Aνατομία μιας άγριας βεντέτας

Καμιά φορά στη Βουλή είναι προτιμότερο να σε φοβούνται παρά να σε θαυμάζουν. Στην περίπτωση του Βαγγέλη Βενιζέλου συμβαίνει το πρώτο. Είναι Οκτώβριος του 2011, λίγες εβδομάδες – ποιος το φαντάζεται; – πριν από τις παρελάσεις και την απότομη πτώση της κυβέρνησης Παπανδρέου. Αντιπρόεδρος και υπουργός Οικονομικών, ο Βενιζέλος αγωνίζεται μόνος εναντίον αν όχι όλων, πάντως σίγουρα εναντίον πολλών στην Ολομέλεια της Βουλής. Είναι η εποχή που ο ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας «Λε Μοντ» στην Αθήνα τού αφιερώνει άρθρο στο οποίο τον παρομοιάζει με τον Δαντόν λόγω του ρητορικού του μένους.

Υπουργός Οικονομικών μόλις για έξι μήνες και εκτός ηγετικής ομάδας του ΠΑΣΟΚ από το 2004, ο Βενιζέλος είχε αποσπασματικά μόνο – και όχι για κεντρικό ζήτημα – βρεθεί στην πρώτη γραμμή των αντιπαραθέσεων ώς τότε. Οταν όμως πάει στην Νίκης, όλοι μαζί πέφτουν επάνω του.

Οπότε ξυπνάει μέσα του ο Δαντόν! Εκείνη την ημέρα ο Βενιζέλος ενοχλείται γιατί ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξης Τσίπρας χρησιμοποιεί τη λέξη «ομερτά» για να περιγράψει την, κατά την άποψή του, συγκάλυψη των οικονομικών μέτρων που έχουν συμφωνηθεί από την κυβέρνηση με την επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ. Ο όρος παραπέμπει στη Μαφία. Και θεωρείται πολιτικά ανοίκειος. Ο Βενιζέλος αντεπιτίθεται φραστικά, επικαλείται την κατάθεση της σχετικής επιστολής της λίστας Λαγκάρντ στα πρακτικά της Βουλής και υποχρεώνει τον Τσίπρα σε αναδίπλωση.

Η σύγκρουση είναι δημόσια. Στην πραγματικότητα, ο τριαντάρης πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, με την ειρωνική του οξύτητα, έχει αρχίσει να εξάπτει τα πνεύματα των άλλων αρχηγών. Σε ατμόσφαιρα μεγάλης έντασης είναι και τα τελευταία τετ α τετ με τον Γιώργο Παπανδρέου. Ο τότε πρωθυπουργός, παρότι «Σκανδιναβός», είναι φανερά και προσωπικά πια ενοχλημένος από το ύφος – και ό,τι αντιλαμβάνεται ως έλλειψη ήθους – των επιθέσεων του ΣΥΡΙΖΑ στο ΠΑΣΟΚ και στον ίδιο.

Αλλά αυτά μάλλον διασκεδάζουν τον Αλέξη που δεν μασάει. Το πρώτο δείγμα γραφής της σύγκρουσης με τον Βενιζέλο στη Βουλή θα δώσει την εντύπωση ότι ο τότε υπουργός Οικονομικών και μετέπειτα πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει υπεροπλία – λόγω φραστικής άνεσης, επιστημοσύνης και μεγάλης εμπειρίας. Ωστόσο, τα φαινόμενα απατούν. Η σύγκρουση είναι ασύμμετρη. Οχι μόνο λόγω των υπερ-προσόντων του Βενιζέλου απέναντι στον άπειρο συγκριτικά Αλέξη. Αλλά γιατί στη βάση το έργο παίζεται αντίστροφα. Αν στη Βουλή ο Βαγγέλης φαίνεται Γολιάθ και ο Τσίπρας Δαβίδ, στην κοινωνία το ΠΑΣΟΚ συρρικνώνεται ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ γιγαντώνεται. Μόνο που αυτό γίνεται αθόρυβα μέχρι την Κυριακή 6 Μαΐου 2012, όταν τα exit polls σοκάρουν ακόμη και τους ανθρώπους του Τσίπρα. Το ΠΑΣΟΚ είναι τρίτο κόμμα.

