Gazprom-ΔΕΠΑ: Το μαύρο κουτί του ναυαγίου

Συννεφιασμένη Δευτέρα για την κυβέρνηση. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων είναι κρίσιμο στοιχείο του αφηγήματος εξόδου της Ελλάδας από την ύφεση. Και η πώληση της ΔΕΠΑ στην Gazprom ήταν βασικό κομμάτι του προγράμματος αυτού. Η απόφαση των Ρώσων, τελευταία στιγμή, να μη δώσουν προσφορά δημιούργησε απορίες και ερωτηματικά, ενώ αποσταθεροποίησε και το Χρηματιστήριο Αθηνών. Ανατομία ενός deal που αποδείχθηκε θνησιγενές, προκαλώντας ψυχρολουσία σε όσους δεν είχαν καταλάβει ότι οι αποκρατικοποιήσεις δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. 

Στο τρίγωνο Αθήνας – Μόσχας – Βρυξελλών χάθηκε η εξαγορά της ΔΕΠΑ από την Gazprom. Αυτή την εκδοχή έδιναν όλη μέρα χθες κυβερνητικές πηγές σε όλα τα επίπεδα, αφήνοντας να εννοηθεί πως ήταν οι επιφυλάξεις της Διεύθυνσης Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ματαίωσαν τη συμφωνία με τους Ρώσους.

Οι ίδιες όμως πηγές έσπευδαν να διευκρινίσουν ότι τα διαφυγόντα έσοδα – της τάξεως του ενός δισ. ευρώ – από τη μη πραγματοποίηση της ιδιωτικοποίησης δεν θα αναζητηθούν από νέα μέτρα ή πρόσθετες περικοπές. Αυτή τη διαβεβαίωση φέρεται να έλαβε κορυφαίος κυβερνητικός παράγων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Κομισιόν εμφανίζεται να συναινεί στο να ψαλιδιστεί τα πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων 2,6 δισ. για το 2013 κατά το 1 δισ. ευρώ που δεν θα εισπραχθεί, τελικά, από τους Ρώσους. Κάπως έτσι φαίνεται να απαντάται η βασική απορία – «από πού θα βρεθούν τώρα τα λεφτά αυτά;» – που προκάλεσε η ματαίωση μιας προαναγγελθείσης αποκρατικοποίησης.

ΤΟ ΠΕΤΡΑΔΙ. Η πώληση της ΔΕΠΑ θα ήταν το πετράδι του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων, αν δεν υπήρχε ο ΟΠΑΠ. Το τίμημα για τον ΟΠΑΠ ήταν μικρότερο, αλλά η συστημική σημασία του ήταν πολύ μεγάλη. Και η αποκρατικοποίησή του εθεωρείτο ότι μπορούσε να προκαλέσει πολιτικές αναταράξεις. Τελικά, αυτό δεν έγινε. Ενώ όμως η εξαγορά της ΔΕΠΑ από τους Ρώσους εθεωρείτο δρομολογημένη – και ο ισχυρός άνδρας της Gazprom Αλεξέι Μίλερ ήρθε κατ’ επανάληψιν στην Αθήνα και είδε τον Αντώνη Σαμαρά – τελικά δεν ήρθε καθόλου προσφορά από τη Μόσχα. Και ελλείψει άλλων προσφορών ο διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος και πήρε αναβολή για το 2014.  

Σύμφωνα πάντα με κυβερνητικές πηγές, η κυβέρνηση ενημερώθηκε για την αποχή των Ρώσων λιγότερο από ένα 24ωρο προτού ανοίξουν οι προσφορές. Αντιθέτως, για τις αντιρρήσεις της Επιτροπής υπήρχε εικόνα ήδη από το Σαββατοκύριακο, καθώς μέλος του κλιμακίου της τρόικας που επισκέπτεται την Αθήνα ενημέρωσε κορυφαίο υπουργό ότι οι Βρυξέλλες έχουν θέματα με το ντιλ για λόγους ανταγωνισμού. Πιο συγκεκριμένα, υπήρχε ζήτημα με το ότι η Gazprom διαθέτει το μονοπώλιο παραγωγής αερίου στη Ρωσία. Τα ονόματα των κ.κ. Ετινγκερ και Αλμούνια, επιτρόπων Ενέργειας και Ανταγωνισμού, ήταν αυτά που ακούστηκαν ως ενισταμένων. Η ουσία είναι ότι η Επιτροπή θα περνούσε τη συμφωνία από κόσκινο τον επόμενο χρόνο και, αν δεν την μπλοκάριζε όπως έχει κάνει συχνά με άλλα ντιλ, θα έβαζε όρους που θα άλλαζαν το περιεχόμενό της. Σύμφωνα με την εκδοχή αυτή οι Ρώσοι της Gazprom, που είχαν και αυτοί τις πληροφορίες τους από τις Βρυξέλλες, δεν ήθελαν, για λόγους γοήτρου, να υποστούν μια τέτοια βάσανο. Και αποφάσισαν τελικά να μην κατέβουν.

