[Αγιογραφίες] Ηθη

ΟΙ υπογραφές μπορεί να σημαίνουν κάτι, μπορεί να μη σημαίνουν και τίποτε. Δύο παραδείγματα.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ πρώτο: κρίνοντας από την κατάληξη της συνάντησης Βενιζέλου – Κουβέλη χθες το απόγευμα, η συλλογή υπογραφών – ακόμη και του Γιώργου Παπανδρέου! – στην πρόταση νόμου για τη μη εφαρμογή της Πράξεως Νομοθετικού Περιεχομένου περί αναστολής λειτουργίας της ΕΡΤ δεν ήταν η συντέλεια του κόσμου. Ή, μάλλον, το τέλος της κυβέρνησης. Κρίνοντας από το τέμπο των εξελίξεων, κανείς δεν βιάζεται να πάει τη χώρα σε εκλογές.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ δεύτερο: κρίνοντας από τα όσα είπε ο ίδιος χθες στα ηνωμένα κοινοβουλευτικά και κομματικά όργανα του ΠΑΣΟΚ, από την ολιγόλογη δημόσια δήλωσή του αλλά και από όσα έγιναν στο παρασκήνιο, το γεγονός ότι ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης δεν υπέγραψε την εν λόγω πρόταση νόμου για την ΕΡΤ δεν σημαίνει πως αποχαιρετάει την Ιπποκράτους. Ή, με παλαιότερη ανδρεϊκή ορολογία, ότι θέτει εαυτόν εκτός ΠΑΣΟΚ.

ΤΑ δύο παραδείγματα συγκλίνουν στην ίδια διαπίστωση. Η πολιτική κουλτούρα έχει αλλάξει. Και τα πολιτικά ήθη έχουν γίνει πολύ πιο χαλαρά. Η κυβέρνηση συνεργασίας των τριών του 2012 είναι κάτι σαν τη σεξουαλική επανάσταση της δεκαετίας του ’60. Τρία κόμματα μπορεί να συγκυβερνούν χωρίς όμως να συμφωνούν στα πάντα. Η ΔΗΜΑΡ εκπροσωπείται στην κυβέρνηση και τη στηρίζει, ενώ, ας πούμε, δεν ψήφισε το πακέτο των 13,5 δισ. ευρώ πέρυσι τον Οκτώβριο. Κι ας ήταν αυτός ο λόγος ύπαρξης ή, τέλος πάντων, συγκρότησης της κυβέρνησης. Βουλευτές – ας πούμε ο Κώστας Σκανδαλίδης – βγαίνουν και ξαναμπαίνουν στα κόμματα. Ή διαφοροποιούνται χωρίς να διαγράφονται. Ή τα χώνουν στον αρχηγό – όπως ο Λαφαζάνης στον Τσίπρα – ατιμωρητί.  

ΓΙΑΤΙ; Διότι οι κομματικές ηγεσίες είναι αδύναμες. Αλλά και γιατί η πολιτική ατζέντα της εποχής είναι πολυσχιδής και ενίοτε αντιφατική. Υστερα είναι και αυτό που λένε οι Γάλλοι: «Το να έχεις κατανόηση για όλα σημαίνει ότι τα συγχωρείς όλα». Δεν ισχύει ακριβώς για το χθεσινό ντουέτο του Βαγγέλη Βενιζέλου με τον «σύντροφο» Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Αλλά αμφότερες οι πλευρές απέφυγαν να προσωποποιήσουν την απουσία του Χρυσοχοΐδη από το μανιφέστο κατά της πράξης νομοθετικού περιεχομένου ή, μάλλον, επικαλέστηκαν την προσωπική τους σχέση, ότι δηλαδή γνωρίζονται από παλιά, με τρόπο θετικό. Ο Χρυσοχοΐδης δεν τρελαίνεται με τον χειρισμό στην ΕΡΤ, αλλά δεν θεωρεί και ότι η παλινόρθωση του παλαιού καθεστώτος της ραδιοτηλεόρασης είναι η λύση. Ο Βενιζέλος δεν θέλει μια κίνηση αμφισβήτησης του πρωθυπουργικού imperium να επισκιασθεί από την ηχηρή έξοδο ενός από τα ελάχιστα επώνυμα πολιτικά στελέχη που παραμένουν στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ. Αμφότεροι λοιπόν αισθάνονται ότι μπορούν να ζήσουν με τη διαφορά – δηλαδή, τη διαφορά απόψεων μεταξύ τους.

ΟΥΤΩΣ  Ή άλλως, το πολιτικό τοπίο κατοικείται πλέον από παίκτες για τους οποίους η αυτονομία απόψεων είναι περίπου όρος ύπαρξης. Ο καταναγκασμός της γραμμής είναι επόμενο να μην υπάρχει σε ένα περιβάλλον συνεργασιών. Ακόμη περισσότερο: ο διπολισμός της Μεταπολίτευσης έχει πλέον αντικατασταθεί από μια πολυπολική πραγματικότητα. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό δεν συνεπάγεται αναγκαστικά αστάθεια. Αντιθέτως, το ότι τα κόμματα δεν είναι πια στρατοί είναι κάτι που απαλύνει τις εντάσεις και λειτουργεί εξισορροπητικά.