[Τρίτη άποψη] Τα όρια της λιτότητας

Ευρύτερα αμφισβητείται πλέον το γερμανικό δόγμα τής κατά απόλυτη προτεραιότητα δημοσιονομικής εξυγίανσης, που είχε τεθεί ως προϋπόθεση για να προκύψει και πάλι οικονομική ανάπτυξη και αύξηση της απασχόλησης. Εναυσμα για την επικράτησή του στην Ευρώπη ήταν η ελληνική κρίση, όταν το 2010 η χώρα μας βρέθηκε σε πλήρη αδυναμία να δανειστεί από τις αγορές και χρειάστηκε να «διασωθεί» από τους εταίρους της ευρωζώνης, συνεπικουρούμενους από το ΔΝΤ. Στην περίπτωσή μας, το δημόσιο έλλειμμα είχε φτάσει σε τέτοια ύψη, το προς αναχρηματοδότηση χρέος ήταν τόσο πελώριο, ώστε αντιρρήσεις σε μιαν αναγκαστική, δραστική προσαρμογή να μην μπορούν να στηριχθούν με ισχυρά επιχειρήματα. Στη συνέχεια όμως, αυτή η πολιτική επιβλήθηκε σε χώρες στις οποίες πηγή των δυσκολιών δεν ήταν μια παγιωμένη κακή δημοσιονομική διαχείριση – κάθε άλλο, μέχρι το 2008 η Ιρλανδία και η Ισπανία παρουσίαζαν αξιοθαύμαστους δείκτες – για να γενικευθεί σε όλη την ευρωζώνη. Για κάθε χώρα χωριστά, είτε η κρίση της προερχόταν από κακές τραπεζικές πρακτικές, είτε από συνδυασμό ελλείψεων του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, οπωσδήποτε και από τις εγγενείς ανισορροπίες της ευρωζώνης, το φάρμακο ήταν το ίδιο: δραστική δημοσιονομική προσαρμογή, συνοδευόμενη από «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» με κοινό παρονομαστή τις μειώσεις μισθών και, στον ιδιωτικό τομέα, και την επιδείνωση της απασχόλησης.

Τρία χρόνια αργότερα, η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται πάλι σε ύφεση, η ανεργία ανεβαίνει, ήδη καταγράφεται στο 12,1% του εργατικού δυναμικού, έφτασαν τα 26,5 εκατομμύρια οι άνεργοι. Αποτέλεσμα, το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ της ευρωζώνης αυξάνεται, όταν η μείωσή του ήταν ο σκοπός όλης της οδυνηρής άσκησης: από 90% φέτος θα ανέβει στο 96% το 2014, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η λιτότητα έχει φτάσει στα όρια αντοχής των κοινωνιών που την υφίστανται, συνάμα στα όρια των επιδιώξεων που είχε κληθεί να υπηρετήσει. Μπορεί η πρόσφατη υποχώρηση των spreads των κρατικών ομολόγων στις χώρες του Νότου της ευρωζώνης να ερμηνεύθηκε ως επιβράβευση των αγορών για την αυστηρή της εφαρμογή. Ετσι την πανηγυρίσαμε και εμείς εδώ. Περισσότερο όμως οφείλεται στη νομισματική χαλάρωση που προωθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μαζί με τις ομολόγους της σε ΗΠΑ και Ιαπωνία και μάλιστα, αντίθετα, στην κάποια δημοσιονομική χαλάρωση που εισηγείται η Επιτροπή, παρατείνοντας τον χρόνο για να επιτευχθεί έλλειμμα 3% στη Γαλλία, την Ισπανία, την Ολλανδία. Εκφραστές των αγορών άλλωστε, σαν τον Μπιλ Γκρος της PIMCO, επικρίνουν τώρα την ακολουθούμενη λιτότητα ως αδιέξοδη.

«Δεν μπορούμε να περιμένουμε τις γερμανικές εκλογές, επείγει ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την τόνωση της οικονομίας που θα δημιουργήσει απασχόληση», έγραφαν προχθές στην «El Pais» τρεις σοβαροί ισπανοί μελετητές, οι Ντιέγκο Λόπες Γκαρίδο, Νικολάς Σαρτόριους και Κάρλος Καρνέρο. Τραγικά βαρύτερα έχουν πληγεί αναμφισβήτητα οι χώρες της λεγόμενης «περιφέρειας» της ευρωζώνης. Αλλά παντού αποδυναμώνεται το κράτος πρόνοιας, η υγεία, η εκπαίδευση. Τελικά δεν εξαιρείται ούτε η Γερμανία, με μεγάλες επιχειρήσεις της σαν την Siemens ή την BMW ήδη να δοκιμάζονται από την κάμψη της ζήτησης στην Ευρώπη, επισημαίνουν. Ωστόσο, με εθνικές προσπάθειες μόνο είναι αδύνατο να αντιμετωπιστεί η ύφεση. Για αυτό και επιμένουν ότι στην επόμενη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής τον Ιούνιο πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένες αποφάσεις που θα ενισχύσουν την οικονομική μεγέθυνση για να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας, για νέους κατά πρώτο λόγο.

Το ενδιαφέρον στην προσέγγισή τους είναι ότι, μη υποτιμώντας την ανάγκη μείωσης του δημοσίου χρέους, καταθέτουν συγκεκριμένες προτάσεις πώς θα χρηματοδοτηθεί ένα τέτοιο σχέδιο: Αφενός με δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και με κοινοτικούς πόρους, για υποδομές κυρίως. Αφετέρου όμως με αποφασιστικές παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στην αγορά ομολόγων για να μειωθούν τα ασφάλιστρα κινδύνου των ασθενέστερων, αλλά και στις τράπεζες των χωρών-μελών, ώστε το φθηνό χρήμα που τους χορηγεί να καταλήγει πράγματι σε αντίστοιχη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, μικρομεσαίων ιδίως. Χρειάζεται προφανώς ισχυρή πλειοψηφία χωρών για να πιέσει σε τέτοια κατεύθυνση. Βλέποντας τις κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Ιταλίας να πρωτοστατούν, οι ισπανοί μελετητές καλούν και τον δικό τους Πρωθυπουργό να μετάσχει. Οσα ιδιαίτερα προβλήματα και αν έχουμε ακόμη, ρεαλιστικό φαίνεται στην προσπάθεια να ενταχθεί και η ελληνική κυβέρνηση. Αρκεί να το θελήσει.