Αν είναι έτσι, τότε είναι η δεύτερη φορά που η κυβέρνηση χάνει μια σημαντική μάχη στις Βρυξέλλες σε σχέση με ζητήματα ιδιωτικοποιήσεων και βιομηχανικής πολιτικής. Παρά τις προσπάθειες του υπουργού Ανάπτυξης Κωστή Χατζηδάκη, που έχει κάνει τρεις θητείες ευρωβουλευτή και ξέρει καλά τους διαδρόμους της Κομισιόν, ο επίτροπος Ανταγωνισμού Χοακίν Αλμούνια πρόσφατα αρνήθηκε επίσης να άρει την απαγόρευση που εμποδίζει τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά να επισκευάζουν ιδιωτικά ή πολεμικά πλοία άλλων χωρών πλην της Ελλάδας. Πρόκειται για απαγόρευση που δημιουργεί προβλήματα βιωσιμότητας στο εν λόγω ναυπηγείο, που έχει και το βάρος των προστίμων. Πάντως, η Κομισιόν αρνείται επισήμως την εμπλοκή της – παρότι η ανακοίνωση είναι προσεκτικά διατυπωμένη και εξαιρεί κυρίως τον πρόεδρό της Ζοζέ Μπαρόζο.

Η ατμόσφαιρα σύγχυσης εντάθηκε χθες από τις δηλώσεις του επίσημου εκπροσώπου της Gazprom Σεργκέι Κουπριάνοφ, που εστιάσθηκε στις μη πληρωμές καταναλωτών και στο καθεστώς των κρατικών ρυθμίσεων λέγοντας ότι όλα αυτά επηρεάζουν την αξία της εταιρείας, αλλά και επισημαίνοντας ότι «το αντίτιμο της συμφωνίας επρόκειτο να οριστικοποιηθεί από τώρα χωρίς συνυπολογισμό αυτών των παραγόντων».

Πολιτικοί παράγοντες εκτός κυβέρνησης ερμηνεύουν αυτή τη σιβυλλική δήλωση ως έκφραση της δυσφορίας της Gazprom για τα χρέη μεγάλων ελληνικών επιχειρήσεων προς τη ΔΕΠΑ. Και επιμένουν ότι η ελληνική πλευρά, μέχρι την τελευταία στιγμή, δεν ικανοποιούσε όλα τα οικονομικά αιτήματα των Ρώσων. Τα πλέον ακανθώδη δεν αφορούσαν μόνο την εγγύηση από το ελληνικό Δημόσιο για οφειλές προς τη ΔΕΠΑ ελλήνων ηλεκτροπαραγωγών πριν από την πώληση στην Gazprom, αλλά, κατά πληροφορίες, και ύστερα από αυτήν. Σύμφωνα με την εκδοχή αυτή το ΤΑΙΠΕΔ, που χειρίστηκε τεχνικά τη διαπραγμάτευση, έπραξε τα δέοντα, αλλά υπήρχαν ρωσικές απαιτήσεις τις οποίες δεν μπορούσε να ικανοποιήσει. Κοινώς, «οι Ρώσοι έκαναν το είδος του παζαριού όπου την ενδεκάτη ώρα τίθεται ως όρος ακόμη και η συνουσία με τη σύζυγο του διαπραγματευτή της άλλης πλευράς»!

Από την άποψη αυτή, οι δυσκολίες που θα συναντούσε το ντιλ στις Βρυξέλλες ήταν, όπως λέγεται, «απλώς μια πρόσθετη αφορμή για να τραβηχτούν έξω οι Ρώσοι». Η Κομισιόν μπορεί – σωστά – να λέει ότι δεν ζητείται προκαταβολικά η έγκρισή της για καμία ιδιωτικοποίηση ή συγχώνευση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν κάνουν τις διερευνήσεις τους. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της κυβέρνησης, η ρωσική πλευρά έκανε ακριβώς αυτό προ ημερών στις Βρυξέλλες και μάλιστα ζήτησε να μάθει αν η εξαγορά της ΔΕΠΑ θα μετρούσε στη γενική εικόνα κινήσεων και τοποθετήσεων της Gazprom στην Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς διερευνάται η συγκρότηση ολιγοπωλίου ενέργειας. Φαίνεται ότι η απάντηση ήταν θετική και αυτό μέτρησε αρνητικά στις επόμενες κινήσεις των Ρώσων.

ΧΩΡΙΣ ΔΙΧΤΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Αν όμως η κυβέρνηση είχε τόσες ενδείξεις και πληροφορίες ότι το ντιλ με την Gazprom δεν πήγαινε προς τη σωστή κατεύθυνση, δεν έκανε καμία προσπάθεια να προετοιμάσει την κοινή γνώμη ή, έστω, να αυτοπροστατευθεί πολιτικά. Γιατί; Διότι ήταν πολύ αργά. Και γιατί μέχρι την τελευταία στιγμή έγινε υπερπροσπάθεια να γεφυρωθούν τα προβλήματα και να ικανοποιηθούν οι όροι. Κυβερνητικός που δέχθηκε στο τέλος της περασμένης εβδομάδας ερώτημα μέσω SMS από δημοσιογράφο για το τι θα γίνει με τη ΔΕΠΑ, απάντησε με μία λέξη: «Gazprom».

Η αλήθεια είναι ότι η διαπραγμάτευση είχε προχωρήσει παρά πολύ για να μπορεί η κυβέρνηση να κάνει πίσω – ακριβώς όπως είχε γίνει και με το ντιλ Εθνικής – Eurobank πριν από μερικούς μήνες. Ισχυσε τότε ακριβώς το ίδιο μείγμα προβλημάτων που φαίνεται ότι προέκυψε και χθες. Η συμφωνία είχε αδυναμίες και υπήρχαν αντιρρήσεις από την Ευρώπη.