[Γνώμη] Για την ταυτότητα της χώρας, η μάχη

Γερανοί δεσπόζουν πάνω από εργοτάξια σε ολόκληρη των Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα τριών πρώην αυτοκρατοριών, αποτελώντας ένδειξη φιλόδοξων σχεδίων για την πόλη. Για πολλούς Τούρκους όμως, το αναπτυξιακό αυτό σχέδιο δεν αποτελεί τόσο δείγμα προόδου όσο ένδειξη των απολυταρχικών φιλοδοξιών του Πρωθυπουργού Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και της κυβέρνησής του. Ο θυμός και η δυσαρέσκεια εκδηλώθηκαν με μαζικό τρόπο τις τελευταίες τρεις ημέρες αφότου η Αστυνομία επιτέθηκε στους διαδηλωτές με δακρυγόνα και αντλίες νερού.

Σε πλήρη δημόσια θέα έχει ξεσπάσει μια σύγκρουση που αντικατοπτρίζει μιαν ευρύτερη μάχη για την τουρκική ταυτότητα όπου αντιπαρατάσσονται σύνθετες τάσεις θρησκείας, κοινωνικής τάξης και πολιτικής. Αν και οι περισσότεροι εδώ στην Κωνσταντινούπολη παραδέχονται ότι η κάθε κυρίαρχη τάξη που έχει περάσει από την Τουρκία έχει προσπαθήσει να βάλει τη σφραγίδα της στην πόλη, υπάρχει η αίσθηση πως κανείς δεν το έκανε αυτό τόσο έντονα όσο η σημερινή κυβέρνηση του ισλαμιστικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν.

Ο Εντέμ Ελντέμ, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου,  ασκεί κριτική στην κυβέρνηση επειδή έχει αναλάβει να πραγματοποιήσει μεγάλα αναπτυξιακά σχέδια χωρίς να ζητήσει τις προτάσεις της κοινωνίας. «Υπό μία έννοια, είναι μεθυσμένοι με την εξουσία», παρατηρεί. «Εχασαν τα δημοκρατικά τους αντανακλαστικά και επιστρέφουν σε αυτό που αποτελεί την ουσία της πολιτικής στην Τουρκία: τον απολυταρχισμό».

Ο Ερντογάν ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία εδώ και μια δεκαετία έχει μεταβάλει δραματικά την κουλτούρα της Τουρκίας επιβάλλοντας πολιτικό έλεγχο στον Στρατό. Εχει αλλάξει τους κανόνες που είχε επιβάλει το προηγούμενο κοσμικό καθεστώς επιτρέποντας την έκφραση του θρησκευτικού αισθήματος. Η εξουσία του έχει θρέψει μια θεοσεβούμενη καπιταλιστική τάξη, τα μέλη της οποίας έχουν μετεγκατασταθεί μαζικά από την αγροτική Ανατολία σε αστικά κέντρα όπως η Κωνσταντινούπολη, βαθαίνοντας τις ταξικές διαφορές. Η παλιά κοσμική ελίτ, που θεωρεί ότι έχει κληρονομήσει τα πιστεύω του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, έχει εκφράσει την αντίδρασή της στις αλλαγές αυτές.

Οι μεγάλες αντιδράσεις προκλήθηκαν από τα σχέδια της κυβέρνησης να μετατρέψει την ιστορική Πλατεία Ταξίμ σε  αντίγραφο στρατοπέδου και εμπορικού κέντρου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το αποτέλεσμα των διαδηλώσεων είναι ακόμη αβέβαιο και λίγοι πιστεύουν ότι κινδυνεύει η κυβέρνηση Ερντογάν. Ομως έχει υποστεί πολιτική φθορά και η απόσυρση της Αστυνομίας από την Πλατεία Ταξίμ το Σάββατο θεωρήθηκε από αρκετούς ως δείγμα αδυναμίας. «Αυτή είναι η πρώτη μάχη που έχασε πρόσφατα ο Ερντογάν», σχολίασε ο ακαδημαϊκός Σολί Οζελ. «Αντέδρασε υπερβολικά – η ύβρις, η αλαζονεία και ο απολυταρχισμός του προσέκρουσαν σε τοίχο». Ωστόσο, την Κυριακή ο Ερντογάν έδειξε ότι αψηφά τις αντιδράσεις δηλώνοντας ότι δεν θα χτιστεί μεν εμπορικό κέντρο στην Πλατεία Ταξίμ αλλά θα κατασκευαστεί ένα ακόμη τζαμί εκεί.