H κρίση γονατίζει τα ευρωπαϊκά μουσεία

ατεβάζουν ρολά έως και τρεις ημέρες την εβδομάδα. Βάζουν φρένο στις περιοδικές εκθέσεις τους παρά το γεγονός ότι αυτές αποτελούν βασικό λόγο της ύπαρξής τους. Στην καλύτερη των περιπτώσεων βγάζουν διαβατήριο στα αριστουργήματά τους και τα στέλνουν περιοδεία ανά τον κόσμο για να γεμίσουν τα ταμεία τους. Στη χειρότερη τα βγάζουν στο σφυρί μήπως και μπορέσουν να σώσουν τα υπόλοιπα ενώ επιστρατεύουν κάθε λογής λύσεις – από πάρτι μέχρι συναυλίες – για να απλώσουν κομψά το χέρι στους  επισκέπτες και να μπορέσουν να επιβιώσουν.

Τα μουσεία σε όλη την Ευρώπη βρίσκονται στο κόκκινο, καθώς η οικονομική κρίση έχει περικόψει δραστικά τις κρατικές επιχορηγήσεις, οι χορηγοί έχουν κλείσει τις κάνουλες και οι επισκέπτες, αν και σε αρκετές περιπτώσεις αυξάνονται, δεν αφήνουν πλέον τα ίδια ποσά που άφηναν στο παρελθόν στα πωλητήρια και στα καφέ των μουσείων.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο Ανρί Λοϊρέτ, επί 12 χρόνια διευθυντής του πρώτου σε επισκεψιμότητα μουσείου στον κόσμο (10 εκατ. για το 2012), του Λούβρου, παραιτείται δυσανασχετώντας από τις δραστικές περικοπές που έγιναν στην κρατική χρηματοδότηση του μουσείου. Ούτε ότι συζητείται να κλείσει τις πόρτες του το πολυδιαφημισμένο μουσείο Maxxi της Ρώμης – δημιουργία της διάσημης αρχιτεκτόνισσας Ζάχα Χαντίντ – δύο χρόνια μετά τα εγκαίνιά του και παρά το γεγονός ότι έγινε προορισμός για τους λάτρεις όχι μόνο της σύγχρονης τέχνης αλλά και της αρχιτεκτονικής καθώς η κρατική επιχορήγηση μειώθηκε από τα 11 εκατ. ευρώ στα δύο!

Στην Ιταλία άλλωστε, μέσα σε δέκα χρόνια η μείωση των κρατικών επιχορηγήσεων σε θέματα πολιτισμού φτάνει το 36,4%, την ώρα που πολιτισμός και τουρισμός μαζί αποτελούν το 15% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Και ενώ οι επισκέπτες στα κρατικά μουσεία της Ιταλίας σημείωσαν αύξηση 7,5% το 2011 σε σχέση με το 2010, οι επενδύσεις – είτε δημόσιες είτε ιδιωτικές – έχουν μειωθεί κατακόρυφα.  

Ενδεικτικό είναι ότι μόλις το 0,19% του κρατικού προϋπολογισμού προορίζεται για τον πολιτισμό, ποσοστό που αναλογεί μόλις στο 0,11% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, ενώ οι ιδιωτικές χορηγίες έχουν μειωθεί κατά 25% την τελευταία τετραετία. Με αποτέλεσμα το Κυρινάλιο Μέγαρο της Ρώμης να μη διοργανώσει νέες εκθέσεις για το 2013, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στην Αγγλία οι μειώσεις στους προϋπολογισμούς των μουσείων κυμαίνεται στο 25% κατά μέσον όρο σύμφωνα με στοιχεία της Ενωσης Μουσείων, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις που αγγίζει και το 62%.

ΕΡΑΝΟΙ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΑ. Στη Γαλλία ο έρανος για τη σωτηρία του Πανθέου – του μνημείου συμβόλου της Γαλλικής Δημοκρατίας όπου έχουν ταφεί ο Βίκτωρ Ουγκό και ο Αλέξανδρος Δουμάς – έχει βαφτιστεί «συμμετοχική χρηματοδότηση». Και ένα ευρώ αρκεί για να βοηθήσει κάποιος στην αναστήλωσή του ενώ με λίγα περισσότερα μπορεί να λάβει πρόσκληση για ιδιωτικό πάρτι εντός του μνημείου.

Η ενοικίαση εκθεσιακών χώρων των μουσείων δεν είναι φαινόμενο της οικονομικής κρίσης, καθώς μέγα σκάνδαλο είχε ξεσπάσει όταν το Βρετανικό Μουσείο διέθετε την αίθουσα των Γλυπτών του Παρθενώνα έναντι αδρού αντιτίμου για δεξιώσεις. Η τακτική αυτή απλώς τώρα διευρύνεται λόγω της οικονομικής συγκυρίας.

Πολλά μουσεία χωρών που πλήττονται βαριά από τη λιτότητα που έχουν επιβάλει οι νέες συνθήκες βρίσκουν υπερβολικές τις αντιδράσεις των Γάλλων, καθώς η κυβέρνησή τους διαθέτει για τον πολιτισμό ποσό διπλάσιο από ό,τι η γειτονική της Γερμανία παρά την περικοπή του άνω του 4% που έκανε στον φετινό προϋπολογισμό για θέματα πολιτισμού, την πρώτη που συμβαίνει εδώ και 30 και πλέον χρόνια.

To ισπανικό Πράδο από την πλευρά του για να αντιμετωπίσει την κρίση επέλεξε 170 από τα καλύτερα έργα των συλλογών του με τρανταχτές υπογραφές όπως των Γκόγια και Βελάσκεθ και διοργανώνει περιοδεύουσα έκθεση από την Αυστραλία έως τη Χιλή και τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ώστε να μαζέψει χρήματα στο ταμείο του, ενώ πριν από έξι μήνες το μεγάλο ιδιωτικό μουσείο Τίσεν – Μπορνεμίτσα αναγκάστηκε να πουλήσει έναν από τους πίνακες της συλλογής του σε δημοπρασία έναντι 22,4 εκατ. ευρώ για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ρευστότητας που το ταλανίζει.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ. Η κρίση ωστόσο που μαστίζει τα μουσεία δεν φαίνεται να συνδέεται άμεσα με τον αριθμό των επισκεπτών. Πρόσφατη έρευνα του υπουργείου Πολιτισμού, Μέσων Ενημέρωσης και Αθλητισμού στη Βρετανία έδειξε πως έχει διπλασιαστεί ο αριθμός των επισκεπτών την τελευταία δεκαετία και ανέρχεται στα 18 εκατ. κατ’ έτος. Στην Ιταλία καταγράφηκε το 2011 αύξηση των επισκεπτών κατά 7,5% σε σχέση με το 2010 (περίπου τα 40 εκατ.).