[Διαστάσεις] Ο δογματισμός κάνει κακό στην υγεία

Ας μεταφερθούμε νοερά στο 1788, έναν χρόνο πριν από τη Γαλλική Επανάσταση. Ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ’ κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα. Μια ημέρα καλεί τους συμβούλους του και τους ρωτά αν πρέπει να κάνει κάτι. Εκείνοι τον διαβεβαιώνουν ότι δεν έχει τίποτα να φοβάται. Τα στοιχεία από τα εκατό τελευταία χρόνια, μαζί με τα αντίστοιχα γραφήματα, δείχνουν ότι η Βαστίλλη δεν πέφτει.

Το επεισόδιο είναι βέβαια φανταστικό. Μια ανάλογη εξήγηση έδωσε όμως ο Χανκ Πόλσον, πρώην υπουργός Οικονομικών του Τζορτζ Μπους, όταν ρωτήθηκε γιατί αιφνιδιάστηκε από την κατάρρευση του τομέα των ακινήτων. «Κοιτάξαμε τα στοιχεία από το 1945 και διαπιστώσαμε ότι οι τιμές των ακινήτων δεν πέφτουν». Προσοχή: όχι ότι δεν έπεφταν μέχρι τότε, αλλά ότι δεν πέφτουν γενικώς. Ε, έπεσαν ξαφνικά και το αποτέλεσμα ήταν μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που την πληρώνουμε ακόμα.

Τα παραδείγματα αυτά επικαλείται ο αμερικανός δημοσιογράφος και συγγραφέας Μπρετ Αρεντς για να δείξει ότι η ιστορία και η οικονομία δεν είναι σαν τις φυσικές επιστήμες. Δεν διέπονται από οικουμενικούς κανόνες που ισχύουν διαχρονικά. Το νερό βράζει στους 100 βαθμούς, τελεία και παύλα. Αλλά η οικονομία δεν αρχίζει «εξ ορισμού» να επιβραδύνεται όταν το χρέος ξεπεράσει το 90% του ΑΕΠ, όπως υποστήριξαν πριν από δύο χρόνια οι οικονομολόγοι Ρόγκοφ και Ράινχαρτ. Οχι τόσο επειδή χρησιμοποίησαν λάθος στοιχεία – όπως απέδειξε ένας φοιτητής του Χάρβαρντ – αλλά επειδή ο ισχυρισμός αυτός βασίστηκε σε στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από το 1946 ώς το 2009. Εχει δηλαδή στατιστική, όχι ουσιαστική σημασία.

Με βάση ιστορικά στοιχεία καθορίστηκαν από το ΔΝΤ οι περίφημοι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές, με τον ίδιο μηχανικό τρόπο αποφασίστηκε ότι το έλλειμμα πρέπει να είναι μικρότερο από το 3% του ΑΕΠ. Οι Βρυξέλλες και το Βερολίνο το έχουν πλέον καταλάβει και αποφάσισαν να χαλαρώσουν τα χρονοδιαγράμματα που είχαν ορίσει για την Ισπανία, την Πορτογαλία, αύριο τη Γαλλία. Η έμφαση δίνεται πλέον λιγότερο στη μείωση των ελλειμμάτων και περισσότερο στη διόρθωση των εμπορικών ισοζυγίων. Αυτό δεν σημαίνει ότι τελείωσε η λιτότητα. Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Βίτορ Κονστάνσιο – και όχι οι «συνήθεις ύποπτοι», η Μέρκελ ή ο Σόιμπλε – ήταν εκείνος που επισήμανε την περασμένη εβδομάδα ότι η προσπάθεια τόνωσης των οικονομιών μέσω της ακύρωσης των μέτρων που αποσκοπούν στη μείωση του χρέους, αντί να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη, μπορεί απλώς να αυξήσει το κόστος δανεισμού των χωρών αυτών.

Κάθε χώρα έχει τα προβλήματά της και πρέπει να ακολουθεί τη δική της μέθοδο θεραπείας. Η κρίση του ευρώ δεν οφείλεται σε μια αιτία και δεν μπορεί να ξεπεραστεί με μια συνταγή. Ο δογματισμός κάνει κακό στην υγεία.