[Διαστάσεις] Ο Ζίζεκ ψηφίζει Ομπάμα

«Σόουμαν των ιδεών, που με κάθε παρατήρησή του διευρύνει τον ορίζοντά σου και σε κάνει λιγότερο αφελή και περισσότερο προσεκτικό». Ετσι χαρακτηρίζει τον Σλάβοϊ Ζίζεκ ο Δημήτρης Δανίκας, εκφράζοντας στα χθεσινά «ΝΕΑ» τον ενθουσιασμό του για την ταινία «Οδηγός ιδεολογίας για διεστραμμένους». Αισθανόμαστε έτσι ιδιαίτερη χαρά που αυτός ο σόουμαν, ο οποίος στην Ελλάδα έχει ταυτιστεί με έναν συγκεκριμένο ιδεολογικό χώρο, διαλύει τον μύθο ότι όλοι οι πολιτικοί, προοδευτικοί και συντηρητικοί, είναι ίδιοι. Και ότι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι όργανο του «συστήματος», των πολυεθνικών, των τραπεζιτών, του Πενταγώνου ή της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ. «Οχι, δεν είναι αλήθεια ότι ο Ομπάμα είναι ένας Μπους με ανθρώπινο πρόσωπο», γράφει ο σλοβένος φιλόσοφος στην «Γκάρντιαν». «Πολλοί τον κατηγόρησαν ότι διχάζει τους Αμερικανούς αντί να τους ενώνει. Ισως όμως αυτή ακριβώς να είναι η μεγαλύτερη αρετή του».

Σε καταστάσεις κρίσης, λέει ο Ζίζεκ, είναι αναγκαία η διάκριση ανάμεσα σ’ αυτούς που θέλουν να συνεχίσουν με τις παλιές παραμέτρους και σ’ εκείνους που συνειδητοποιούν ότι τα πράγματα πρέπει να αλλάξουν. Μια τέτοια διάκριση, και όχι ένας οπορτουνιστικός συμβιβασμός, είναι ο μόνος δρόμος για την πραγματική ενότητα. Οταν ρωτήθηκε κάποτε η Μάργκαρετ Θάτσερ ποιο ήταν το μεγαλύτερο επίτευγμά της, απάντησε χωρίς δισταγμό: «Οι Νέοι Εργατικοί». Αυτό που εννοούσε ήταν ότι ακόμη και οι πολιτικοί της αντίπαλοι υιοθέτησαν τα βασικά στοιχεία της οικονομικής της πολιτικής. Νικάς τον εχθρό σου όταν αρχίζει να χρησιμοποιεί τη γλώσσα σου.

Θα μπορούσαμε να προεκτείνουμε με διάφορους τρόπους τη σκέψη του φιλοσόφου στην ελληνική πραγματικότητα. Στην επόμενη επίσκεψή του, για παράδειγμα, θα περιμέναμε να μιλήσει σε μια κυβερνητική εκδήλωση, αφού αυτό είναι το στρατόπεδο που θέλει την αλλαγή, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει «τη συνέχιση με τις παλιές (προ κρίσης) παραμέτρους». Το πράγμα μπερδεύεται, όμως, αν το δούμε από τη σκοπιά της μετανάστευσης: εδώ η Νέα Δημοκρατία χάνει από τη Χρυσή Αυγή, αφού «αρχίζει να χρησιμοποιεί τη γλώσσα της». Ας μείνουμε λοιπόν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κι ας σημειώσουμε ότι η δεύτερη θητεία του Μπαράκ Ομπάμα προαναγγέλλεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Οχι (μόνο) επειδή αφήνει περιθώρια για την επανεφεύρεση της δημοκρατίας, όπως λέει ο Ζίζεκ. Αλλά επειδή χαρακτηρίζεται από μια σαφήνεια που δεν ήταν πάντα παρούσα τα τέσσερα τελευταία χρόνια.

Ο Ομπάμα διακηρύσσει ότι δεν θα εφαρμόσει μέτρα λιτότητας, αλλά αντίθετα θα φορολογήσει τους πλουσίους, δεν θα επιβαρύνει τη μεσαία τάξη και θα δώσει προτεραιότητα στην απασχόληση. Βεβαιώνει επίσης ότι η κλιματική αλλαγή θα αποτελέσει βασικό μέλημα της δεύτερης θητείας του. Παρουσιάζει, με άλλα λόγια, ένα μοντέλο διακυβέρνησης εντελώς διαφορετικό από εκείνο που εφαρμόζεται στην Ευρώπη. Το μοντέλο αυτό δεν είναι βέβαιο ότι θα πετύχει. Είναι όμως μια απόδειξη ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν κυριαρχεί η μονόδρομη σκέψη.