Ο κυπριακός αγωγός κεφαλαίων

Η κρίση στην Κύπρο αναδεικνύει και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η οικονομία της. Φαίνεται πώς μια μικρή χώρα βάσισε μεγάλο κομμάτι της ανάπτυξής της σε έναν πυλώνα νομικά κατοχυρωμένο, αλλά ηθικά σαθρό. 

Σύμφωνα με το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης (Tax Justice Netwrok), η Κύπρος χρησιμοποιείται κυρίως για την ίδρυση εταιρειών που λειτουργούν ως αγωγοί κεφαλαίων από τον αναπτυσσόμενο κόσμο προς την Ευρωπαϊκή Ενωση. Πολυεθνικές εταιρείες που απολαμβάνουν φορολογικές ελαφρύνσεις (ή μηδενική φορολόγηση) σε αναπτυσσόμενες χώρες διοχετεύουν τα κεφάλαιά τους στην Κύπρο. Εκεί απολαμβάνουν άλλο ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς. Επειτα διακινούν αυτά τα κεφάλαια στην ευρωπαϊκή αγορά γλιτώνοντας επιπλέον φορολόγηση βάσει των συμβάσεων αποφυγής διπλής φορολογίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της πολυεθνικής μεταλλευτικής εταιρείας Mittal Steel, τη δομή της οποίας αποκάλυψε πριν από έξι χρόνια η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Global Witness. Η μητρική εταιρεία έχει ως έδρα της την Ολλανδία όπου η φορολόγηση των επιχειρήσεων πλησιάζει το 30%. Το 2005 όμως η Mittal Steel δήλωνε ότι φορολογούνται το 17% των εσόδων της και το 2004 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν λιγότερο από 13%. Ποσοστά ιδιαιτέρως χαμηλά αν αναλογιστεί κανείς ότι στις 50 μεγαλύτερες επιχειρήσεις με μετοχές στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου επιβάλλεται κατά μέσο όρο φορολογία στο 26%.

Γιατί λοιπόν η Mittal Steel είχε αυτό το πλεονέκτημα; Μια ολλανδική επιχειρήση (π.χ. Εταιρεία Α) επωφελείται από σημαντικές φορολογικές απαλλαγές στα κέρδη της εφόσον κατέχει πάνω από το 20% των μετοχών εταιρείας που εδρεύει σε άλλο κράτος (π.χ. Εταιρεία Β). Εφόσον η Εταιρεία Β αποδίδει φόρους στη χώρα όπου λειτουργεί, η Εταιρεία Α δεν επιβαρύνεται με νέα φορολογήση για τα κέρδη που προκύπτουν από τη δραστηριότητα της Εταιρείας Β.
Σύμφωνα με την έκθεση της Global Witness, πάνω σε αυτόν τον άξονα ιδρύθηκε στην Κύπρο η Mittal Steel (Liberia) Holdings Limited. Το όφελος της εταιρείας στην Ολλανδία ήταν μεγάλο. Στην Κύπρο οι επιχειρήσεις φορολογούνται με 10%. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό το ποσοστό μπορεί να πέσει και στο 4,5%. Αυτός ο φόρος πληρώνεται μόνο στην Κύπρο σε μερίσματα που προέρχονται από τις δραστηριότητες της εταιρείας στη Λιβερία (όπου πραγματοποιεί το κύριο μεταλλευτικό της έργο). Δεν ακολουθεί επιπλέον φορολόγηση στην Ολλανδία (λόγω συμβάσεων αποφυγής διπλής φορολογίας).

Στη Λιβερία η εταιρεία έχει εξασφαλίσει μηδενική φορολόγηση. Πάγια πρακτική των αναπτυσσόμενων χωρών άλλωστε είναι να προσελκύουν με αυτό τον τρόπο επενδυτές στα εδάφη τους ελπίζοντας στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπως παρατηρούν οι ερευνητές της Global Witness, η εταιρεία γλιτώνει φόρους «εις βάρος μιας εκ των πιο φτωχών χωρών του κόσμου». Μέσα από αυτό το πλέγμα η μόνη φορολόγηση που επιβάλλεται στα κέρδη της πολυεθνικής είναι τελικά της τάξεως του 10%.

Οι ερευνητές της Global Witness επισημαίνουν ότι με ανάλογες πρακτικές αρκετές πολυεθνικές εταιρείες δομούν το εμπόριό τους και κατευθύνουν τις επενδυτικές κινήσεις τους πάνω στη φοροαποφυγή. Στην ίδια έκθεση οι ερευνητές διαπίστωναν πως το 2006 από τις 100 μεγαλύτερες οικονομίες στον κόσμο οι 51 αντιστοιχούσαν σε επιχειρήσεις και οι 49 σε κράτη.

«Παρά την παγκοσμιοποίηση των αγορών δεν υπάρχει καμία διεθνής ρυθμιστική αρχή που να ελέγχει επαρκώς τις δραστηριότητες των πολυεθνικών εταιρειών», σημείωναν. «Στην πράξη οι πολυεθνικές καθορίζουν τη δράση τους σε καθεστώς αυτορύθμισης και λογοδοτούν κυρίως στους μετόχους τους. Από τη στιγμή που τα κεφάλαια έχουν αποκτήσει μεγάλη ‘‘γεωγραφική κινητικότητα’’, η φοροαποφυγή και η έλλειψη διεθνούς φορολογικής πολιτικής επέτρεψαν σε αυτές τις επιχειρήσεις να λειτουργούν υπό εξαιρετικά ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες». Αυτές οι συνθήκες δεν είναι παράνομες. Ωστόσο, είναι ηθικά αμφισβητήσιμες.