Ο χειμώνας…

… και ιδιαίτερα ο πρώτος μήνας του είναι μια περίοδος χαράς και ταυτόχρονα μια περίοδος που δίνει το όνομά της σε μια μορφή κατάθλιψης, γνωστής ως εποχική συναισθηματική διαταραχή ή αλλιώς μελαγχολία του χειμώνα. Το διάστημα μεταξύ της Ημέρας των Ευχαριστιών και της παραμονής της Πρωτοχρονιάς εκλαμβάνεται από δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους ως περίοδος θρησκευτικής και συναισθηματικής κατάνυξης, καθώς και τήρησης ηθών και εθίμων. Αλλά η σημασία της περιόδου που αποκαλούμε «χειμερινές διακοπές» είναι πολύ βαθύτερη από την όποια παράδοση, καθώς έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη φύση.    

Πράγματι…

… κατά τη διάρκεια του Δεκεμβρίου, ο χρόνος επιταχύνεται και μεταφέρεται στο κέντρο της συνείδησής μας. Είτε γιατί τρέχουμε για να προλάβουμε τη λήξη μιας προθεσμίας, είτε γιατί ολοκληρώνουμε κάποια εργασία, είτε γιατί απλώς η Πρωτοχρονιά είναι κοντά, η αίσθηση του τέλους του χρόνου είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Εγκλωβισμένοι μέσα σ’ ένα διηνεκές παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος, το τελευταίο που παρατηρούν οι άνθρωποι είναι η κίνηση των ουράνιων σωμάτων. Στο δικό μας ημισφαίριο όμως κατά τη διάρκεια του Δεκεμβρίου, πέρα από την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πλησιάζει και η μικρότερη μέρα του χρόνου. Οι νύχτες μεγαλώνουν, καθώς ο ήλιος βυθίζεται στο κατώτερο σημείο του ουρανού. Οι προϊστορικοί πρόγονοί μας, τρομάζοντας μπροστά σ’ αυτήν τη συσσώρευση σκότους, προσπάθησαν να την ξορκίσουν αποδίδοντάς της κάποιο νόημα. Τα αστρονομικά φαινόμενα όμως συνεχίζουν ακόμη να μας ακινητοποιούν και ασυνείδητα να μας βγάζουν εκτός της επικράτειας του χρόνου που ισχύει στην καθημερινή ζωή. Οψιμη έκφραση αυτής της εξόδου από τη φυσική ροή του χρόνου αποτελούν οι «χειμερινές διακοπές».

Αν όντως…

… ο Δεκέμβριος επιφέρει μια αίσθηση στενοχώριας, αυτό οφείλεται στην επίγνωση της περατότητας των πραγμάτων και της θνησιμότητας των ανθρώπων. Καθώς το χειμερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί ένα τέλος και μια αρχή ταυτόχρονα, οι δύο αυτές αισθήσεις γίνονται εντονότερες με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να προσκολλούνται στη ζωή. Αυτός είναι ο λόγος που αυτή η σκοτεινή περίοδος κατακλυζόταν ανέκαθεν από ύμνους χαράς και αγάπης. Τα Σατουρνάλια των Ρωμαίων γιορτάζονταν στο τέλος του Δεκεμβρίου, όπως ακριβώς γιορτάζεται ακόμη η Χανουκά των Εβραίων, δύο από τις πολλές γιορτές διαφορετικών πολιτισμών στις οποίες κυριαρχούσαν και συνεχίζουν να κυριαρχούν φώτα και ύμνοι εορταστικοί.

Η μελαγχολία…

… των Χριστουγέννων δεν οφείλεται μόνο σε λόγους θρησκευτικούς ή κοινωνικούς. Ο Δεκέμβριος είναι μήνας σκληρός διότι σκληρός είναι και ο χρόνος που περνάει. Φαινόμενο καθολικό, αυτό το αδυσώπητο πέρασμα του χρόνου αναδεικνύει, πέρα από τη μοναδικότητα, και την ιερότητα της ζωής. Πράγματι, οι χειμερινές γιορτές μάς υπενθυμίζουν αυτά που έχουν σημασία στη ζωή – η αγάπη, η καλοσύνη, οι άνθρωποί μας. Και πράγματι, ο συναισθηματικός φόρτος του Δεκεμβρίου ενδέχεται να μας κάνει να εκτιμήσουμε περισσότερο αυτά που έχουμε. Αλλά η εποχική χαρά δεν αρκεί. Η ανάδειξη όσων μας καθιστούν όντα συναισθηματικά οφείλουν να οδηγήσουν στη δημιουργία μιας πραγματικά δίκαιης κοινωνίας, στο εσωτερικό της οποίας θα προστατεύεται πρωτίστως η ζωή.