Το κινητό σου σε παρακολουθεί

Την περασμένη Πέμπτη, όταν έγινε γνωστό ότι η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών καταγράφει στοιχεία από όλες τις μεγάλες εταιρείες του Διαδικτύου, ένας χρήσης του twitter δημιούργησε έναν λογαριασμό με το όνομα «Δεν έχω τίποτα να κρύψω». Στον λογαριασμό αυτό αναπαράγονταν tweets από διάφορους χρήστες που εξέφραζαν την αδιαφορία τους για την παρακολούθηση των προσωπικών δεδομένων τους από την κυβέρνηση.

«Αν είναι ένας τρόπος να γλιτώσουμε από μια άλλη επίθεση όπως εκείνη της 11ης Σεπτεμβρίου, ας το κάνουμε», έγραψε ένας. «Τα e-mail μου και οι τηλεφωνικές μου συνομιλίες δεν είναι άλλωστε και τόσο συναρπαστικά». Ενας άλλος έγραψε: «Τέτοια πράγματα συμβαίνουν. Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας. Επιπλέον, δεν έχω τίποτα να κρύψω».

Οι πολίτες αυτοί δεν αντιλαμβάνονται πολύ καλά την έννοια των ατομικών ελευθεριών. Οπως έγραψε πρόσφατα ο ειδικός ασφάλειας Μπρους Σνάιερ, δεν διείσδυσε ο Μεγάλος Αδελφός στο Διαδίκτυο. Στην πραγματικότητα, το Διαδίκτυο είναι ο Μεγάλος Αδελφός. 

Τον πρώτο καιρό της «εποχής dot-com», αυτό που έβρισκαν οι άνθρωποι γοητευτικό στην online ζωή ήταν το πόσο ανώνυμη έμοιαζε. Μια γνωστή γελοιογραφία του «Νιου Γιόρκερ» δείχνει δύο σκυλιά να κοιτάζουν έναν υπολογιστή και να λέει το ένα στο άλλο: «Στο Διαδίκτυο κανείς δεν ξέρει ότι είσαι σκυλί».
Το ιδανικό της ανωνυμίας εξακολουθεί να κυριαρχεί σε ορισμένες κοινότητες του Διαδικτύου. Ομως ο διαδικτυακός κόσμος αποδείχθηκε ότι είναι λιγότερο ιδιωτικός από το βασίλειο της σάρκας και του αίματος. Ενας λόγος είναι ότι οι περισσότεροι χρήστες δεν θέλουν να χρησιμοποιούν ψευδώνυμα. Προτιμούν να επικοινωνούν στο Διαδίκτυο όπως θα επικοινωνούσαν σε ένα δωμάτιο με τους πιο καλούς τους φίλους και να χρησιμοποιούν τα e-mail όπως κάποτε θα χρησιμοποιούσαν τις επιστολές ή τα τηλέφωνα. Αυτό σημαίνει ότι εκτίθενται πολύ περισσότερο – σε ξένους και εχθρούς, σε πρώην συντρόφους και πρώην φίλους – απ’ ό,τι συνέβαινε προτού η κοινωνική τους ζωή μεταναστεύσει στο Διαδίκτυο.

Η συμμετοχή στη διαδικτυακή κουλτούρα χωρίς την οριζόντια έκθεση σε γνωστούς και φίλους είναι ασφαλώς δυνατή. Αυτό που είναι πρακτικά αδύνατο είναι η προστασία της ιδιωτικότητας από τους παρόχους υπηρεσιών, τα δίκτυα των social media και, όπως αποδεικνύεται τώρα, τις υπηρεσίες ασφάλειας που έχουν πρόσβαση σε κάθε κλικ, σε κάθε κείμενο, σε κάθε ηλεκτρονική επιστολή. Ακόμη και οι ισχυροί δεν μπορούν να κρυφτούν, όπως απέδειξε η ιστορία του Ντέιβιντ Πετρέους. Στο κράτος του Μεγάλου Αδελφού, όλοι ξέρουν ότι είσαι σκυλί.

Κάθε τεχνολογική καινοτομία, από το Google Glass ώς τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό, κάνει λίγο ευκολότερο τον εντοπισμό κάθε κίνησής μας. Τα μεγάλα ονόματα της Σίλικον Βάλεϊ μιλούν για την ιδιωτική ζωή με την ίδια πατερναλιστική γλώσσα που χρησιμοποιούν και οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων. «Αν υπάρχει κάτι που δεν θέλεις να το μάθει όλος ο κόσμος», δήλωσε το 2009 ο Ερικ Σμιτ της Google, «καλύτερα να μην ξεκινήσεις καθόλου αυτή την περιπέτεια».
Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε μόνο ένα σημείο αναφοράς γι’ αυτή την καινούργια τάση: το ολοκληρωτικό αστυνομικό κράτος του 20ού αιώνα, όπου κάθε διείσδυση στην ιδιωτική ζωή ήταν έργο του τυραννικού μονοκομματικού κράτους.

Η Αμερική όμως δεν ετοιμάζεται να μετατραπεί σε μια σύγχρονη Ανατολική Γερμανία με σελίδες του facebook. Για εμάς, η εποχή της παρακολούθησης είναι πιθανότερο να παρασυρθεί προς αυτό που ο Αλέξις ντε Τοκβίλ είχε περιγράψει ως «ήπιο δεσποτισμό». Οι κυβερνήσεις θα έχουν εκτεταμένες, ενδεχομένως τυραννικές εξουσίες, αλλά οι περισσότεροι πολίτες θα παρακολουθούνται χωρίς να αισθάνονται ότι καταπιέζονται ούτε ότι διώκονται.

Αντί λοιπόν για ένα κλίμα διεισδυτικού φόβου, θα υπάρχει ένα κλίμα τρόμου στα περιθώρια του πολιτικού λόγου, που θα επηρεάζει κατά κύριο λόγο ομάδες και απόψεις οι οποίες ήδη θεωρούνται ανυπόληπτες. Αντί για ένα κατακόρυφο πρόγραμμα πολιτικής καταστολής, θα υπάρχει ένα πιο τυχαίο μοτίβο πολιτικά υποκινούμενων παρακολουθήσεων. Σε αυτή την ατμόσφαιρα, ο ριζοσπαστισμός και η διαμαρτυρία θα μοιάζουν πιο επικίνδυνα, η παράνοια θα είναι πιο λογική και οι θεωρίες συνωμοσίας θα πολλαπλασιαστούν.

Αλλά επειδή οι πραγματικά επικίνδυνοι άνθρωποι συχνά θα προλαμβάνονται ή θα πιάνονται ταχύτερα, η ανταλλαγή της ιδιωτικότητας με την ασφάλεια θα μοιάζει λογική σε πολλούς Αμερικανούς – ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει προφανής εναλλακτική λύση πέραν της απόλυτης αποσύνδεσης από το Ιντερνετ.

Καλώς ήλθατε στο μέλλον. Σιγουρευτείτε μόνο ότι δεν έχετε τίποτα να κρύψετε.

Ο Ρος Ντάδατ είναι κριτικός κινηματογράφου, δημοσιογράφος και συγγραφέας. Πιο πρόσφατο βιβλίο του: «Κακή θρησκεία: πώς γίναμε έθνος αιρετικών».