Κυνηγώντας το νέφος της κρίσης

Ενα νέου τύπου νέφος, αποτελούμενο από αιωρούμενα και εισπνεύσιμα μικροσωματίδια, σκεπάζει τον ουρανό της Αττικής τις τελευταίες εβδομάδες. Η κάπνα από δεκάδες χιλιάδες τζάκια που υποκατέστησαν λόγω κόστους τη λειτουργία των καυστήρων στις πολυκατοικίες δημιουργεί τα βράδια ανυπόφορη ατμόσφαιρα.

Είναι η πρώτη φορά που τέτοιο νέφος σε τόσο μεγάλη έκταση παρατηρείται στον αττικό ουρανό, και μάλιστα σε μικρό σχετικά υψόμετρο από το έδαφος.

Επί του παρόντος μάλιστα  κανένας ειδικός δεν μπορεί να πει με σιγουριά ποια είναι η στοιχειακή σύνθεση των σωματιδίων και πόσο επικίνδυνα μπορεί να είναι αυτά για ανθρώπους που πάσχουν από  αναπνευστικά και καρδιακά προβλήματα.

ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Γεγονός πάντως είναι ότι η παρουσία αιωρούμενων σωματιδίων στην Αττική ανιχνεύεται από τους σταθμούς μέτρησης του υπουργείου Περιβάλλοντος, και μάλιστα σε υπερδιπλάσιες τιμές σε ορισμένες περιοχές. Για παράδειγμα, χθες τα επίπεδα συγκέντρωσης των σωματιδίων PM10 – που είναι τα μεγαλύτερα σε όγκο από τα εισπνεύσιμα σωματίδια  – κυμάνθηκαν από 15 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα (15 μg/m3) στην Αγία Παρασκευή έως 118 μικρογραμμάρια στη Λυκόβρυση. Το δελτίο τιμών ατμοσφαιρικής ρύπανσης του υπουργείου επισημαίνει ότι θεσπισμένο όριο συναγερμού δεν υπάρχει, ωστόσο ως οριακή τιμή υποδεικνύονται τα 50 μg/m3. Η τιμή αυτή δεν πρέπει να παραβιάζεται περισσότερο από 35 φορές τον χρόνο.

Τα σωματίδια PM10, που προέρχονται από διάφορες πηγές αλλά και από την καύση άνθρακα, δεν είναι τα μόνα που αποτελούν το καινούργιο νέφος της Αττικής.

Υπάρχουν και άλλα λεπτόκοκκα σωματίδια με διάμετρο 2,5 μικρόμετρα ή και μικρότερη, που θεωρούνται πιο επικίνδυνα, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, και η παρουσία τους δεν ανιχνεύεται από τους σταθμούς του υπουργείου. Τα σωματίδια αυτά έχουν την ικανότητα, λόγω του μικρού μεγέθους τους, να διεισδύουν ακόμη πιο βαθιά στους πνεύμονες προκαλώντας πλήθος συμπτωμάτων. Τα συγκεκριμένα σωματίδια,  που οι επιστήμονες αναμένουν να εντοπίσουν στο νέφος της Αθήνας όταν ξεκινήσουν τις εκτεταμένες αναλύσεις (Εθνικό Αστεροσκοπείο, Δημόκριτος, Πανεπιστήμιο Κρήτης, ΕΜΠ), αποτελούνται, όπως είναι διεθνώς γνωστό, από ποσότητες θειικών και νιτρικών ιόντων, ιόντων αμμωνίου, άνθρακα, οργανικών ενώσεων άνθρακα, χώμα, σκόνη κ.λπ.

Πριν από λίγο καιρό, προκαταρκτικά αποτελέσματα από έρευνα που διενήργησαν ειδικοί της Σχολής  Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου για τον περασμένο χειμώνα έδειξαν ότι οι εκπομπές σωματιδίων PM10 και PM 2,5 ήταν αυξημένες κατά 65% και 74% αντίστοιχα σε σχέση με τις ημέρες κατά τις οποίες δεν λειτουργούσαν τζάκια ή ξυλόσομπες. Η περιοχή όπου έγιναν οι μετρήσεις ήταν η Νότια Αττική.

Η κάπνα βέβαια από τα τζάκια εξαπλώνεται   σε ολόκληρο τον νομό, υποβοηθούμενη σε κάποιον βαθμό από τις διευθύνσεις των ανέμων. Αυτό το νέφος, που λόγω της σύστασής του έχει την ιδιότητα να αυξάνει τον όγκο του, επειδή στα μικροσωματίδια που δρουν ως πυρήνες συμπύκνωσης προσκολλώνται υδρατμοί, εκτείνεται σε χαμηλό υψόμετρο.

Ειδικοί, όπως ο δρ Βαγγέλης Γερασόπουλος από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, εξηγούν ότι οι ρύποι από τις καύσεις στα τζάκια εγκλωβίζονται μέχρι και τις πρώτες πρωινές ώρες σε υψόμετρο 500 έως 1.000 μέτρων εξαιτίας ενός «ταβανιού» που σχηματίζουν χαμηλά στην ατμόσφαιρα αέρια στρώματα με διαφορετική θερμοκρασία.

ΤΙ ΕΚΠΕΜΠΕΤΑΙ. Τα παραδοσιακά τζάκια είναι η κυριότερη πηγή εκπομπής μικροσωματιδίων σε ό,τι αφορά τις εστίες οικιακές θέρμανσης. Υπολογίζεται ότι εκλύουν περί τα 19 μικρογραμμάρια ανά κιλό καύσιμης ύλης, ενώ οι λέβητες ξύλου 17 μικρογραμμάρια, οι ξυλόσομπες 12 μικρογραμμάρια, τα ενεργειακά τζάκια 5 μικρογραμμάρια και τα συστήματα με συσσωματωμένο ξύλο (πέλετ) 0,6 μικρογραμμάρια, πάντα ανάλογα με το είδος της καύσιμης ύλης.

Γεγονός πάντως είναι ότι το καινούργιο νέφος της Αθήνας ήρθε να καλύψει το «κενό» που άφησε το κλασικό νέφος.

Τα τελευταία τρία χρόνια, που σοβεί η οικονομική κρίση, έρευνες ελλήνων ειδικών έδειξαν σημαντική πτώση των επιπέδων των ρύπων που προέρχονται από τις εξατμίσεις των αυτοκινήτων, τη λειτουργία εργοστασίων και βιοτεχνιών καθώς και από καυστήρες πολυκατοικιών.