Από την άποψη αυτή, δεν είναι τυχαίο ότι ο Τσίπρας επανέφερε τον όρο ομερτά και μίλησε ανοιχτά για Μαφία στη συζήτηση για τη λίστα Λαγκάρντ στην Ολομέλεια το βράδυ της Πέμπτης. Οχι μόνο γιατί ο δράστης επιστρέφει στον χώρο της πράξης, αλλά και γιατί η κόντρα με τον Βενιζέλο έχει προσωπικό χαρακτήρα και τη δική της ιστορία. Αποκτά δηλαδή αυτο-αναφορικότητα.

ΤΟ 2011-12 σε κάτι μοιάζει και σε κάτι δεν μοιάζει με το 1989-90. Μοιάζει στο ότι έχει αλλεπάλληλες εκλογές. Δύο, πάντως, όχι τρεις. Δεν μοιάζει στο ότι δεν έχει πια τηλεοπτικό ντιμπέιτ μεταξύ πολιτικών αρχηγών. Μια παράδοση σπάει. Ακόμη και τον Ιούνιο που ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ φλερτάρουν στην αρχή με την ιδέα ενός τηλεοπτικού τετ α τετ πρώτου και δεύτερου χωρίς άλλα κόμματα – κάτι που αναπέμπει στις αναμετρήσεις του Σημίτη με τον Εβερτ και μετά με τον Καραμανλή. Τελικά όμως το σχέδιο εγκαταλείπεται. Σαμαράς και Τσίπρας δεν θα βρεθούν αντιμέτωποι γιατί αμφότερες οι πλευρές το ξανασκέφτονται και δεν το θέλουν.

Από τη δική του πλευρά, ο Βενιζέλος ζει άσχημα τη σμίκρυνση του ΠΑΣΟΚ. Προσπαθεί να απομονώσει τον Τσίπρα σε κατά μόνας αντιπαράθεση, καθώς θεωρεί ότι έτσι θα κερδίσει πόντους. Δηλαδή επιδιώκει την προσωπική αναμέτρηση, έστω και κεκλεισμένων των θυρών. Το πετυχαίνει στις συναντήσεις των πολιτικών αρχηγών υπό τον Κάρολο Παπούλια στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών. Χωρίς όμως ορατό πολιτικό αντίκρισμα.

Στην ίδια λογική, ο Βενιζέλος επιμένει να θέλει να εμπλέξει ώς την τελευταία στιγμή τον ΣΥΡΙΖΑ στις διαβουλεύσεις για την τριμερή κυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ με στόχο να τον εκθέσει. Αλλά μια συνάντηση τεσσάρων, προγραμματισμένη τις πρώτες ημέρες μετά την 18η Ιουνίου, δεν θα γίνει γιατί ούτε ο Παπούλιας την ευλογεί ούτε ο Τσίπρας έχει διάθεση να πάει. Αλλωστε, με όρους πολιτικής ψυχανάλυσης, ο Αλέξης έχει να συνέλθει από το γεγονός ότι δεν κέρδισε τις εκλογές, όπως ο Βενιζέλος προσπαθεί να επανέλθει από το σοκ της τρίτης θέσης του ΠΑΣΟΚ.

Κάπου εκεί, το καλοκαίρι του 2012, εντοπίζεται παρασκηνιακά η απαρχή αυτού που ο Βενιζέλος σκιαγραφεί ως πολιτική συνωμοσία εις βάρος του. Η Ιπποκράτους είναι σίγουρη. Ενοχλημένος που δεν έμεινε στον ΣΔΟΕ, ο Γιάννης Διώτης ανοίγει κανάλι επαφής με τον ΣΥΡΙΖΑ και μάλιστα σε επίπεδο κορυφής, δηλαδή με τον ίδιο τον Τσίπρα. Τι θέλει ο πρώην εισαγγελέας; Να θεραπεύσει τον πληγωμένο εγωισμό του;

Κατά μία εκδοχή, που τη συμμερίζονται στην Ιπποκράτους, θα ήθελε να γίνει βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ στις επόμενες εκλογές. Στο ΠΑΣΟΚ είναι πεπεισμένοι – και το γράψε-σβήσε με τα στικάκια που προέκυψε την περασμένη εβδομάδα θα τους κάνει να νιώσουν επιβεβαιωμένοι – ότι ο Διώτης έδωσε τη λίστα Λαγκάρντ στον ΣΥΡΙΖΑ. Και στο γραφείο του προέδρου στην Ιπποκράτους επιμένουν ότι ο πιο στενός συνεργάτης ενός άλλου προέδρου είναι εκείνος που διακίνησε τη λίστα στα ΜΜΕ.

