«Ολοι οι άνθρωποι λένε ψέματα»

Ο Λανς Αρμστρονγκ βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας τις περασμένες ημέρες επειδή επί χρόνια έλεγε του κόσμου τα… ψέματα. Βέβαια, ο πρώην πρωταθλητής δεν είναι ο μόνος ψεύτης στον πλανήτη. Απλώς τα δικά του ψέματα τα έμαθαν όλοι.

Κάθε ημέρα λέμε ψέματα όλοι μας, από τα πιο αθώα ώς τα πιο σοβαρά. Οπως λένε οι ειδικοί, πρόκειται για μηχανισμό άμυνας και επιβίωσης που ενεργοποιείται στην ηλικία των τεσσάρων ετών. Και όσο περνούν τα χρόνια γινόμαστε όλο και καλύτεροι σε αυτό.

«Ολοι το κάνουν γιατί έχει αποτέλεσμα. Συνήθως, είναι μικρά κι αθώα, όπως “μου αρέσει πολύ η γραβάτα σου”, “τα πήγες περίφημα”. Αλλά μερικές φορές τα ψέματα είναι πιο σοβαρά και κάποιοι, όπως ο Αρμστρονγκ, νομίζουν ότι δεν θα αποκαλυφθούν ποτέ» διευκρινίζει στους «Λος Αντζελες Τάιμς» ο Ρόμπερτ Φέλντμαν, πρύτανης της Σχολής Κοινωνικών και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, στο Αμχερστ.

Δεν είναι πάντα εύκολο να λέμε ψέματα. Ψυχολόγοι και νευροεπιστήμονες υποστηρίζουν ότι η εξαπάτηση απαιτεί μεγάλη πνευματική προσπάθεια από τους περισσοτέρους από εμάς, ειδικά στην αρχή. Εξίσου μεγάλος κόπος είναι, όπως ισχυρίζονται οι ψυχολόγοι, να πείσουμε τον εαυτό μας ότι το ψέμα που λέμε δεν είναι και τόσο κακό και πως παραμένουμε καλοί άνθρωποι, ακόμα κι έτσι. Χρειάζεται τόση δουλειά στον εγκέφαλο, ώστε πολλές φορές ξεχνάμε να κάνουμε πράγματα για τα οποία δεν απαιτείται σκέψη, όπως να ανοιγοκλείσουμε τα μάτια μας.

Για να διατηρήσουμε ένα ψέμα στο πέρασμα των χρόνων χρειάζεται επίσης πολλή προσπάθεια. «Οι ψεύτες πρέπει να αναπτύξουν μια δομή γύρω από το ψέμα, η οποία θα το στηρίξει, κάτι όχι τόσο εύκολο καθώς συχνά συσσωρεύονται στοιχεία εναντίον τους» λέει στην αμερικανή δημοσιογράφο Μελίσα Χίλι ο Φέλντμαν, ο οποίος θεωρείται από τους σημαντικότερους ερευνητές στην ψυχολογία του ψεύδους.

«Οι ψεύτες προστατεύουν τον εαυτό τους με μια σειρά από δικαιολογίες για το ψέμα τους, η οποία όχι μόνο το διατηρεί αλλά και τους βοηθά να πειστούν ότι είναι καλοί άνθρωποι» συνεχίζει ο Φέλντμαν.

Για παράδειγμα, ο Αρμστρονγκ παραδέχθηκε μεν ότι η ουσία που πήρε ήταν απαγορευμένη, πρόσθεσε όμως ότι «η δόση ήταν μικρή». Μιλώντας στην εκπομπή τής Οπρα Γουίνφρι, αποκάλυψε ότι είχε πείσει τον εαυτό του πως η παράνομη χρήση της τεστοστερόνης ήταν δικαιολογημένη καθώς η συγκεκριμένη ορμόνη ήταν σε έλλειψη στον οργανισμό του λόγω της θεραπείας που είχε κάνει για καρκίνο στους όρχεις.

«Η εκλογίκευση είναι ένα κλασικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου και έχουμε την τρομερή ικανότητα να λέμε στον εαυτό μας ότι αυτό που κάνουμε δεν είναι ατιμία» λέει ο Ντάνιελ Αριελι, επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Ντιουκ.