Η μοιραία σχέση του ΠΑΣΟΚ

Μία από τις λίγες φορές που ο Κώστας Σημίτης παραβίασε την αστική του ευγένεια ήταν το βράδυ της 23ης Ιουνίου 1996, όταν ανέβηκε τη Λεωφόρο Κηφισίας και σταμάτησε στο Καστρί για να συλλυπηθεί τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, χωρίς να συνεχίσει ώς την Εκάλη και να κάνει το ίδιο με τη χήρα του Ανδρέα Παπανδρέου, όπως θέλει η ελληνική παράδοση. Οι παρατηρητικοί το σημείωσαν.

Είχε προηγηθεί ένα άλλο περιστατικό. Το βράδυ της 17ης Ιανουαρίου 1996. Από το δρομάκι δίπλα στην Καπνικαρέα, πετάχτηκαν δύο σκιές και ανέβηκαν βιαστικά στον 7ο όροφο του κτιρίου που στέγαζε το υπουργείο Παιδείας – όπου περίμεναν έξι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και ο Γ. Παπανδρέου.

Ηταν ο υποψήφιος για την πρωθυπουργία – στην ψηφοφορία που θα επακολουθούσε με το φως της ημέρας – Κ. Σημίτης και ο «στρατηγός» Θ. Τσουκάτος. Την επομένη οι Φ. Πετσάλνικος, Δ. Παλαιοθόδωρος, Ευρ. Καφαντάρης, Φλ. Κωνσταντίνου και Μ. Αρσένη ψήφισαν στον δεύτερο γύρο τον Σημίτη. Μόνο ο Ν. Σηφουνάκης το απέφυγε.

Αυτό είναι ένα μικρό μέρος από το παρασκήνιο της «ανάρμοστης σχέσης» ανάμεσα στον Κ. Σημίτη και τον Γ. Παπανδρέου, όπως θεμελιώθηκε την εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου νοσηλευόταν στο «Ωνάσειο».

Για πολλούς η τοποθέτηση του Γ. Παπανδρέου υπέρ του Σημίτη στο Συνέδριο του 1996 και η προηγηθείσα προτίμησή του για την πρωθυπουργία – αφού δεν τα κατάφερε ο Γερ. Αρσένης – ήταν κάτι σαν ιστορικός συμβιβασμός: ο υιός του πατρός με τον εχθρό του.

Για άλλους ήταν μια στρατηγική συμμαχία, αναγκαία εκείνη την εποχή. Για τους πιο ρεαλιστές ήταν απλώς μια πολιτική συμφωνία με αμοιβαίο συμφέρον.

ΤΑ ΟΦΕΛΗ. Η ουσία είναι ότι για μία δεκαετία ωφελήθηκαν και οι δύο. Χωρίς τον Παπανδρέου ο Σημίτης δεν θα κατάφερνε κατά πάσα πιθανότητα να γίνει πρωθυπουργός πρώτα και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μετά.

Χωρίς τον Σημίτη ο Παπανδρέου δεν θα μπορούσε ενδεχομένως να γίνει υπουργός Εξωτερικών πρώτα και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στη συνέχεια.

Δώδεκα χρόνια αργότερα όμως, ο Παπανδρέου εκτίμησε ότι δεν θα μπορούσε να γίνει και πρωθυπουργός αν δεν ακύρωνε τη σχέση τους. Ετσι επιβίωσε από την ήττα του 2007 και πραγματοποίησε το όνειρό του, χωρίς τον «φίλο Κώστα Σημίτη», ο οποίος έχασε από το ποντάρισμα στο άλογο του Βενιζέλου. Ο πόλεμος μεταξύ τους συνεχίζεται, με το τελευταίο βιβλίο του Σημίτη να ισοπεδώνει τον Παπανδρέου και τον τελευταίο να του απαντά υποτιμητικά.

