφος στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ – που λένε ότι δεν πρέπει να συγχέουμε την ακαριαία πρόσβαση στην πληροφορία και στην εγκυκλοπαίδεια με τη στοχαστική, μνημονική ανάγνωση έργων που τα έχει κανείς μπροστά του στην ολότητά τους. «Η Δημοκρατία έχει ανάγκη από απαιτητικούς, συγκεντρωμένους αναγνώστες, όχι μόνο από παρορμητικούς καταναλωτές». Αντίθετα μάλιστα με την κοινή πεποίθηση περί εξοικονόμησης χρημάτων μέσω της ψηφιοποίησης, ο Φερί ισχυρίζεται ότι «η προσφορά διαρκών ηλεκτρονικών πηγών ποιότητας κοστίζει πολύ ακριβά στις βιβλιοθήκες έρευνας». Και φοβάται ότι η κατάληξη θα είναι η αύξηση των σημείων πρόσβασης επί πληρωμή, η γιγάντωση δηλαδή του λεγόμενου «pay per view».