Ποντάρισαν Ελλάδα και κέρδισαν – μαζί με τους Γερμανούς

Ο Νταν Λεμπ, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του hedge fund Third Point LLC, μετέχει τακτικά την τελευταία δεκαετία στις εργασίες του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός. Η Third Point είναι μάλιστα χορηγός του World Economic Forum και κατά κάποιες πηγές συμμετέχει στη διοργάνωση με περίπου 400.000 δολάρια σε ετήσια βάση. Μέχρι πρόσφατα κατά τις εργασίες του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ τα φλας των φωτογράφων στο Νταβός έπεφταν σε hedge funds μάνατζερ όπως ο μεγαλοεπενδυτής Τζορτζ Σόρος ή σε διαχειριστές κεφαλαίων όπως ο Τζον Πόλσον και ο Πολ Σίνγκερ. Το 2013 τα βλέμματα θα είναι στραμμένα στον επενδυτή που μέσα σε λιγότερο από πέντε μήνες διπλασίασε τα κέρδη του και έβγαλε 500 εκατ. δολάρια επενδύοντας στα ελληνικά ομόλογα.

ο «ακτιβιστησ». Ο Λεμπ μέχρι πρόσφατα είχε τη φήμη του «εκκεντρικού» επενδυτή και του «μετοχικού ακτιβιστή» που με ανοικτές επιστολές προς τα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών στις οποίες μετέχει η Third Point επέκρινε πρακτικές που δεν συνάδουν με την εταιρική διακυβέρνηση και δεν επιτρέπουν στις εταιρείες αυτές να κομίσουν μεγαλύτερα κέρδη. Πλέον έγινε διεθνώς γνωστός και ως ο επενδυτής που αγόρασε ελληνικά ομόλογα με μέση τιμή 17 σεντς στο ευρώ και μέσα σε λιγότερο από 150 ημέρες διπλασίασε τα χρήματά του χαρίζοντας στους πελάτες του αποδόσεις άνω του 25%, όταν η μέση απόδοση των hedge funds δεν ξεπερνά εφέτος το 5%.

Οι πολιτικές και οικονομικές διασυνδέσεις του Λεμπ θεωρούνται πολύ ισχυρές σε ΗΠΑ και Ευρώπη. Ο ίδιος, αν και Ρεπουμπλικανός, έχει δεσμούς εκτίμησης με μεγάλη μερίδα Δημοκρατικών. Στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι ο Λεμπ απέκτησε σχέσεις μέσω του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, καθώς κάθε φορά που έπαιρνε το ιδιωτικό του τζετ τα τελευταία χρόνια και ταξίδευε από τη Νέα Υόρκη στο Νταβός της Ελβετίας έκανε γνωριμίες με ισχυρούς άνδρες, όπως ο πρώην επικεφαλής της Deutsche Bank Γιόζεφ Ακερμαν, ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης της Γερμανίας Αξελ Βέμπερ και νυν ανώτατο στέλεχος της UBS, κ.ά.

Ωστόσο στην ελληνική περίπτωση ήταν το τμήμα αναλύσεων της Third Point και οι επισκέψεις (και οι συναντήσεις με κυβερνητικά στελέχη και επιχειρηματίες) που έκαναν τα στελέχη της στην Αθήνα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο που οδήγησαν σε υπερκέρδη το hedge fund και λιγότερο οι προσωπικές σχέσεις του Λεμπ. Εν μέσω του πανικού που είχε δημιουργηθεί για ενδεχόμενη ελληνική έξοδο από το ευρώ οι τιμές των αναδιαρθρωμένων νέων ελληνικών ομολόγων είχαν καταρρεύσει το καλοκαίρι, κάτι που δεν πέρασε απαρατήρητο από τα στελέχη της Third Point που είδαν τις ευκαιρίες, ανέγνωσαν με επιτυχία το αποτέλεσμα των εκλογών της 17ης Ιουνίου και τις πολιτικές διεργασίες στην ευρωζώνη και τελικά αποκόμισαν τεράστια κέρδη.

