Ανασχηματισμός: Η εξίσωση των τριών και οι έξι άδειες καρέκλες

Ο ένας τον έχει αναγάγει περίπου σε ατζέντα του κόμματός του. Ο άλλος δεν πολυθέλει να κουνηθούν οι δικοί του. Ο τρίτος, ο οποίος είναι και Πρωθυπουργός, ήταν εξαρχής επιφυλακτικός. Ο ένας είναι ο Βαγγέλης Βενιζέλος, ο άλλος ο Φώτης Κουβέλης και ο τρίτος είναι ο Αντώνης Σαμαράς. Ο λόγος περί ανασχηματισμού, ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που εδώ και καιρό μένει μετέωρο. Κάτι που σημαίνει ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν χρόνο να κάνουν στο μυαλό τους υπολογισμούς και σχέδια. Ενώ οι ενδιαφερόμενοι βράζουν στο ζουμί τους, και το πιθανότερο είναι ότι πολλοί δεν θα ικανοποιηθούν. Η δημιουργία, πάντως, πρόσθετων θέσεων αναπληρωτών και υφυπουργών που γνωστοποιήθηκε χθες υποδεικνύει ότι υπάρχει εξέλιξη, αλλά και ότι ο Πρωθυπουργός έχει πάντα τον πρώτο λόγο σε αυτά τα θέματα. Κατά τα λοιπά είναι γνωστό ότι οι ανασχηματισμοί δεν προαναγγέλλονται. Γίνονται!

Αν η κυβέρνηση των τριών ήταν σκάκι, τότε ο Αντώνης Σαμαράς θα έπαιζε με τα λευκά που σημαίνει ότι θα είχε την πρώτη κίνηση. Λογικό. Είναι Πρωθυπουργός. Και διατηρεί την πρωτοβουλία κινήσεων. Κάτι που φάνηκε με την απόφαση για σύσταση νέων θέσεων αναπληρωτών υπουργών και υφυπουργών. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, αυτή δεν είναι αποτέλεσμα διαβούλευσης· κάτι που φάνηκε από τον εκνευρισμό χθες το μεσημέρι στην Ιπποκράτους. Αλλά ελήφθη μονομερώς για μια σειρά από λόγους. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επηρεάζει – ας μην πούμε: αλλάζει – τα δεδομένα του ανασχηματισμού.

Οι ανασχηματισμοί λύνουν συχνά πολύ λιγότερα προβλήματα από όσα δημιουργούν. Και ο Αντώνης Σαμαράς το ξέρει. Οι αλλεπάλληλες διαρροές από το ΠΑΣΟΚ περί της αναγκαιότητας του ανασχηματισμού προκαλούσαν μειδιάματα και ειρωνικά αυτοσχόλια στο Μέγαρο Μαξίμου. «Περιμένουμε να δώσει εντολή ο Βαγγέλης να τον κάνουμε…».

Οσο περισσότερο ζητούσε ο Βενιζέλος ανασχηματισμό τις περασμένες εβδομάδες τόσο μικρότερη ήταν η πιθανότητα να γίνει αυτός άμεσα. Ο Σαμαράς μπορεί να πράττει τα δέοντα ώστε να διευκολύνονται ή να μη φθείρονται οι εταίροι του στην κυβέρνηση. Τους αφήνει, άλλωστε, τον χώρο να εκφραστούν μετά τις συναντήσεις των τριών στο Μαξίμου. Δεν ήταν όμως διατεθειμένος να αποδεχθεί οτιδήποτε θα συνιστούσε απομείωση του θεσμικού του ρόλου. Και ο ανασχηματισμός είναι κάτι που χειρίζεται αποκλειστικά ο εκάστοτε Πρωθυπουργός, έστω και αν σε μια τρικομματική κυβέρνηση λαλούν αναπόφευκτα πολλοί κοκόροι.

Είναι σαφές ότι ο ανασχηματισμός εξυπηρετούσε στη φάση αυτή τον Βαγγέλη Βενιζέλο για εσωκομματικούς λόγους. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ήθελε να προωθήσει στην κυβέρνηση τους Φώφη Γεννηματά, Πάρη Κουκουλόπουλο, Γιάννη Μανιάτη και Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλο, έτσι ώστε να λυθούν τα προβλήματα επετηρίδας που έχουν δημιουργηθεί μετά την εκλογή του Νίκου Ανδρουλάκη ως γραμματέα.

Σαφώς πιο περιπεπλεγμένο είναι το ζήτημα που αφορά τον ίδιο τον Βενιζέλο. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει επιδείξει σχεδόν αμλετική συμπεριφορά στο ζήτημα αυτό. Μία ήθελε και μία δεν ήθελε να μπει στην κυβέρνηση. Σε τι ρόλο; Και αυτό ακόμη άλλαξε. Ο ίδιος ο Βενιζέλος απέρριψε τα περί αντιπροέδρου – εν μέρει και γιατί δεν υπάρχει περίπτωση να το δεχθεί ο Σαμαράς. Αρα, αν ήταν να μπει, θα έπρεπε να πήγαινε σε κάποιο μεγάλο υπουργείο. Παρ’ όλα αυτά, η σταθερή απροθυμία του Φώτη Κουβέλη να μπει στην κυβέρνηση δημιουργούσε σαφή προβλήματα ασυμμετρίας.

Η Παρασκευή είναι μια ημέρα όπου συχνά ανακοινώνεται ανασχηματισμός. Αντ’ αυτού είχαμε την ανακοίνωση για τη δημιουργία θέσεων πρόσθετων αναπληρωτών και υφυπουργών. Αποτελεί ένδειξη της εργασιομανίας που είναι η βασική αρχή πρωθυπουργικής λειτουργίας στο Μαξίμου. Ο ίδιος ο Σαμαράς θεωρεί το «24Χ7» βασικό προαπαιτούμενο της θέσης του – αλλά και προσωπικό του πλεονέκτημα.

ΑΙΦΝΙΔΙΑΣΜΟΣ. Η απόφαση προκάλεσε ελαφρά αίσθηση, αφού βασικοί υπουργοί την αγνοούσαν. Ενώ αιφνιδίασε και τα επιτελεία των κομμάτων που μετέχουν στην κυβέρνηση. Αλλη μία ένδειξη ότι ακόμη και σε κυβέρνηση τριών ο ισχυρός πρωθυπουργοκεντρικός χαρακτήρας της ελληνικής Δημοκρατίας παραμένει. Η αποκρυπτογράφηση όμως έγινε γρήγορα. Προσέξτε: οι αναπληρωτές παίρνουν αρμοδιότητες απευθείας από τον Πρωθυπουργό και όχι από τον υπουργό από πάνω τους. Και υπογράφουν οι ίδιοι αποφάσεις. Ας πούμε στο Υγείας ο Σαλμάς, που έχει τη συμπάθεια του Μαξίμου, δεν χρειάζεται τον Λυκουρέντζο για να υπογράφει αποφάσεις για το φάρμακο.

Στα λεγόμενα τροϊκανά υπουργεία οι αναπληρωτές προσφέρουν δυνατότητες απεμπλοκής όταν ο υπουργός – ας μην πούμε ονόματα – διαφωνεί και δεν υπογράφει. Υπενθυμίζεται η διαρροή από τον Αντώνη Μανιτάκη, το πρώτο δύσκολο Σαββατοκύριακο της διαπραγμάτευσης με την τρόικα, ότι αν θέλει ο Στουρνάρας μπορεί να υπογράψει αυτός την απόφαση για τις αποχωρήσεις στο Δημόσιο. Η ύπαρξη ενός αναπληρωτή ίσως έλυνε το πρόβλημα.