[Τρίτη άποψη] Ποιος θα συνεφέρει την ΕΕ;

Η Κύπρος απέκτησε ένα διορθωμένο σχέδιο διάσωσης την περασμένη εβδομάδα. Φορολογεί τους μεγάλους, ανασφάλιστους καταθέτες προκειμένου αυτοί να πληρώσουν εν μέρει το κόστος ανακεφαλαιοποίησης των δύο μεγαλύτερων τραπεζών της χώρας, αφήνοντας απείραχτες τις μικρότερες, ασφαλισμένες καταθέσεις. Ομως μερικές ημέρες νωρίτερα η Κύπρος, με τις ευχές των ευφυέστερων τραπεζιτών και υπουργών Οικονομικών της Ευρώπης, έφθασε στο παρά πέντε να εγκρίνει ένα πραγματικά επικίνδυνο σχέδιο που θα είχε φορολογήσει τους μικρότερους καταθέτες, υπονομεύοντας την ασφάλεια των καταθέσεων και ρισκάροντας μεγάλη τραπεζική αναταραχή αλλού, κυρίως στην Ιταλία και την Ισπανία, την τρίτη και την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης.

Πώς θα μπορούσαν οι ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών – μαζί με αξιωματούχους της ΕΚΤ και του ΔΝΤ – να υπογράψουν ένα τόσο αντιπαραγωγικό σχέδιο διάσωσης; Και εάν συμφωνούσαν σε αυτό, τι άλλο απίθανο και καταστροφικό σχέδιο μπορεί να σκεφθούν σε κάποια επόμενη κρίση;

Η Ευρώπη επειγόντως πρέπει να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα. Οσα συνέβησαν τον Μάρτιο δεν ήταν ο πρώτος αυτοτραυματισμός της ΕΕ στα τρία χρόνια που διαρκεί η κρίση του ευρώ και εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα στον παρωχημένο τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις, δεν θα είναι και ο τελευταίος.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η ΕΕ δεν αποτελεί πραγματική ένωση, περισσότερο είναι μια συλλογή κρατών που δεν έχουν ουσιαστικά παραχωρήσει την εξουσία λήψης αποφάσεων σε μια κεντρική Αρχή. Το αποτέλεσμα είναι ένα χάος που προκαλείται από αντικρουόμενα εθνικά συμφέροντα. Στην περίπτωση της Κύπρου, οι γερμανοί πολιτικοί ήθελαν να μειώσουν στο ελάχιστο το κόστος της διάσωσης για τους γερμανούς φορολογουμένους σε εκλογική χρονιά. Ο Πρόεδρος της Κύπρου ήλπιζε να διατηρήσει το νησί ελκυστικό παράδεισο για ξένους καταθέτες. Το ΔΝΤ επέμεινε να μη δανειστεί η Κύπρος περισσότερα από όσα μπορεί να ξεπληρώσει. Και ο νέος επικεφαλής των ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών, ο Ολλανδός που λατρεύει τη λιτότητα, ήθελε να τονίσει ότι οι χρεωμένοι θα πρέπει να πληρώσουν τη διάσωσή τους. Ολοι αυτοί κάπως κατέληξαν αρχικά στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή: ένα περίεργο σχέδιο που έβαζε το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στους μικρούς, ασφαλισμένους καταθέτες στις τράπεζες της Κύπρου.

Κάποιοι πιο σοφοί θα είχαν πνίξει ένα τέτοιο σχέδιο πριν ανακοινωθεί. Αν και η πρόταση αργότερα απορρίφθηκε, το κοινό έχασε γρήγορα την εμπιστοσύνη του στην ασφάλεια των καταθέσεων – και θα πάρει χρόνια να αποκατασταθεί.

Ουδείς από όλους τους ευρωπαίους ηγέτες θα δεχόταν να πραγματοποιήσει τόσο επικίνδυνα πειράματα οικονομικής πολιτικής στη χώρα του. Γιατί το κάνουν σε μια πιο ευρεία ευρωπαϊκή διάσταση;

Μέρος της απάντησης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε η ΕΕ τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 ως χαλαρή ένωση κρατών που προστάτευαν την ανεξαρτησία τους. Τότε, για τις έξι χώρες της Ευρωπαϊκής Αγοράς αυτό δεν αποτελούσε πρόβλημα. Καθώς όμως η ΕΕ μεγαλώνει (η Κροατία θα γίνει το 28ο μέλος της μέσα στον χρόνο) και καθώς γίνεται πιο φιλόδοξη (17 χώρες τώρα χρησιμοποιούν το ευρώ), αυτή η χαλαρή και αποκεντρωμένη δομή φαίνεται να μην αντέχει την πίεση. Αντί να διατηρεί την ανεξαρτησία και να καλλιεργεί τη δημοκρατία, έχει δημιουργήσει μια κατάσταση στην οποία ισχυρά κράτη όπως η Γερμανία επιδιώκουν να επιβάλουν τις προτιμήσεις των γερμανών ψηφοφόρων σε άλλα κράτη χωρίς να εξετάζουν τις οικονομικές συνθήκες. Δεν έχει νόημα να αυξήσεις τους φόρους και να περικόψεις δουλειές όταν η οικονομία βρίσκεται ήδη σε ύφεση. Και όμως, αυτό ακριβώς ζητά η ΕΕ τώρα από όλη τη Νότια Ευρώπη, με καταστροφικές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Με μια καλύτερη διακυβέρνηση, η Ενωση θα έδινε έμφαση στην ανάπτυξη του Νότου και στην αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης στον Βορρά.

Ομως σήμερα οι ευρωπαίοι ηγέτες δεν διαθέτουν ευρωπαϊκό όραμα. Δεν βρίσκεται ανάμεσά τους ένας Χέλμουτ Κολ ή ένας Φρανσουά Μιτεράν. Και έτσι, παρότι το ευρώ πιθανώς θα επιβιώσει, θα το επιτύχει αυτό έχοντας αποδυναμωθεί από λάθη που θα μπορούσε να έχουν αποφευχθεί. Κάποια στιγμή η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει ηγέτες πρόθυμους να ασχοληθούν με το καθήκον να οικοδομήσουν βιώσιμους ευρωπαϊκούς οικονομικούς θεσμούς. Εως τότε, η Ενωση φαίνεται καταδικασμένη να παραπαίει από τη μια κακοδιαχειριζόμενη κρίση στην άλλη.

* Ο Ντέιβιντ Ανγκερ είναι αρχισυντάκτης των «Νιου Γιορκ Τάιμς»