«Μπορεί τα hedge funds να κέρδισαν 4 δισ. ευρώ από την Ελλάδα, η Γερμανία όμως κέρδισε τουλάχιστον 250 δισ. ευρώ», δηλώνει στέλεχος του Ευρωσυστήματος στα «ΝΕΑ» και ξεκαθαρίζει πως το πρόσφατο πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων είχε μεγάλο κερδισμένο την κυβέρνηση Μέρκελ και όχι τα επιθετικά επενδυτικά κεφάλαια. Η σκόπιμη υπερβολή του ευρωπαίου αξιωματούχου θέλει να καταδείξει πως η επαναγορά του ελληνικού χρέους ήταν απλώς σκέλος του συνολικότερου γερμανικού σχεδίου για την αδρανοποίηση του ελληνικού προβλήματος τουλάχιστον έως το 2014 και εξυπηρέτησε με το ελάχιστο δυνατό κόστος τις σκοπιμότητες της κυβέρνησης Μέρκελ.

Στις 2 Ιουλίου το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Γιεργκ Ασμουσεν έρχεται στην Αθήνα επ’ ευκαιρίας συνεδρίου του «Economist» και συναντάται με τον υπηρεσιακό υπουργό Οικονομικών Γιάννη Ζανιά και τον διάδοχό του Γιάννη Στουρνάρα. Η συνάντηση ήταν κρίσιμη. Ηδη πριν από τις εκλογές της 17ης Ιουνίου ήταν ξεκάθαρο πως η Ελλάδα είχε απολέσει τους στόχους του Μνημονίου και ότι παρά το PSI το χρέος της ήταν μη βιώσιμο και χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις θα κινούνταν πάνω από το 140% του ΑΕΠ το 2020. Η παρατεταμένη προεκλογική περίοδος δεν επέτρεπε τη λήψη άμεσων διορθωτικών δημοσιονομικών μέτρων και Βρυξέλλες, Ουάσιγκτον και Βερολίνο παρακολουθούσαν τις εξελίξεις εξ αποστάσεως, προχωρώντας ωστόσο σε πολιτικές παρεμβάσεις υπέρ του μνημονιακού μετώπου. Σχεδόν ταυτόχρονα με τον σχηματισμό της κυβέρνησης συνεργασίας επιχειρήθηκε από την ΕΕ, την ΕΚΤ και το ΔΝΤ μια πρώτη αποτύπωση των αποκλίσεων, αλλά και μια πρώτη προειδοποιητική κρούση για την άμεση λήψη μέτρων.

αναθεωρηση στοχων. Στη συνάντηση με τους Στουρνάρα και Ζανιά ο Ασμουσεν επιβεβαιώνει ότι το ελληνικό πρόγραμμα είναι εκτροχιασμένο και ότι οι στόχοι βιωσιμότητας του χρέους θα πρέπει να αναθεωρηθούν. Συστήνει δε στον κ. Στουρνάρα και στην κυβέρνηση να θέσουν ξανά το πρόγραμμα σε τροχιά και να καταλήξουν σε δημοσιονομικά μέτρα για να περιορίσουν το δημοσιονομικό κενό της περιόδου 2013-2014. «Η συνάντηση αυτή ήταν κρίσιμη. Ουσιαστικά εκεί προσδιορίστηκαν πολλά από τα βήματα των επόμενων μηνών», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ανώτατη οικονομική πηγή με γνώση των διαπραγματεύσεων. Στα τέλη Ιουλίου, και ενώ έχει περάσει σχεδόν ένας μήνας από τον σχηματισμό της κυβέρνησης συνεργασίας, η γερμανική κυβέρνηση προχωρεί στη συγκρότηση ομάδας εργασίας με επικεφαλής τον υφυπουργό Οικονομικών Τόμας Στέφεν, η οποία αναλαμβάνει να καταγράψει τις εξελίξεις στην Ελλάδα και να σχεδιάσει σενάρια για την αντιμετώπιση πιθανών μελλοντικών προβλημάτων. Αυτή η ομάδα εργασίας φέρεται να υπολόγισε τις οικονομικές επιπτώσεις μιας ελληνικής εξόδου από την ευρωζώνη, αλλά  και τρόπους αποφυγής ενός φαινομένου ντόμινο σε άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ. Σύμφωνα με διασταυρούμενες πληροφορίες το πόρισμα στο οποίο κατέληξε προέβλεπε ότι το κόστος διάσωσης της Ελλάδας θα ήταν πολύ μικρότερο από το κόστος μη διάσωσης.

