Το συνδικάτο του εγκολλήματος

Πολλές φορές οι απεργιακές κινητοποιήσεις διαφόρων ομάδων φθάνουν στα άκρα, προκαλώντας δυσανάλογα αρνητικές συνέπειες στο σύνολο. Είναι κοινωνικά δίκαιο να θίγονται υπέρμετρα μαθητές ή φοιτητές λόγω διεκδικήσεων των καθηγητών, να συσσωρεύονται όγκοι σκουπιδιών στους δρόμους κάθε χρόνο πριν από τις γιορτές, να εξοντώνονται οικονομικά οι καταστηματάρχες του κέντρου λόγω έλλειψης συγκοινωνίας, να μένουν νησιά απομονωμένα για πολλές ημέρες χωρίς εφόδια, να μην αφαιρούνται από τον μισθό οι ημέρες απεργίας χάρη σε ποικίλα κόλπα που εφαρμόζονται, να χάνουν την επαγγελματική τους ιδιότητα όσοι δημοσιογράφοι αρνούνται να απεργήσουν, να υφίστανται βρισιές και ατιμώρητη σωματική βία οι απεργοσπάστες;

Ενας γραφειοκρατικός και ανάλγητος συνδικαλισμός υπονομεύει το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον, αλλά μακροπρόθεσμα βλάπτει ακόμα και το συμφέρον των συνδικαλιζομένων. Από την άλλη, διαιωνίζει τη συνδικαλιστική εξουσία και τα προνόμιά της. Tα ακριβοπληρωμένα ταξίδια αναψυχής συνδικαλιστών στο εξωτερικό αποτελούν μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Παρ’ όλα αυτά, είναι αξιοπερίεργο πόσοι πολλοί μένουν ακόμη κολλημένοι σε οπισθοδρομικές απόψεις και πρακτικές, σαν να μην είδαν, άκουσαν, κατάλαβαν τίποτα τα τελευταία χρόνια.  

Η λέξη εγκόλλημα παράγεται από το ρήμα εγκολλώ, που σημαίνει χρησιμοποιώ συγκολλητική ουσία για να κρατήσω κάτι εγκλωβισμένο. Το σύγχρονο κοινωνικό περιβάλλον της κρίσης μοιάζει να διαμορφώνεται καθοριστικά από ιδεολογικές εγκολλήσεις. Αραγε ποιες εσωτερικές διαδικασίες τις παράγουν; Ας εισχωρήσουμε εικονικά στην αίθουσα ενός συνδικαλιστικού συνεδρίου, π.χ. μιας ομοσπονδίας συλλόγων εκπαιδευτικών, όπου θα εκλεγεί η ηγεσία και θα διαμορφωθεί η πρακτική της. Υποτιθέμενος στόχος ο αμοιβαίος προβληματισμός των συνέδρων και η χάραξη στρατηγικής προσαρμοσμένης στις πραγματικές συνθήκες. Το βέλτιστο αποτέλεσμα θα προέκυπτε από τη διαμόρφωση κοινών θέσεων γι’ αυτά που τους ενώνουν, κατά κανόνα όμως συμβαίνουν άλλα. Στο συνέδριο θα επιβραβευθεί μια νομενκλατούρα που δεν επιδιώκει τη βελτίωση του εργασιακού καθεστώτος των μελών του συνδικάτου, αλλά τη διατήρηση και την επαύξηση της ισχύος και των υλικών προνομίων της. Για να πετύχει τους δικούς της στόχους, θα υπερτονίσει τα σημεία διαφωνίας των παρατάξεων και τις παντοειδείς πολιτικές αντιθέσεις. Οι επαγγελματίες συνδικαλιστές θα εντείνουν στο έπακρο τον ανταγωνισμό πλειοδοτώντας σε απεργιακές κινητοποιήσεις και ο μαξιμαλισμός τους θα ανταμειφθεί.

Στο συνέδριο οι μικροπολιτικές μανούβρες κυριαρχούν, ενώ συμβαίνουν πράγματα αδιανόητα για δημοκρατικό χώρο. Οταν άνθρωποι υψηλού πνευματικού επιπέδου, ακόμη και πανεπιστημιακοί, συμπεριφέρονται σαν εγκόλλητοι σε δόγματα, τι πρότυπα προκύπτουν; Ο σύνεδρος δικαιούται μόνο να υποστηρίξει τυφλά τις θέσεις και το πρόγραμμα της παράταξής του. Αν παραβεί τους άγραφους κανόνες του δογματισμού, αν τολμήσει, π.χ., να τοποθετηθεί θετικά για σημεία άλλου προγράμματος, θα τον κράξει ολόκληρο το συνέδριο. Διαδοχικοί ρήτορες εναλλάσσονται στο βήμα, αλλά ελάχιστοι από τους συνέδρους προσέχουν, σχεδόν κανείς δεν προσπαθεί να ακούσει, ουδείς θα αλλάξει γνώμη με βάση τα επιχειρήματα. Μόνο κάποια εξευτελιστική συζήτηση για οικονομικές ατασθαλίες θα συγκεντρώσει ενδεχομένως το γενικό ενδιαφέρον. Εννοείται ότι η ημερήσια διάταξη που υπάρχει δεν τηρείται, οι αυθαιρεσίες και οι υπερβάσεις του χρόνου των ομιλιών γίνονται ανεκτές χωρίς διαμαρτυρία. Στο τέλος, οι εντάσεις κορυφώνονται και μια ένσταση απαρτίας μπορεί να διαλύσει και τυπικά το ετοιμόρροπο σώμα. Από τα δεκάδες προταθέντα ψηφίσματα ελάχιστα τίθενται σε ψηφοφορία, έτσι κι αλλιώς άπαντα θα έχουν ξεχαστεί την επομένη. Ειδικά ένα ψήφισμα κατά της βίας θα μείνει στα αζήτητα του συνεδρίου, αφού μια καταδίκη της πολιτικής βίας θεωρείται βόμβα στα θεμέλια του συνδικαλιστικού κινήματος. Πολλοί αποδέχονται τη βία στον ακαδημαϊκό χώρο ως συμβατή με την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών! Πολλοί επικροτούν βίαιες διαμαρτυρίες και καταλήψεις, καθώς και τη χρήση βίας για προάσπιση απεργιών. Θα σπεύσουν όμως να καταδικάσουν απερίφραστα τη βία όταν ασκείται νομίμως από δημόσια δύναμη.

Το συνέδριο λήγει όπως όπως, για να ακολουθήσει η κάλπη, με την ψηφοφορία να δείχνει πως τα κουκιά είναι εξαρχής μετρημένα. Αυτονόητο θεωρείται ότι η κάθε «παράταξη», δηλαδή οι επαγγελματίες συνδικαλιστές, ορίζει αυθαίρετα τους υποψήφιους για το όργανο διοίκησης, επιπλέον η ίδια θα αποφασίσει ποιοι τελικά εκλέχτηκαν, αποκλείοντας όσους δεν είναι επαρκώς ελέγξιμοι. Οι σταυροί που έχει συγκεντρώσει ο κάθε υποψήφιος είναι για το θεαθήναι, η προσεκτική καταμέτρηση των σταυρών στα ψηφοδέλτια θεωρείται περιττός κόπος. Πού είσαι, Στάλιν, να απολαύσεις έναν θρίαμβο σε όλο το εύρος του πολιτικοσυνδικαλιστικού φάσματος…

O Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο ΕΜΠ