«Χίλιες και μία νύχτες» στην Πόλη του Φωτός

Η γοητεία της Ανατολής είναι ένα κλισέ που επιβεβαιώνεται με μια μεγάλη έκθεση στο Ινστιτούτο του Αραβικού Κόσμου. Οι «Χίλιες και μία νύχτες», το λογοτεχνικό αριστούργημα των πολλαπλών μύθων της Ανατολής, συνθέτουν μια έκθεση με 300 έργα που εικονογραφούν τον μυστηριώδη χαρακτήρα της Σεχραζάντ, που συστήθηκε πρώτη φορά στην Ευρώπη από τον γάλλο μεταφραστή της, τον βιβλιοθηκάριο Αντουάν Γκαλάν, το διάστημα 1704 έως 1717. Στην Ελλάδα η Σεχραζάντ είναι γνωστή και ως Χαλιμά, από την αιγυπτιακή παραλλαγή των παραμυθιών, που είχε αντικαταστήσει τα περσικά ονόματα με αραβικά.

Το γοητευτικό παράδοξο σε αυτή την έκθεση αφορά το γεγονός ότι οι πλούσιες σε έμπνευση εικονογραφήσεις των κειμένων προέρχονται από καλλιτέχνες της Ευρώπης και του ευρύτερου δυτικού κόσμου. Από το θέατρο και τη μόδα, τη μουσική και το σινεμά, τη ζωγραφική και την όπερα, τη φωτογραφία και τη λογοτεχνία οι πόλεις και οι ιστορίες του Χαρούν Αλ Ρασίντ, του Αλαντίν, του Σίντμπαντ και των λοιπών πρωταγωνιστών στις «Χίλιες και μία νύχτες» προκαλούν στους θεατές της έκθεσης το ενδιαφέρον για τα όνειρα, τα οράματα, τις χίμαιρες που προέκυψαν από αυτό το συμπίλημα του δεκάτου αιώνα, γραμμένο στα αραβικά.

Ωστόσο ο Αντουάν Γκαλάν έκανε τις δικές του «προσαρμογές» καταργώντας οτιδήποτε ερωτικό ή παράξενο για να ταιριάξει το πρωτότυπο κείμενο με τα ήθη της εποχής του. Δύο αιώνες αργότερα ο γιατρός Ζοζέφ Σαρλ Μαρντρί, ο οποίος σύχναζε στους κύκλους του Μαλαρμέ και στα φιλολογικά σαλόνια της γαλλικής λογοτεχνικής πρωτοπορίας, δημοσιεύει τη δική του μετάφραση για τις «Νύχτες». Πιο ερωτική, αισθησιακή, καλλωπισμένη με περιγραφές ενδυματολογικού και διακοσμητικού περιεχομένου που ενθουσίασαν την ευρωπαϊκή ελίτ του πνεύματος. Οπως ο Μαρσέλ Προυστ που γράφει γι’ αυτές στο δικό του έργο ποταμό, «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο».

Στην έκθεση του Ινστιτούτου του Αραβικού Κόσμου τα οριεντάλ σχέδια του δημιουργού υψηλής ραπτικής Πολ Πουαρέ, εμπνευσμένα από τις περιγραφές του Μαρντρί, παρουσιάζουν την εξάπλωση του πάθους για τις νύχτες της Ανατολής. Το υπογραμμίζει ο ζωγράφος Ζακ – Εμίλ Μπλανς με την αναπαράσταση της χορεύτριας των Ρωσικών Μπαλέτων Αΐντα Ρουμπινστάιν στο μπαλέτο «Σεχραζάντ» του 1910 σε χορογραφία Μισέλ Φοκίν και μουσική των Ρίμσκι – Κόρσακοφ.

«Η Σεχραζάντ είναι έξυπνη, καλλιεργημένη, με εκλεπτυσμένες συνήθειες, σαγηνευτική», αναφέρει ο φιλόσοφος και ανθρωπολόγος Μαλέκ Σεμπέλ, ο οποίος αναλαμβάνει να συστήσει στο σύγχρονο κοινό την κόρη του βεζίρη, αιχμάλωτη ενός παράφρονα ηγεμόνα. Η οποία προκειμένου να σώσει το κεφάλι της καθώς και των λοιπών παρθένων επινοεί τα παραμύθια χωρίς τέλος αναβάλλοντας κάθε ξημέρωμα τον αποκεφαλισμό της.