κερδισαν ολοι. Στέλεχος της ευρωζώνης υπενθυμίζει στα «ΝΕΑ» ότι ο Λαρς Φελντ, ένας από τους πέντε «σοφούς » της ομάδας οικονομικών συμβούλων της γερμανικής κυβέρνησης, δήλωνε στα μέσα Αυγούστου ότι το ενδεχόμενο πλήρους διάλυσης της ευρωζώνης θα κόστιζε στη Γερμανία μέχρι και το 10% του ΑΕΠ της, δηλαδή 250 δισ. ευρώ και ότι οι επιπτώσεις διάλυσης της νομισματικής ένωσης θα ήταν τέτοιας έκτασης που μπροστά τους θα ωχριούσε η κρίση του 2008. «Αυτοί οι υπολογισμοί και το διεθνές περιβάλλον άσκησαν τεράστιες πιέσεις στο εσωτερικό της κυβέρνησης Μέρκελ», σημειώνει το στέλεχος, υπογραμμίζοντας πως τόσο η διετής επιμήκυνση της δημοσιονομικής προσαρμογής που δόθηκε αργότερα στην Ελλάδα, όσο και το πρόγραμμα επαναγοράς χρέους, ουσιαστικά αποφασίστηκαν στη βάση της ανάγκης για τη διατήρηση της συνοχής της ευρωζώνης. «Αν αναζητάς τον κερδισμένο της επαναγοράς ομολόγων αυτός είναι η Γερμανία. Μπορεί τα hedge funds να κέρδισαν 4 δισ. ευρώ από τη Ελλάδα, η Γερμανία όμως κέρδισε τουλάχιστον 250 δισ. ευρώ», τόνισε.

Οπως σημειώνουν πηγές του υπουργείου Οικονομικών, ήδη από τα τέλη Ιουλίου και πριν η τρόικα διακόψει για τις καλοκαιρινές διακοπές της ήταν ξεκάθαρο πως η μεγαλύτερη του αναμενόμενου ύφεση, η παραλυσία που επέφεραν οι διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις και οι καθυστερήσεις σε κρίσιμους τομείς όπως οι αποκρατικοποιήσεις, είχαν εκτροχιάσει το πρόγραμμα. «Ηταν ξεκάθαρο ότι το χρέος είναι μη βιώσιμο και ότι θα επέτρεπε να δοθεί πρόσθετος χρόνος για τη δημοσιονομική προσαρμογή. Ετσι, θα έπρεπε να διασφαλιστεί και πρόσθετη χρηματοδότηση για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού που θα δημιουργούσε η επιμήκυνση», αναφέρουν οι ίδιες πηγές στα «ΝΕΑ». Και προσθέτουν πως ουσιαστικά ήδη από τα μέσα Αυγούστου η γερμανική κυβέρνηση και στελέχη των Βρυξελλών είχαν συμπεριλάβει στις εναλλακτικές προτάσεις για τη βιωσιμότητα του χρέους την επαναγορά χρέους από τη δευτερογενή αγορά και τη μείωση στα επιτόκια των διμερών δανείων.

Η γερμανική μεταστροφή. Κορυφαίο στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών δήλωσε στα «ΝΕΑ» πως το ζήτημα της επαναγοράς χρέους τέθηκε επισήμως στο Eurogroup στις 8 Οκτωβρίου και αποκρυσταλλώθηκε στα συμβούλια που ακολούθησαν στις 12 Νοεμβρίου και στις 26 Νοεμβρίου. «Το θέμα εξετάστηκε στα τρία αυτά συμβούλια και αφού η τρόικα είχε πιστοποιήσει ότι η Ελλάδα είχε εκπληρώσει τις προαπαιτούμενες ενέργειες (prior actions). Η επαναγορά ήταν εξ ολοκλήρου πρόταση της ευρωζώνης και δεν είχε τεθεί από το ΔΝΤ», ξεκαθάρισε το ανώτατο κυβερνητικό στέλεχος. Αλλο κυβερνητικό στέλεχος συνδέει τις αποφάσεις για τη χρηματοδότηση του ελληνικού προγράμματος με την επίσκεψη της γερμανίδας Καγκελαρίου Μέρκελ στην Αθήνα στις 9 Οκτωβρίου. «Η Μέρκελ στην κοινή συνέντευξη με τον Σαμαρά είχε δηλώσει πως η αξιοπιστία δημιουργείται μόνον εφόσον προβλήματα και ερωτήματα, τα οποία τίθενται, επιλύονται. Λύσαμε τα προβλήματα, επήλθε η αξιοπιστία και ακολούθησε η στήριξη», τόνισε το ίδιος στέλεχος, ξεκαθαρίζοντας πως χωρίς τις προσπάθειες της κυβέρνησης και τις θυσίες του ελληνικού λαού η στήριξη δεν θα ήταν δεδομένη. «Ο Σαμαράς παρακολουθούσε τα πάντα από κοντά», σημείωσε.