Υπήρξαν αμέτρητα επεισόδια για να φτάσουν από την αμοιβαία αγάπη στην αμοιβαία έχθρα. Ώς το 2003 τα πράγματα ήταν ειδυλλιακά.

Η συνύπαρξη της οικογένειας Παπανδρέου με τον αστό της οδού Αναγνωστοπούλου επιβεβαιώθηκε και άλλες φορές. Π.χ. μία τον Φεβρουάριο του 1999, όταν ο Σημίτης καταλογίζοντας κακούς χειρισμούς στον Θ. Πάγκαλο στην υπόθεση Οτζαλάν τον εκπόρθησε από το υπουργείο Εξωτερικών και στη θέση του πήγε ο Γιώργος, ο οποίος είχε συχνά τη δική του ατζέντα και το Μέγαρο Μαξίμου την αποδεχόταν εκ των υστέρων.

Η ΠΑΡ’ ΟΛΙΓΟΝ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ. Η δεύτερη ήταν στις 21 Ιουνίου 2001, όταν ο Σημίτης, μετά το ναυάγιο της ασφαλιστικής απόπειρας Γιαννίτση, δήλωσε στο Ε.Γ.: «Δεν με αφήνετε να κυβερνήσω, αύριο θα πάω στον Στεφανόπουλο – να βρείτε άλλον πρωθυπουργό». Ο Γιώργος τον στήριξε, όπως έκανε και ο Αλ. Παπαδόπουλος για άλλους λόγους και η παραίτηση απετράπη.

Ο άξονας Παπανδρέου – Σημίτη λειτούργησε. Στον ίδιο άξονα αποδίδουν πολλοί την εκπαραθύρωση του Κ. Λαλιώτη από τη θέση του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής, με αντικαταστάτη τον Μιχ. Χρυσοχοΐδη.

Ετσι πήγαιναν τα πράγματα ώς το τέλος του 2003, όταν με τη συνεργασία του Χάρη Παμπούκη με τον Νίκο Θέμελη στο παρασκήνιο η κομματική σκυτάλη πέρασε στον Γ. Παπανδρέου. «Πήγαινε καλά στις δημοσκοπήσεις» θα δικαιολογήσει αργότερα ο Κ. Σημίτης με ακόμη μία παραβίαση των αρχών του: παρέδωσε ολόκληρο κόμμα σε ένα διαμέρισμα στην οδό Αναγνωστοπούλου, χωρίς καμία εσωτερική διαδικασία.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΡΗΓΜΑ. Η ήττα του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 2004 δημιούργησε το αρχικό ρήγμα.

Στο πρώτο απολογιστικό βιβλίο ο Σημίτης έβαλε λίγη χολή. Καταλόγισε, ήπια, στον επίγονό του ότι έχασε γιατί δεν υπερασπίστηκε το έργο του αρκούντως. Ο Παπανδρέου, ο οποίος κινείται ήδη στο κλίμα «δεν ηττήθηκα εγώ αλλά η εποχή Σημίτη», πήγε στην παρουσίαση του βιβλίου αλλά η αντίδραση ήταν επίσης ήπια: «Η Ιστορία θα κρίνει». Οι εχθροπραξίες όμως άρχισαν. Και όπως γίνεται συνήθως φάνηκαν στα περιβάλλοντα.

Οι άνθρωποι του Παπανδρέου άρχισαν να μιλούν άσχημα για τον Σημίτη και οι άνθρωποι του Σημίτη άρχισαν να στοιχίζονται πίσω από τον Βενιζέλο. Παρ’ όλα αυτά, ο Παπανδρέου υπερασπίσθηκε δυσμενείς πλευρές της πολιτικής τού προκατόχου του, όπως η δημοσιονομική κατάσταση που παρέδωσε, εναντιούμενος στην απογραφή Αλογοσκούφη.