Αναφέρονται εδώ και δέκα ημέρες ονομαστικά στον Νίκο Παππά, τον πιο κοντινό άνθρωπο του Αλέξη Τσίπρα. Και του χρεώνουν ότι πριν η λίστα φθάσει στον Κώστα Βαξεβάνη πέρασε από εκδότη εβδομαδιαίου εντύπου, που επεκτάθηκε πρόσφατα στον χώρο των κεντρο-αριστερών εκδόσεων. Οτι η ένταση ανέβηκε στο κατακόρυφο φάνηκε από το ότι ο Βενιζέλος το κατήγγειλε ανοιχτά την Πέμπτη το βράδυ στη Βουλή.

Το επιτελείο του Βενιζέλου θεωρεί ότι υπήρξε σχέδιο πολιτικής εξόντωσης του προέδρου του ΠΑΣΟΚ. Και το αποδίδει σε δύο λόγους. «Πρώτος λόγος, αν έπεφτε ή, τέλος πάντων, παραπεμπόταν ο Βενιζέλος, έπεφτε η κυβέρνηση Σαμαρά. Και ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σε μια εντατική προσπάθεια, ήδη από τον Οκτώβριο και τις ψηφοφορίες για πακέτο μέτρων και προϋπολογισμό, να ρίξει την κυβέρνηση και να πάει, ει δυνατόν αύριο, σε εκλογές». Γιατί; Διότι θέλουν να προλάβουν τα επόμενα κουρέματα του χρέους και την ανάκαμψη που φαίνεται ότι θα αρχίσει να φαίνεται στα νούμερα από το τελευταίο τρίμηνο του 2013.

Είναι η πολιτικο-οικονομική εκδοχή. «Δεύτερος λόγος, ο Βενιζέλος είναι ο βασικός πολιτικός συνδετικός κρίκος του ΠΑΣΟΚ με την κυβέρνηση Σαμαρά. Αν αυτός εκλείψει, τότε το ΠΑΣΟΚ μπορεί να αλληθωρίσει προς τα Αριστερά, όπως επιθυμούν – φωναχτά ή λιγότερο φωναχτά – διάφορα στελέχη του. Αυτό θα συμπαρασύρει τη ΔΗΜΑΡ και θα δημιουργήσει προϋποθέσεις για μια κεντροαριστερή συμπολίτευση».

Αυτή είναι η εσωκομματική εκδοχή. Οπως όμως συμβαίνει συχνά στην πολιτική, η προσωπική επίθεση στον Βενιζέλο έφερε το αντίθετο αποτέλεσμα. Σε σύσκεψη προετοιμασίας για το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ ο Βενιζέλος είπε στους παρευρισκομένους ότι όποιος θέλει να εισηγηθεί πολιτική στροφή και προσέγγιση του ΣΥΡΙΖΑ «να πάει να συνεδριάσει στο άλλο δωμάτιο». Την ίδια ώρα στελέχη που υποστήριζαν με σοβαρά επιχειρήματα μια αριστερή στροφή του ΠΑΣΟΚ, με σημείο αναφοράς στο Συνέδριο, φαίνεται να ανακρούουν πρύμνα. Είναι, ας πούμε, οι περιπτώσεις των Σκανδαλίδη και Κουτσούκου που επέστρεψαν στην πράσινη Κοινοβουλευτική Ομάδα. Δεν στήριξαν μόνο τον Βενιζέλο στην ψηφοφορία για την Προανακριτική. Προηγουμένως είχαν ψηφίσει ησύχως και το φορολογικό και τις πράξεις νομοθετικού περιεχομένου.

ΑΚΟΜΗ και στις στιγμές μεγαλύτερης πολιτικής πόλωσης υπάρχουν εφεδρικά κανάλια επαφής μεταξύ των αρχηγών. Η ιστορία της Μεταπολίτευσης έχει τέτοια παραδείγματα. Ωστόσο, εδώ και καιρό επικρατεί μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ νεκρική σιγή. Ανθρωπος του Βενιζέλου λέει ότι «δεν υπάρχει καμία επικοινωνία» και ότι «η Κουμουνδούρου έχει κατεβάσει εντελώς τα ρολά». Κάνει επίσης λόγο για φανατισμό και εχθρότητα, ιδίως στις τάξεις των βουλευτών. Μιλώντας στην Ολομέλεια της Βουλής, ο Βενιζέλος εντυπωσιάστηκε βλέποντας από το βήμα τις βλοσυρές φυσιογνωμίες των βουλευτών στα πίσω έδρανα του ΣΥΡΙΖΑ.

