Τα τετράδια του κοριτσιού με τα υπέροχα μάτια

Πώς σε λένε;».

«Ευγενούλα».

«Ευγενούλα;», λέει εκείνη με δυσκολία. «Τι είναι αυτό;».

«Ευγενία δηλαδή», εξηγεί το παιδί.

«Α Ευγενία, Eugenie δηλαδή…», λέει η καλόγρια που δίδασκε γαλλική φιλολογία. «Εμείς λοιπόν εδώ θα σε λέμε Genny. Είναι το χαϊδευτικό του Eugenie. Genny. Τζένη δηλαδή».

Η επιμελής μαθήτρια Ευγενία Καρπούζη με τα υπέροχα μάτια φοιτούσε στη σχολή καλογραιών Καλαμαρί στη Θεσσαλονίκη εν μέσω Εμφυλίου, έλεγε ποιήματα, έγραφε σκετσάκια, τα σκηνοθετούσε, οργάνωνε παραστάσεις, είχε το πρόσταγμα για τις σχολικές γιορτές. Και αυτή η βάφτιση αρχικά δεν της πολυάρεσε. Ηταν πολύ αργότερα όταν ο λογοτέχνης Αγγελος Τερζάκης τής έδωσε και το νέο της επίθετο. Αυτό με το οποίο ο κόσμος την αγάπησε στη μεγάλη οθόνη και στο θέατρο: Τζένη Καρέζη.

Μπορεί να έχουν περάσει είκοσι χρόνια από το ξημέρωμα της 26ης Ιουλίου 1992 όταν εκείνη «έσπρωξε αιφνιδιαστικά την ουράνια θύρα και πέρασε στον χώρο της απαραχάρακτης μαγείας που είναι η μνήμη», όπως γλαφυρά σημειώνει ο ποιητής και συγγραφέας Θανάσης Θ. Νιάρχος, ένα λεύκωμα όμως ξανασυστήνει την Καρέζη στο κοινό και μάλιστα μέσα από τα τετράδιά της, μια καταγραφή σκέψεων και εμπειριών για τη ζωή, τα ταξίδια της (εδώ υπάρχουν σημειώσεις από ένα ταξίδι της στην Ταϊλάνδη το 1982, από ταξίδι στην πρώην Σοβιετική Ενωση και αλλού), το θέατρο, τον κινηματογράφο (σε επιμέλεια και φροντίδα του Θανάση Θ. Νιάρχου).

Δεκαέξι πρόσωπα, επίσης, καταγράφουν στον τόμο τις μνήμες τους από εκείνη, ενώ και δεκάδες φωτογραφίες (πολλές δημοσιεύονται πρώτη φορά) συμπληρώνουν το λεύκωμα που μοιάζει να διατρέχει μαζί με τον βίο της και την ιστορία ενός τόπου.

Για παράδειγμα, αιφνιδιάζει το σχεδόν κινηματογραφικό στόρι που καταθέτει η ίδια για το πώς κατάλαβε τον Εμφύλιο, ως κορίτσι. Μεγαλωμένη σε μεσοαστικό σπίτι με πατέρα εθνικόφρονα δεν ήξερε τίποτα για την τραυματική ιστορική τομή εκείνων των χρόνων και τις αιματηρές συγκρούσεις. Σε ένα ταξίδι με πλοίο από Θεσσαλονίκη προς Αθήνα, με την οικογένειά της, στην καμπίνα υπήρχαν τέσσερα κρεβάτια, στη μία πλευρά ήταν εκείνη και ο πατέρας της, και απέναντι, στο πάνω κρεβάτι, ένας κύριος γύρω στα τριάντα πέντε, συμπαθέστατος (όπως καταγράφει η Καρέζη), που διάβαζε ξαπλωμένος και κάτι σημείωνε και κάτω ένας νεαρός.

Διάβαζε και η μικρή Τζένη τη «Δασκάλα με τα χρυσά μάτια» του Μυριβήλη και του έδειξε το βιβλίο όταν της το ζήτησε. Εκείνος χαμογέλασε και της έδωσε ένα σκίτσο της που μόλις είχε φτιάξει. Μόλις έφτασαν στον Πειραιά για να πάρουν τον Ηλεκτρικό, ξαφνικά αστυνομικοί με καμπαρντίνες συνέλαβαν τον πατέρα της. Εκείνος έξαλλος ως φανατικός εθνικόφρονας ξέσπασε σε ντελίριο και σχεδόν ταυτόχρονα δύο άλλοι μυστικοί αστυνομικοί συνέλαβαν τον κύριο, περνώντας του στα χέρια χειροπέδες.

Αυτός κοντοστάθηκε στην αποβάθρα του Ηλεκτρικού, κοίταξε τη μικρή και χαμογέλασε. Ηταν υψηλόβαθμο στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος και ταξίδευε με πλαστή ταυτότητα. Από την άλλη, ο νεαρός στην καμπίνα ήταν αστυνομικός και όταν είδε το χαρτάκι που έδωσε στη μικρή, θεώρησε πως ήταν παράνομα έγγραφα που η μικρή θα έδινε με τη σειρά της στον πατέρα της και έτσι πιάσανε τον μπαμπά της Τζένης!

«Tζένη Καρέζη, 20 χρόνια μετά», επιμέλεια Θανάσης Θ. Νιάρχος, εκδ. Ιδρυμα Τζένη Καρέζη, σελ. 162, τιμή 31,95 ευρώ