Ονειροπαγίδα υψηλής τεχνολογίας

Απιαστα και ανεξέλεγκτα, τα όνειρα ασκούσαν και συνεχίζουν να ασκούν ισχυρή γοητεία και ενίοτε ανησυχία στους ανθρώπους. Αρχικά, μάγοι και ιερείς και στη συνέχεια καλλιτέχνες και ποιητές, φιλόσοφοι, και ψυχαναλυτές αλλά και άνθρωποι απλοί, προσπαθούσαν και προσπαθούν διακαώς να καταγράψουν και στη συνέχεια να ερμηνεύσουν αυτά τα διαστήματα ζωής τα οποία παρότι εικονικά, μας παρουσιάζονται εξαιρετικά αληθοφανή. Σήμερα, 114 χρόνια έπειτα από την κυκλοφορία της εμβληματικής «Ερμηνείας των Ονείρων» του Ζίγκμουντ Φρόιντ, μια ομάδα επιστημόνων από την Ιαπωνία επιδιώκει να γράψει ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της αναζήτησης και της καταγραφής των ονείρων. Τέσσερις ερευνητές από το Προηγμένο Ερευνητικό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιών του Κιότο ανακοίνωσαν πως έχουν κατασκευάσει ένα μηχάνημα που εντοπίζει και καταγράφει αποσπάσματα ονείρων!

Τα αποτελέσματα του πειράματος που πραγματοποίησαν οι Ιάπωνες δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση «Science» και έχουν προκαλέσει παγκόσμιο ενδιαφέρον, καθώς με το μηχάνημα που κατασκεύασαν, είναι η δυνατή η «αποκοπή» και καταγραφή απλών εικόνων από τον εγκέφαλο ενός ανθρώπου που ονειρεύεται – η εικόνα μιας καρέκλας, ενός αυτοκινήτου, σπιτιού ή ανθρώπου. Οι επιστήμονες προσπάθησαν να καταγράψουν τα όνειρα μέσω μιας διαδικασίας αποκωδικοποίησης της λειτουργίας των νευρώνων κατά την οποία το μηχάνημά τους καταφέρνει να «δει» το περιεχόμενο των ονείρων μέσω του ελέγχου της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε δύο διαφορετικές φάσεις.

Οι ερευνητές ζήτησαν από τρεις εθελοντές να κοιμηθούν στο εσωτερικό ενός μαγνητικού τομογράφου, έχοντας πρώτα τοποθετήσει ηλεκτρόδια στο κεφάλι τους. Οταν το εγκεφαλογράφημα έδειχνε ότι ο εθελοντής είχε αρχίσει να ονειρεύεται, τον ξυπνούσαν και του ζητούσαν να τους αφηγηθεί όλα όσα είχε ονειρευτεί. Με αυτόν τον τρόπο, λένε οι Ιάπωνες, μελετήθηκαν οι αποκαλούμενες υπναγωγικές εικόνες, ήτοι τα όνειρα που βλέπουμε ελάχιστα λεπτά αφότου αποκοιμηθούμε ή ελάχιστα λεπτά πριν ξυπνήσουμε. Η διαδικασία αυτή συνεχίστηκε για αρκετές ημέρες – οι εθελοντές αποκοιμήθηκαν και ξύπνησαν περίπου διακόσιες φορές ο καθένας – με αποτέλεσμα οι ερευνητές να έχουν στη διάθεσή τους ένα πλούσιο δείγμα ονειρικών εικόνων. Στη συνέχεια οι εθελοντές υποβλήθηκαν σε μια διαδικασία προβολής εκατοντάδων εικόνων κατά την οποία οι ερευνητές κατηγοριοποιούσαν τις εγκεφαλικές τους αντιδράσεις.

Το υλικό που συγκεντρώθηκε χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία ενός «προσωπικού αποκωδικοποιητή» για τον κάθε εθελοντή, μέσω του οποίου ήταν δυνατή η σύνδεση μιας συγκεκριμένης εγκεφαλικής αντίδρασης με μία συγκεκριμένη εικόνα. Επειτα – και αυτό είναι το πραγματικά πρωτοποριακό στάδιο του πειράματος των Ιαπώνων – οι εθελοντές έπεσαν και πάλι για ύπνο, όντας συνδεδεμένοι αυτή τη φορά με μηχανήματα που κατέγραφαν την εγκεφαλική τους λειτουργία. Η στιγμή της αλήθειας έφτασε όταν ο αποκωδικοποιητής κατάφερε να μεταφράσει σε εικόνα αυτό που ονειρευόταν κάθε εθελοντής. Προφανώς, προσδιορίζουν οι Ιάπωνες, για να λειτουργήσει το μηχάνημα, χρειάζεται κάποιο ανθρώπινο ερέθισμα, ενώ ο καθορισμός αυτού που ονειρεύεται κάποιος είναι εφικτός μόνο στην περίπτωση που το μηχάνημα καλείται να επιλέξει μεταξύ δύο διαφορετικών εικόνων, μεταξύ της εικόνας ενός δέντρου και ενός τραπεζιού για παράδειγμα. Η μηχανή αδυνατεί επίσης να καταγράψει μια ολόκληρη ονειρική σκηνή. Εχει τη δυνατότητα να διαπιστώσει (το ποσοστό επιτυχίας κυμαίνεται στο 60%) εάν σε κάποιο όνειρο υπάρχει μια βάρκα, αλλά δεν μπορεί να αναγνωρίσει τον τύπο της ή τη δραστηριότητα για την οποία τη χρησιμοποιεί – στο όνειρό του – ο άνθρωπος που ονειρεύεται.

Πάντως, οι πρώτες αντιδράσεις μελών της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας ήταν θετικές. Σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Wired», ο αμερικανός νευροεπιστήμονας από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Τζακ Γκάλιαντ συνεχάρη τους ιάπωνες ερευνητές γιατί «μας απέδειξαν ότι υπάρχει κάποια αντιστοιχία μεταξύ των όσων πραγματοποιούνται στον εγκέφαλο όταν ονειρευόμαστε και μεταξύ όσων συμβαίνουν όταν είμαστε ξύπνιοι».