Βάδιζε από καιρό προς την έξοδο

Στον καθεδρικό ναό της Σουλμόνα, στα βουνά του Αμπρούτσο, υπάρχει ένα μωσαϊκό που απεικονίζει μαζί τον Βενέδικτο ΙΣΤ’ και τον Σελεστίνο Ε’, τον τελευταίο Πάπα που είχε εγκαταλείψει με δική του πρωτοβουλία τον θρόνο μέχρι τον «κεραυνό εν αιθρία» της Δευτέρας. Ο Σελεστίνος Ε’, ένας μοναχός του Τάγματος των Βενεδικτίνων, είχε εκλεγεί Πάπας τον Ιούλιο του 1294, σχεδόν παρά τη θέλησή του, σε ηλικία 80 ετών και σε μια περίοδο που η Αγία Εδρα ήταν βορά στις φιλοδοξίες των βασιλιάδων της Ευρώπης. Ανθρωπος ηθικής υψηλής υπόστασης, άντεξε μόλις πέντε μήνες – και παραιτήθηκε προβάλλοντας ως άλλοθι την προχωρημένη ηλικία του. Ο διάδοχός του όμως δεν τον άφησε σε ησυχία, ο Σελεστίνος Ε’ πέθανε φυλακισμένος ενάμιση χρόνο αργότερα, ίσως δολοφονημένος. Αργότερα αγιοποιήθηκε, η παραίτησή του εντούτοις θεωρήθηκε από κάποιους προδοσία του Θεού. Ο Δάντης μάλιστα τον εμφανίζει, χωρίς να τον κατονομάζει, στον προθάλαμο της κόλασης.

Αναζητώντας τα αίτια – πίσω από τα επίσημα – που επικαλέστηκε ο Βενέδικτος ΙΣΤ’ για την αιφνίδια παραίτησή του, οι Ιταλοί θυμήθηκαν ότι όταν είχε λειτουργήσει στον καθεδρικό της Σουλμόνα, τον Ιούλιο του 2010, είχε μιλήσει με τα καλύτερα λόγια για τον Σελεστίνο Ε’. Και λίγες εβδομάδες αργότερα, σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στον γερμανό δημοσιογράφο Πέτερ Σέεβαλντ για τις ανάγκες του βιβλίου «Φως του Κόσμου», είχε δηλώσει: «Αν ένας Πάπας συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι πλέον σωματικά, ψυχολογικά και πνευματικά ικανός να εκτελεί τα καθήκοντά του, τότε έχει δικαίωμα, και υπό κάποιες συνθήκες υποχρέωση, να παραιτηθεί». Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε χθες, το Βατικανό αποκάλυψε (ή καλύτερα επιβεβαίωσε σχετικά δημοσιεύματα) ότι ο Βενέδικτος έχει τοποθετημένο βηματοδότη εδώ και πολλά χρόνια, προτού ακόμη εκλεγεί Πάπας, το 2005, και προ τριμήνου υποβλήθηκε σε επέμβαση «ρουτίνας» για την αντικατάσταση της μπαταρίας.

Ο εκπρόσωπος του Βατικανού διαβεβαίωσε ότι καμία συγκεκριμένη ασθένεια δεν οδήγησε τον Βενέδικτο να παραιτηθεί, μόνο η προχωρημένη ηλικία του και η εξαντλούμενη σωματική και πνευματική του δύναμη. Διαβεβαίωσε επίσης ότι ο Βενέδικτος δεν θα παίξει κανέναν ρόλο στη διοίκηση της Εκκλησίας και έπειτα από την παραίτησή του, στις 28 Φεβρουαρίου, θα αφιερωθεί, όπως είπε και ο ίδιος, στην προσευχή και στην περισυλλογή.

Πολλοί πιστεύουν πάντως ότι, έστω και παρασκηνιακά, θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην επιλογή του διαδόχου του – άλλωστε τους μισούς από τους κάπου 115 καρδιναλίους που θα συμμετάσχουν στο Κονκλάβιο τους έχει τοποθετήσει ο ίδιος.

