[Διαστάσεις] Υπάρχει Θεός, αλλά όχι ακόμη

Ο Τζορτζ Στάινερ είναι ανήσυχος. Βλέπει τις κλασικές σπουδές να χάνουν τη μάχη από τις επιστήμες και ξέρει καλά από τον Χάιντεγκερ ότι οι τελευταίες είναι εξαιρετικά τετριμμένες, δεν προσφέρουν παρά απαντήσεις. Η βιογενετική, για παράδειγμα, έχει διαψεύσει τις προσδοκίες ότι θα ξεκαθάριζε τα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι η ιατρική άλλαξε ριζικά τη σχέση μας με τον θάνατο, δεν διευκόλυνε όμως τον τρόπο που τον προσεγγίζουμε. Πολύ πιο διδακτικό είναι ένα ευφυολόγημα που προέρχεται από τους γίντις κύκλους του Μπρούκλιν. «Υπάρχει Θεός;» «Φυσικά, αλλά όχι ακόμη».

Ο κοσμοπολίτης φιλόσοφος και κριτικός εκφράζει σε συνέντευξή του στη «Μοντ» την ανησυχία του και για το μέλλον των φοιτητών, με τους οποίους είναι εδώ και δεκαετίες σε στενή επαφή. «Τους δημιουργούμε μια απάθεια, μια “ακηδία”, υπέροχη μεσαιωνική λέξη, για την οποία ο Δάντης και ο Αγιος Θωμάς ο Ακινάτης έχουν γράψει συγκλονιστικά πράγματα. Αυτή η μορφή πνευματικού ληθάργου με φοβίζει. Ο φιλοτελιστής που είναι έτοιμος να σκοτώσει για ένα γραμματόσημο, αντίθετα, είναι τυχερός».

Είναι συχνό φαινόμενο οι άνθρωποι σε μεγάλη ηλικία να γκρινιάζουν για τις παλιές αξίες που έχουν χαθεί, για τα πράγματα που δεν είναι πια όπως ήταν, για τους νέους που δεν δείχνουν ενδιαφέρον παρά για τον εαυτό τους. Ο Στάινερ πάτησε τον περασμένο μήνα τα 84, αλλά δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Ισως επειδή έχει πειστεί ότι δεν μπορεί να σου αρέσουν όλα, ούτε να τα καταλαβαίνεις όλα. Ηταν από τους πρώτους που είπε τη φράση: «Τραγουδάς Σούμπερτ το βράδυ και βασανίζεις το πρωί». Σε όλη του τη ζωή προσπάθησε να λύσει αυτό το αίνιγμα. Δεν τα κατάφερε.

Ισως, πάλι, επειδή αυτός ο αγγλο-γαλλο-αμερικανός διανοούμενος έχει γνωρίσει καλά την Ευρώπη. Και θεωρεί θαύμα ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορχήστρες και μουσεία ύστερα από δύο Παγκόσμιους Πολέμους, ύστερα από το Ολοκαύτωμα, ύστερα από τη μάχη του Πασεντέλε (1917), όπου την πρώτη ημέρα τα αγγλικά στρατεύματα έχασαν 40.000 άνδρες και οι εφημερίδες δεν είχαν χώρο να δημοσιεύσουν όλα τα ονόματα! Δύο χρόνια αργότερα, ο Πολ Βαλερί προέβλεψε το τέλος του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αλλά έκανε λάθος. Εναν αιώνα αργότερα, πολλοί είναι εκείνοι που κάνουν ανάλογες προβλέψεις με αφορμή την οικονομική κρίση, την έκρηξη της ανεργίας, την άνοδο της Ακροδεξιάς, την εξαφάνιση της αλληλεγγύης. Κάνουν κι αυτοί λάθος. Περνάμε δύσκολα. Είμαστε απαισιόδοξοι: σύμφωνα μάλιστα με την εταιρεία Nielsen, η Ελλάδα είναι η δεύτερη πιο απαισιόδοξη χώρα στον πλανήτη μετά την Πορτογαλία. Αλλά δεν έχουμε να φοβηθούμε κάποιον πόλεμο. Ούτε έχουμε μείζον πρόβλημα τρομοκρατίας. Και το προσδόκιμο ζωής ανεβαίνει διαρκώς. Δεν είναι λίγο. Αξίζει να το παλέψουμε. Υπάρχει Θεός, αλλά όχι ακόμη.