Αξιωματούχος του Ευρωσυστήματος, αναφερόμενος στην επαναγορά χρέους, την αποδίδει στο αδιέξοδο που δημιούργησε η διάχυση της κρίσης. «Γιατί το φθινόπωρο του 2012 η Γερμανία συμφώνησε σε κάτι που είχε διαφωνήσει το 2011; Τον Ιούλιο του 2011 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Γαλλία είχαν προτείνει στη Γερμανία ο EFSF να χρησιμοποιήσει ένα τμήμα των κεφαλαίων του για να χρηματοδοτήσει την Ελλάδα (και άλλα κράτη-μέλη). Με τη χρηματοδότηση αυτή θα έπρεπε να αγοράσει ομολογά της από τη δευτερογενή αγορά, όπου διαπραγματεύονταν σε τιμή πολύ χαμηλότερη από την ονομαστική. Με τον τρόπο αυτόν θα μειωνόταν το χρέος χωρίς δυσκολίες. Η γερμανική κυβέρνηση διαφώνησε με την πρόταση, καθώς η λύση θα επιβάρυνε κυρίως τους φορολογουμένους. Τελικά, έπειτα από σχεδόν 15 μήνες, πρότεινε η ίδια το πρόγραμμα επαναγοράς», σημείωσε χαρακτηριστικά ο αξιωματούχος.

Σημειώνεται πως η «σχεδόν» επίσημη ανακοίνωση για τη δυνατότητα επαναγοράς ελληνικών ομολόγων έγινε από το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Γιεργκ Ασμουσεν στις 12 Οκτωβρίου, ενώ δύο ημέρες αργότερα, στις 14 Οκτωβρίου, ήλθαν οι περιβόητες δηλώσεις του γερμανού υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε από τη Σιγκαπούρη ότι η Ελλάδα δεν διατρέχει κίνδυνο να βγει από την ευρωζώνη και ότι η Γερμανία θα κρατήσει την Ελλάδα στο ευρώ ακόμα και αν απαιτείται μεγαλύτερη βοήθεια. «Για την αλλαγή πλεύσης υπάρχουν δύο λόγοι. Πρώτον, η νέα ελληνική κυβέρνηση έπεισε τη γερμανική κυβέρνηση ότι θέλει να εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις που μέχρι σήμερα δεν εφαρμόστηκαν. Δεύτερον, το Βερολίνο συνειδητοποίησε πως μια έξοδος της Ελλάδας θα ήταν πολύ επικίνδυνη. Σε κάθε περίπτωση, αν δεν υπήρχε πειστική απόφαση για τη χρηματοδότηση της Ελλάδας και τη βιωσιμότητα του χρέους, το ΔΝΤ θα αποχωρούσε. Στις 12 Νοεμβρίου βρεθήκαμε κοντά σε αυτό», αναφέρει πηγή κοντά στο Μέγαρο Μαξίμου.

η αποφαση. Η εκτέλεση του προγράμματος επαναγοράς ομολόγων από τις 27 Νοεμβρίου, όταν αποφασίστηκε, έως και τις 12 Δεκεμβρίου, όταν ολοκληρώθηκε η δημόσια προσφορά, είχε αναδειχθεί για τη Γερμανία σε βασική προτεραιότητα. Πληροφορίες των «ΝΕΩΝ» αναφέρουν πως ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε σε όλο αυτό το διάστημα ήταν σε διαρκή τηλεφωνική επικοινωνία με τον Στουρνάρα, στον οποίο εφιστούσε διαρκώς την προσοχή για την ανάγκη επιτυχίας του εγχειρήματος. «Γιάννη, πρέπει να προσέξουμε. Δεν πρέπει να υπάρξουν αστοχίες», φέρεται να δήλωσε σε μια από αυτές τις συνομιλίες. Αλλά και ο Γιεργκ Ασμουσεν σε συνεργασία με τον Κλάους Μαζούχ, τον εκπρόσωπο της ΕΚΤ στην τρόικα, είχαν ενεργή εμπλοκή στη διαδικασία καθ’ όλη τη διάρκειά της. Τελικά, η «μερική» επιτυχία του προγράμματος επαναγοράς ομολόγων οδήγησε το Eurogroup στην απόφαση για εκταμίευση της μεγα-δόσης προς την Ελλάδα και κράτησε το ΔΝΤ εντός του ελληνικού προγράμματος, απομακρύνοντας πολλά ανεπιθύμητα σύννεφα που σκίαζαν μέχρι και τις αρχές Δεκεμβρίου το ευρώ.