Μία εικόνα, χίλιες… απάτες

Η κινεζική παροιμία «μία εικόνα, χίλιες λέξεις» τίθεται υπό αμφισβήτηση. Μία εικόνα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ή παρουσιάζει μια πλασματική πραγματικότητα; Αίσθηση προκάλεσαν φωτογραφίες που αναρτήθηκαν στο Διαδίκτυο από τον Στρυμονικό Κόλπο, και συγκεκριμένα από την παραλία στο Στρατώνι. Τα νερά θολά, σκέτη λάσπη. Ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και μπλογκ  αναπαρήγαγαν τα καρέ με «ρεπορτάζ» για την περιβαλλοντική ρύπανση στην θαλάσσια περιοχή Στρατωνίου Χαλκιδικής από βαρέα μέταλλα (μόλυβδο, ψευδάργυρο, χαλκό), εξαιτίας τής επί δεκαετίες απόρριψης των αποβλήτων του ορυχείου Στρατωνίου στη θέση Σιδηρόλακκος στη θάλασσα, μπροστά στο χωριό, σύμφωνα με «καταγγελίες των κατοίκων». Επιπλέον, στο YouTube υπάρχει και σχετικό βίντεο το οποίο προσθέτει, κατά τους καταγγέλλοντες, άλλη μία επιστημονική απόδειξη για τη ρύπανση από το ορυχείο. Στην πορεία όμως αποδείχθηκε ότι οι φωτογραφίες και τα πλάνα ναι μεν ήταν από την παραλία Στρατωνίου, αλλά από τις χειμωνιάτικες πλημμύρες του 2010. Δεκάδες μάλιστα ήταν οι κάτοικοι της περιοχής οι οποίοι με σχόλιά τους σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης διέψευδαν τους ισχυρισμούς για περιβαλλοντική ρύπανση, υποστηρίζοντας ότι η θάλασσα είναι πεντακάθαρη.

«Μία φωτογραφία δεν είναι χίλιες λέξεις», αμφισβητεί ο καθηγητής του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Στέλιος Παπαθανασόπουλος. «Ανεξάρτητα από ό,τι έχει απαθανατίσει ο φακός, έχει σημασία η ερμηνεία που θέλει να δώσει ο διαχειριστής της είδησης». Κάπως έτσι πριν από περίπου έναν χρόνο φωτογραφίες από συμπλοκές, με τα ΜΑΤ να έχουν εξουδετερώσει διαδηλωτές, παρουσιάστηκαν ως στιγμιότυπα από επεισόδια στην Αθήνα της κρίσης. Επίσης, υποστηρίχθηκε ότι, επειδή ένστολοι και ταραξίες φορούσαν παπούτσια με ίδιες σόλες, το σκηνικό ήταν στημένο από την Αστυνομία που χρησιμοποίησε μέλη των ΜΑΤ και άνδρες της Ασφάλειας με πολιτικά.

Αποδείχθηκε ότι δεν ήταν τίποτε από αυτά. Τα καρέ όντως ήταν από επεισόδια, με τη… μικρή διαφορά ότι είχαν γίνει στο Κεμπέκ του Καναδά (μάρτυρες και τα διακριτικά στις στολές και στα κράνη).

Η πρώτη σε κυκλοφορία αυστριακή εφημερίδα «Die Kronen Zeitung» δημοσίευσε φωτογραφία που απεικόνιζε ένα ζευγάρι Σύρων με το ανήλικο παιδί του στο βομβαρδισμένο Χαλέπι της Συρίας. Το ζευγάρι μπορεί να ήταν από το Χαλέπι, αλλά η φωτογραφία ήταν παλαιότερη και στο φόντο με photoshop «προστέθηκε» η βομβαρδισμένη Χομς (επίσης της Συρίας). Για «ψευδογεγονός» κάνει λόγο ο πανεπιστημιακός. «Οταν θέλω να περιγράψω  μια κατάσταση, θέλω να δώσω το εύρος  και την ένταση όσων περιγράφω. Επομένως χρειάζομαι και αποδεικτικά στοιχεία. Κάπως έτσι πρέπει να σκέφτηκαν οι αυστριακοί δημοσιογράφοι με το φωτομοντάζ που έκαναν», σημειώνει ο κ. Παπαθανασόπουλος υπογραμμίζοντας ότι «είναι και αυτή μια προσπάθεια επηρεασμού της κοινής γνώμης».

Η πρακτική αυτή είναι δοκιμασμένη συνταγή. Αλήστου μνήμης είναι η εικόνα του βουτηγμένου σε αργό πετρέλαιο κορμοράνου στα νερά του Περσικού Κόλπου, η οποία έκανε τον γύρο του κόσμου ως απόδειξη της ανυπολόγιστης περιβαλλοντικής καταστροφής που είχαν προκαλέσει τα στρατεύματα του Σαντάμ Χουσεΐν με την ανατίναξη πετρελαιοπηγών του Κουβέιτ. Αποδείχθηκε όμως ότι η φωτογραφία ήταν από την Αλάσκα: το πουλί κολυμπούσε στην τεράστια πετρελαιοκηλίδα που είχε προκαλέσει το ναυάγιο του δεξαμενοπλοίου «Exxon Valdez».

Δεν είναι εύκολο να διακρίνει κάποιος βλέποντας μια φωτογραφία ότι τα πράγματα είναι έτσι όπως παρουσιάζονται, έχει παρατηρήσει ο διακεκριμένος έλληνας φωτορεπόρτερ (του πρακτορείου Ρόιτερ) Γιάννης Μπεχράκης.