[Διαστάσεις] Απολαύσεις και παγίδες

Οταν μερικά κορίτσια των Pussy Riot οργάνωσαν πριν από έναν χρόνο μια πανκ προσευχή σε εκκλησία της Μόσχας, ο Πούτιν τις έστειλε στα γκουλάγκ για παραδειγματισμό. Οταν μερικές ακτιβίστριες της Femen γιόρτασαν προχθές γυμνόστηθες στην Παναγία των Παρισίων την παραίτηση του Πάπα, ο γάλλος υπουργός Εσωτερικών Μανουέλ Βαλς εξέφρασε την υποστήριξή του προς τους καθολικούς που ενοχλήθηκαν, υπενθυμίζοντας ότι η δημοκρατία εγγυάται σε όλους τους πιστούς τη δυνατότητα να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα σε κλίμα αξιοπρέπειας και αμοιβαίου σεβασμού. Οι δύο αντιδράσεις καταδεικνύουν χωρίς αμφιβολία μια από τις θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα σε μια ανεπτυγμένη δημοκρατία της Δύσης και ένα αυταρχικό καθεστώς που δεν μπορεί να αποτινάξει τα ολοκληρωτικά του χαρακτηριστικά.

Η περίπτωση της Femen αξίζει όμως έναν γενικότερο σχολιασμό, ιδιαίτερα σε μία ημέρα σαν τη σημερινή, που κάποιοι γιορτάζουν τον αιώνιο έρωτά τους όπως κάποιοι άλλοι (ή και οι ίδιοι) γιόρταζαν την προηγουμένη την ημέρα της μοιχείας. Σε ένα βιβλίο του που κυκλοφόρησε πριν από μερικά χρόνια με τίτλο «Οι μεταμοντέρνες χρήσεις του σεξ», ο πολωνός κοινωνιολόγος Ζίγκμουντ Μπάουμαν σημείωνε ότι η ελευθερία που κατακτήθηκε ύστερα από δεκαετίες φεμινιστικών αγώνων κινδυνεύει τώρα να ανατραπεί. Μπορεί να είναι πια πολύ εύκολο να συνάψει κανείς μια σχέση, εξίσου εύκολο όμως είναι και να τη διαλύσει. Για την ικανοποίηση της ύπαρξης είναι αναγκαίες τόσο η ελευθερία όσο και η ασφάλεια. Σήμερα υπάρχει μόνο η πρώτη. Μαζί με τη σεξουαλική απελευθέρωση ήρθε και η ανασφάλεια.

Ενα μεγάλο μέρος της ευθύνης για την αλλαγή των συναισθηματικών και σεξουαλικών σχέσεων – τονίζει ο Μπάουμαν σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στον ιταλικό ιστότοπο reset.it – ανήκει στη θεαματική ανάπτυξη της καταναλωτικής κοινωνίας. Η σχέση ανάμεσα στον πελάτη και στην υπηρεσία είναι βαθιά ασύμμετρη: ο πρώτος περιμένει από τη δεύτερη αποκλειστικά την ικανοποίηση των επιθυμιών του και των αναγκών του, ενώ η δεύτερη αντλεί τη χρησιμότητα και την αξία της από τον βαθμό στον οποίο ικανοποιεί τις προσδοκίες του πρώτου.

Τα κορίτσια της Femen υπηρετούν άριστα αυτό το μοντέλο. Χωρίς την «ηδονοβλεπτική εμμονή» που ενθαρρύνει και προωθεί η καταναλωτική κουλτούρα δεν θα υπήρχε κανένα κέρδος από μια γυμνόστηθη διαμαρτυρία. Χάρη στην κουλτούρα αυτήν, το τόπλες συνδέεται τώρα με έναν απεριόριστο αριθμό νοημάτων – πολλά από τα οποία είναι αντίθετα προς τον αρχικό σκοπό των διαδηλωτριών. Ο απερχόμενος Πάπας μπορεί να κατηγορηθεί για έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και μόνο λόγω της αντίθεσής του στα προφυλακτικά. Το προκλητικό σόου στο εσωτερικό της Παναγίας των Παρισίων, όμως, ίσως να τον έκανε σε κάποιους ανθρώπους συμπαθέστερο.

Η κατά Μπάουμαν «ρευστή κοινωνία» μας έχει απολαύσεις, έχει όμως και παγίδες.