Εκτοτε όμως δεν τον ξαναείδαν σε εκδήλωση του Σημίτη και δυσφορούσε όταν εκείνος δεν τον διαχώριζε από τον Κ. Καραμανλή στην κριτική που έκανε στα κόμματα. Το καλοκαίρι του 2006 έγινε μια προσπάθεια συμφιλίωσης σε ένα γεύμα στο Χίλτον, όπου πήγαν συνοδευμένοι ο μεν Παπανδρέου από τους Χάρη Παμπούκη και Ηρακλή Πολεμαρχάκι, και από τους Ροζάκη και Ν. Θέμελη ο Σημίτης.

Το κλίμα δεν άλλαξε και τότε άρχισε αυτό που στο ΠΑΣΟΚ λένε «η εκδίκηση των Παπανδρέου». Προ των εκλογών του 2007 ο Παπανδρέου διαμηνύει αφ’ υψηλού ότι «θα αξιοποιήσει τον Σημίτη»… ίσως στην ανασυγκρότηση της Πελοποννήσου από τις πυρκαγιές, αφού στο μεταξύ έκλεισε το θέμα της Προεδρίας της Δημοκρατίας με τη δήλωση ότι το ΠΑΣΟΚ θα υποστηρίξει εκ νέου τον κ. Κάρολο Παπούλια.

Η ΕΚΡΗΞΗ. Την Πέμπτη 13 Σεπτεμβρίου 2007, τρεις ημέρες πριν από τις εκλογές, έγινε το μπαμ. Ο Σημίτης ζήτησε τηλεφωνικά να σταματήσει η αναφορά στο όνομά του. Τα πνεύματα οξύνθηκαν όταν ο Παπανδρέου απάντησε: «Κηδεμονία τέλος». Η ένταση έγινε ανοικτή διαμάχη. Ο Γιώργος με την πρώτη ευκαιρία θα δηλώσει ότι υπονομεύθηκε ενώ κάποια στιγμή θα θυμηθεί και τα «κεντροδεξιά σενάρια» τα οποία είχε καταγγείλει ο Ανδρέας Παπανδρέου όταν ήθελε να στριμώξει τον Σημίτη.

 Ο παράξενος γάμος των επιγόνων του Ανδρέα Παπανδρέου με τον Σημίτη έγινε «ματωμένος» και κατέληξε σε διαζύγιο με αντιδικία. Ο Νίκος Παπανδρέου το επισημοποίησε, λέγοντας ότι το δακτυλίδι που έδωσε ο Σημίτης στον αδελφό του ήταν θολό. Και στις 12 Ιουνίου του 2008, μια θεωρητική διαφωνία για τον τρόπο κύρωσης των κοινοτικών συνθηκών έδωσε στον Παπανδρέου την αφορμή που περίμενε.

Με μια τυπική επιστολή στον πρόεδρο της Βουλής Φίλιππο Πετσάλνικο έθεσε τον Σημίτη έκτος Κοινοβουλευτικής Ομάδας – κάτι που δεν είχε κάνει ούτε ο Ανδρέας Παπανδρέου. Μοιραίο ήταν να τον αφήσει και εκτός ψηφοδελτίων στις εκλογές του 2009, όταν πλέον είχε το πάνω χέρι και αφού είχαν αναμετρηθεί εκ του σύνεγγυς στις εσωκομματικές εκλογές του 2007.

Εκτοτε ο Παπανδρέου, χωρίς να συμβουλευτεί ποτέ τον προκάτοχό του, διέγραψε την κυβερνητική διαδρομή του σαν κομήτης περισσότερο που χάθηκε πρόωρα. Ο Σημίτης, δίκην Νέστορα της παράταξης, αρθρογραφεί κατά καιρούς και γράφει βιβλία, βάζοντας μαζί με τη χολή όλο και περισσότερο ξίδι. Για τους περισσότερους θα είχε όλο το δίκιο με το μέρος του, αν δεν είχαν προηγηθεί τα νυχτερινά παραστρατήματα του 1996 και του 2004.