Η επιλογή του Βενιζέλου να βγάλει ανοιχτά στη σέντρα τον Νίκο Παππά για το θέμα της διακίνησης της λίστας Λαγκάρντ δεν είναι άσχετη με όλα αυτά. Ο Παππάς είναι ο άνθρωπος εμπιστοσύνης του Τσίπρα που έχει γνώση των πάντων, εντός ή εκτός χώρας, και που αναλαμβάνει τις λεπτές αποστολές. Δεν μετέχει στις ανοιχτές πολιτικές αντιπαραθέσεις. Ούτε είναι το είδος του προσώπου που «καίγεται» με ονομαστική αναφορά στην Ολομέλεια.

Πού πάμε από εδώ και πέρα; Βεβαίως, στην πολιτική όλα είναι πολιτικά. Και ο Βενιζέλος έζησε τη δίκη του Ανδρέα, αν και δεν περίμενε ότι θα τα ξαναζήσει ο ίδιος είκοσι πέντε χρόνια αργότερα. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υπέστη μια εκστρατεία ψιθύρων εις βάρος του ιδίου και της οικογένειάς του που δημιούργησε κλίμα και έκανε ακόμη και έμπειρα στελέχη να κάνουν υπολογισμούς για την επόμενη ημέρα στο κόμμα μετά τη λίστα. Κώδικας προσωπικής επαφής μεταξύ Βενιζέλου και Τσίπρα δεν υπήρξε ποτέ. Είναι θέμα γενιάς, στυλ και τελικά κουλτούρας. Αλλά από αυτό το σημείο μέχρι όσα ακούστηκαν την Πέμπτη το βράδυ στη Βουλή η απόσταση είναι μεγάλη.

Οπως σε κάθε σύγκρουση έτσι, πάντως, και στην περίπτωση Βενιζέλου – Τσίπρα υπάρχει τρίτος άνθρωπος. Είναι ο Αντώνης Σαμαράς. Στο παρασκήνιο, η σχέση του Πρωθυπουργού με τον Βενιζέλο έχει δέσει κι αυτό δεν είναι άσχετο με την επίθεση που του έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ, η οποία ξεκαθάρισε πολιτικά τα πράγματα. Στο προσκήνιο, ο Σαμαράς δεν έχει εμπλακεί στην όλη υπόθεση, αφήνοντας τον Βενιζέλο να δώσει την προσωπική του πινελιά ακόμη και στο θέμα των διαδικασιών. Ηταν ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ που έδωσε την Πέμπτη το πρωί τη λύση για τις τέσσερις κάλπες. Αυτό φαίνεται να προκαλεί κάποιες αμφιταλαντεύσεις στον ΣΥΡΙΖΑ.

 Προφανώς αντιλαμβάνονται ότι δεν είναι λογικό το δεύτερο κόμμα να επιτίθεται στο τρίτο και όχι στο πρώτο. Ο Τσίπρας έχει προσπαθήσει να στραφεί κατά του Σαμαρά, αλλά χωρίς αντίκρισμα. Ο ΣΥΡΙΖΑ απέφυγε επίσης τελικά να αξιοποιήσει τη λίστα με τρόπο που να βάλλει κατά προσώπων τα οποία να συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με το πρωθυπουργικό περιβάλλον. Προφανώς δεν ήθελαν να διευρύνουν το μέτωπο.

Τελική παρατήρηση: μια κλασική ανάγνωση θα έλεγε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιτίθεται στον Βενιζέλο για τη λίστα Λαγκάρντ για να πάρει ψηφοφόρους από το ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα. Μόνο που οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν την Κουμουνδούρου να πλαφονάρει και να παίρνει την κατιούσα. Αν είναι έτσι, τότε ο Τσίπρας και οι συν αυτώ επέλεξαν λάθος μέτωπο ή παρασύρθηκαν.

Είναι έτσι; Δύο ενδείξεις: ένδειξη πρώτη, οι ελαφρές αποστάσεις από τον Διώτη. Ενδειξη δεύτερη: η επίσκεψη του ίδιου του Τσίπρα στον Μεϊμαράκη για να μαζέψει τις υπερβολές της Ζωής Κωνσταντοπούλου που είχε μπλοκάρει τα ψηφοδέλτια και μαζί την ψηφοφορία δημιουργώντας εκρηκτική ατμόσφαιρα στην Ολομέλεια. Δεν αποκλείεται το μείγμα αντιπολιτευτικής τακτικής του ΣΥΡΙΖΑ να έχει πολύ λιγότερη λίστα Λαγκάρντ από Δευτέρα.