Η ΝΕΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑ. Με την παραίτηση του Βενέδικτου, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, και ο ίδιος προσωπικά, πλέουν σε αχαρτογράφητα ύδατα. Για πρώτη φορά εδώ και αιώνες ένας εν ενεργεία και ένας συνταξιούχος Πάπας θα συνυπάρχουν στους ίδιους χώρους: έπειτα από το λαμπρό κατευόδιο που του προετοιμάζει το Βατικανό, ο Βενέδικτος θα περάσει λίγο χρόνο στην παπική θερινή κατοικία νότια της Ρώμης και στη συνέχεια θα εγκατασταθεί στο τετραώροφο μοναστήρι Mater Ecclesiae, στο βόρειο άκρο των κήπων του Βατικανού, σπίτι μέχρι τον περασμένο Οκτώβριο για αλλεπάλληλα τάγματα καλογραιών που φρόντιζαν τις λεμονιές, πορτοκαλιές και τριανταφυλλιές ακριβώς μπροστά στην πόρτα του. Το μοναστήρι ανακαινίζεται εδώ και μήνες – κανείς όμως δεν ήξερε τον πραγματικό λόγο μέχρι προχθές.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ. Η απόφαση του Βενέδικτου να παραιτηθεί χαιρετίστηκε από κάποιους, ανάμεσά τους και η γαλλική εφημερίδα «Λε Μοντ», ως μια πράξη «μεγαλείου, ταπεινότητας και μοντερνισμού». Αλλοι πάλι – με «εντυπωσιακότερες» τις ακτιβίστριες της οργάνωσης Femen που το «γιόρτασαν» γυμνόστηθες στην Παναγία των Παρισίων – αρκέστηκαν να στηλιτεύσουν τον συντηρητισμό του Βενέδικτου και τα σκάνδαλα που αμαύρωσαν και αμαυρώνουν την καριέρα του, την παπική του θητεία και τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία εν γένει. Ακόμη και στην πατρίδα του, τη Γερμανία, οι αντιδράσεις ήταν μοιρασμένες. Η Καγκελάριος Μέρκελ τον χαρακτήρισε «έναν από τους επιφανέστερους θρησκευτικούς διανοητές της εποχής μας». «Η θητεία του ήταν μια χαμένη ευκαιρία», δήλωσε από την πλευρά του ο Βόλκερ Μπεκ, εκπρόσωπος των Πρασίνων στην Μπούντεσταγκ. «Τώρα, η ελπίδα των μεταρρυθμίσεων. Επειγόντως απαραίτητες», σχολίασε η σοσιαλδημοκράτισσα Κέρστιν Γκρίζε.

Επίτιμος
Τον νέο τίτλο του αποχωρούντος Πάπα Βενέδικτου ΙΣΤ’ θα περάσει ακόμα λίγος χρόνος μέχρι να τον μάθουμε. Ο υπεύθυνος Επικοινωνίας του Βατικανού, Γκρεγκ Μπούρκε, προέκρινε χθες ως πιθανό το «Επίτιμος Επίσκοπος της Ρώμης». Την οριστική απόφαση θα λάβει μάλλον ο διάδοχος του Βενέδικτου μετά την εκλογή του, έως τα τέλη Μαρτίου.

Νάνι Μορέτι: «Η ζωή μιμήθηκε τον κινηματογράφο»
Η αιφνιδιαστική{ARXS} παραίτηση του Πάπα δεν έστρεψε τους προβολείς μόνο στο πρόσωπό του, αλλά και στον ιταλό σκηνοθέτη και ηθοποιό Νάνι Μορέτι που με την τελευταία  ταινία του «Habemus Papam» αποδείχθηκε προφητικός. Στην ταινία, ένας ψυχολογικά κουρασμένος Πάπας, τον οποίο υποδύεται ο Μισέλ Πικολί, ζητά τη βοήθεια του ψυχολόγου Νάνι Μορέτι. Επειτα από μια μυστική περιπλάνηση στην Αιώνια Πόλη, ο Ποντίφικας επιστρέφει στο Βατικανό και βγαίνει στο μπαλκόνι από το οποίο συνήθως ευλογεί τα πλήθη για να ανακοινώσει την παραίτησή του. Μιλώντας στη «Ρεπούμπλικα», ο Νάνι Μορέτι δηλώνει ότι ο πραγματικός Πάπας αποδείχθηκε τόσο ανθρώπινος όσο ήταν και ο κινηματογραφικός. Δεν κρύβει, ωστόσο, την έκπληξή του για το γεγονός ότι η ζωή μιμήθηκε τόσο γρήγορα τον κινηματογράφο. «Εμεινα άναυδος. Η πρώτη σκέψη μου ήταν να πάω στην Πλατεία του Αγίου Πέτρου. Δυστυχώς είχα ένα επαγγελματικό ραντεβού και δεν τα κατάφερα» εξομολογείται. Ο ιταλός σκηνοθέτης αποκαλύπτει ότι οι παραγωγοί της ταινίας τού είχαν ζητήσει να αλλάξει το φινάλε της ταινίας, δείχνοντας τον Πάπα να παραμένει στη θέση του. Το επιχείρημά τους ήταν ότι μια παραίτηση δεν μπορεί να είχε ποτέ σχέση με την πραγματικότητα. Αλλά όπως λέει ο Μορέτι, η πραγματικότητα τους διέψευσε.