Τα ανοιχτά κόμματα έχουν τα καλά τους…

Πείτε ό,τι θέλετε για την άμεση δημοκρατία. Δεν υπάρχει όμως καμία αμφιβολία ότι η εφαρμογή της δίνει ζωή στα κόμματα ή, για να το πούμε λιγότερο κομψά, ανασταίνει ακόμη και νεκρούς.

Η μεγάλη συμμετοχή, προχθές Κυριακή, στις αρχαιρεσίες για την εκλογή συνέδρων του ΠΑΣΟΚ αποδεικνύει ότι ο κανόνας δεν έχει εξαιρέσεις. Και υπενθυμίζει ότι οι κομματικές ηγεσίες μόνο κερδισμένες έχουν να βγουν από το να ανοίξουν τις πόρτες στον κόσμο. Διότι όταν οι πόρτες είναι διάπλατες, οι πολίτες προσέρχονται. Και διαψεύδουν τους αρχιερείς των παρακμιακών αναλύσεων που σπεύδουν να δηλώσουν ότι η κοινωνία έχει γυρίσει την πλάτη στην πολιτική. Στην πραγματικότητα, μόνο το αντίθετο μπορεί να συμβεί: να χάσει η πολιτική, με δική της υπαιτιότητα, επαφή με την κοινωνία.

Τα παραδείγματα από το εξωτερικό είναι πολλά: τι κοινό έχουν, ας πούμε, ο Ντέιβιντ Κάμερον και ο Φρανσουά Ολάντ;

Ο Κάμερον εξελέγη, παρότι δεν ήταν φαβορί, αρχηγός των Συντηρητικών το 2005 με απευθείας εκλογή από τη βάση. Προηγήθηκε η εκλογή στην Κοινοβουλευτική Ομάδα και μάλιστα σε δύο γύρους. Αλλά η ετυμηγορία των απλών μελών των Τόρις ανά τη βρετανική επικράτεια ήταν ο τρίτος κρίσιμος γύρος. Ηταν η πρώτη φορά που τηρήθηκε αυτή η διαδικασία. Δεν είναι όμως τυχαίο που την επέλεξε ένα συντηρητικό κόμμα. Και αυτό γιατί νομιμοποίησε τέλεια το πέρασμα στην επόμενη γενιά που εξέφραζε η φυσιογνωμία του πατρίκιου πλην άψητου «έντιμου Ντέιβ». Πέντε χρόνια αργότερα, εκλεγόταν Πρωθυπουργός.

Ο Ολάντ, πάλι, πήρε το χρίσμα για να είναι υποψήφιος των Σοσιαλιστών στις εκλογές του 2012 σε ανοιχτές προκριματικές, όπου ψήφισε η βάση του κόμματος. Η διαδικασία ήταν σκληρή, ο Ολάντ επικράτησε με σχετική δυσκολία, αλλά καθαρά, της Μαρτίν Ομπρί και, κάπως έτσι, νικητές και ηττημένοι κατάφεραν να προσαρμοστούν στην πραγματικότητα, να συντονιστούν και να συνενωθούν για να αντιμετωπίσουν τον Σαρκοζί.

Φυσικά, η προσφυγή στη βάση έχει κινδύνους. Μπορεί στο ΠΑΣΟΚ να είχαμε προπηλακισμούς μεταξύ «λιστάρχων» στην Ιπποκράτους, παραμονές του Συνεδρίου. Αλλά στο δεξιό κόμμα UMP τσακώνονταν επί εβδομάδες – χωρίς να βγάλουν άκρη – πέρυσι τον Νοέμβριο για το μέτρημα των ψήφων στην αναμέτρηση μεταξύ του πρώην πρωθυπουργού Φρανσουά Φιγιόν και του γραμματέα του κόμματος Ζαν Φρανσουά Κοπέ για το ποιος θα πάρει τα ηνία που άφησε ο Σαρκοζί. Οι αρχαιρεσίες βάσης δεν είναι εθνικές εκλογές. Δεν υπάρχουν εκλογικοί κατάλογοι ούτε αδιάβλητες διαδικασίες για το μέτρημα. Ακόμη περισσότερο: καθώς η διαδικασία είναι ανοιχτή – με την έννοια ότι ουδείς εμποδίζεται να πάει να εγγραφεί μέλος – όποιος υποψήφιος μπορέσει να κινητοποιήσει περισσότερους από τους οπαδούς του, έχει σημαντικό πλεονέκτημα. Με άλλα λόγια, στις εκλογές από τη βάση η συμμετοχή είναι μεταβλητή αλλά και ιδιαίτερα κρίσιμη παράμετρος.

Ο καβγάς Φιγιόν – Κοπέ υποδεικνύει το ρίσκο που έπαιρνε ο Βενιζέλος επιμένοντας – το όριζε και το καταστατικό άλλωστε – να αναβαπτίσει τις συνεδριακές διαδικασίες στη βάση. Εξυπνη και η ιδέα της μονοσταυρίας. Ασφαλώς, ο καβγάς της περασμένης εβδομάδας μεταξύ των «οργανωσιαρχών» προοιωνιζόταν τα χειρότερα. Καλύτερα όμως που έγινε όταν έγινε. Διότι έθεσε όλες τις πλευρές ενώπιον των ευθυνών τους – και ανέδειξε το γελοίον του πράγματος. Το ευτύχημα είναι ότι το ΠΑΣΟΚ, αντί να κάνει βουτιά σε άδεια δεξαμενή, βρήκε νερό. Είναι πολύ νωρίς για να πει κανείς αν θα περπατήσει επί των υδάτων. Σίγουρα όμως πρόκειται για ένα πρώτο βήμα. Οπως έλεγε στέλεχος της Ιπποκράτους, αναφερόμενος στους οπαδούς του Κινήματος: «Ηρθαν να μας βοηθήσουν…».