Ενας Δράκος στη σαβάνα

Το πρώτο ταξίδι στο εξωτερικό του κινέζου ηγέτη που εκλέγεται κάθε δεκαετία δείχνει ξεκάθαρα τις προτεραιότητες του Πεκίνου. Πριν από 10 χρόνια ο Χου Τζιντάο λίγο καιρό μετά την ορκωμοσία του στην Προεδρία της Κίνας επισκέφθηκε το Κρεμλίνο και έπειτα από μια βόλτα σε Καζαχστάν και Μογγολία προσγειώθηκε στην Ευρώπη με πρώτη στάση το Παρίσι. Τώρα, λίγες ημέρες αφότου ανέλαβε Πρόεδρος της Κίνας ο Σι Τζινπίνγκ επέλεξε να επισκεφθεί, φυσικά, το Κρεμλίνο και τρεις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής: την Τανζανία, τη Νότια Αφρική για να λάβει μέρος στη Σύνοδο Κορυφής των αναδυόμενων οικονομιών (BRICS) και, τέλος, τη Δημοκρατία του Κονγκό. Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς. Την τελευταία δεκαετία από 10 δισ. δολάρια οι ετήσιες εμπορικές συναλλαγές της Κίνας με την Αφρική έχουν ξεπεράσει τα 200 δισ. – προκαλώντας όμως ταυτόχρονα και πολλές αντιδράσεις στις χώρες της ηπείρου.

Η Κίνα, όχι τυχαία, επαναλαμβάνει διαρκώς ότι είναι η μεγαλύτερη «αναπτυσσόμενη» χώρα (πολλοί οικονομολόγοι απλώς γελούν με αυτό τον ισχυρισμό) και άρα, τονίζουν οι κινέζοι αξιωματούχοι, πρέπει να διατηρεί στενούς δεσμούς με την Αφρική όπου βρίσκονται οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες. Πενήντα από τις 54 χώρες της Αφρικής αναγνωρίζουν σήμερα την Κίνα και μόλις 4 την Ταϊβάν. Το 2009 η Κίνα πέρασε τις ΗΠΑ ως ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της μαύρης ηπείρου. Το Πεκίνο έχει στείλει 1.500 στρατιώτες που συμμετέχουν στις έξι από τις επτά ειρηνευτικές αποστολές στην Αφρική, ενώ προσφέρει 5.000 υποτροφίες ετησίως σε αφρικανούς φοιτητές. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Κινέζοι εργάζονται σε αφρικανικές χώρες.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ. Γιατί όλα αυτά; Κατ’ αρχάς το Πεκίνο χρειάζεται πρόσβαση στις πρώτες ύλες που διαθέτει εν αφθονία η αφρικανική ήπειρος προκειμένου να τροφοδοτήσει τη βιομηχανία του. Δεύτερον, η Κίνα βασίζεται στην πολιτική υποστήριξη των «αφρικανών φίλων» σε διεθνείς οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου. Τρίτον, το Πεκίνο φαίνεται να κατανόησε πριν απ’ όλους ότι το ένα δισεκατομμύριο κατοίκων της Αφρικής και μια διαρκώς αυξανόμενη μεσαία τάξη αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστική αγορά για τα προϊόντα της.

Ο Σι πάντως έφθασε στην Αφρική έτοιμος να αντιμετωπίσει τα παράπονα ότι οι άκρως ανταγωνιστικές κινεζικές επιχειρήσεις εμποδίζουν τις αφρικανικές προσπάθειες για εκβιομηχάνιση και δημιουργία θέσεων εργασίας και ότι η ηγεμονία της Κίνας στον τομέα της εξαγωγής φθηνών ρούχων, συσκευών και άλλων αγαθών υπονομεύει τις αντίστοιχες αφρικανικές προσπάθειες. Ο Σι υποσχέθηκε βοήθεια, δάνεια 20 δισ. δολαρίων τα επόμενα τρία χρόνια, 30.000 υποτροφίες και μεταφορά τεχνολογίας, κατά την ομιλία του από το Νταρ ες Σαλάμ που δεν απευθυνόταν μόνο στους Τανζανούς αλλά σε όλη την ήπειρο. Αλλωστε η Κίνα δεν σταματά ποτέ να τονίζει τον ρόλο του Μάο Τσετούνγκ ως υποστηρικτή των αφρικανικών προσπαθειών για αποτίναξη της δυτικής αποικιοκρατίας.

ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ. Ο Σι επανέλαβε ότι η Κίνα βοηθά την Αφρική να αναπτυχθεί, δείχνοντας όμως πολύ μεγαλύτερη ειλικρίνεια από τον προκάτοχό του Χου Τζιντάο παραδέχθηκε ότι η σχέση των δύο πλευρών δοκιμάζεται. Η ομιλία του έγινε σε κέντρο συνεδρίων που κτίστηκε με κινεζικά χρήματα, σύμβολο μιας γενναιοδωρίας που έχει αρχίσει όλο και περισσότερο να αμφισβητείται από αφρικανούς πολιτικούς, επιχειρηματίες και εργατικά συνδικάτα. «Η Κίνα παίρνει τις πρώτες ύλες μας και μας πωλεί βιομηχανικά προϊόντα», έγραψε πριν από λίγο καιρό στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Νιγηρίας Λαμίντο Σανούσι. «Αυτή ακριβώς ήταν και η ουσία της αποικιοκρατίας».