Σκοτάδι στο τούνελ της ύφεσης

Η Ευρώπη ασφυκτιά από την ύφεση. Μετά τις μαζικές διαδηλώσεις της Τετάρτης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγκάζεται να μαλακώσει τη στάση της και να συνταχθεί με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Την ίδια ώρα, η ευρωζώνη βυθίζεται στην ύφεση κατά το τρίτο φετινό τρίμηνο, για δεύτερη φορά μετά το 2009. Η Eurostat ανακοίνωσε χθες πως η οικονομία της ευρωζώνης συρρικνώθηκε το τρίτο φετινό τρίμηνο κατά 0,1%, μετά τη συρρίκνωσή της κατά 0,2% το δεύτερο τρίμηνο, βυθίζοντας την περιφέρεια σε μια ύφεση που οι οικονομολόγοι φοβούνται ότι θα συνεχιστεί και τον ερχόμενο χρόνο.

Η μεγάλη έκπληξη ήταν η Ολλανδία, η οποία είδε την οικονομία της να συρρικνώνεται κατά 1,1% το τρίτο τρίμηνο, καθώς οι επενδύσεις της μειώθηκαν κατά 3,1% και οι εξαγωγές της κατά 2,4%. Το ΑΕΠ της Αυστρίας μειώθηκε επίσης κατά 0,1%. Ομως χώρες του σκληρού πυρήνα, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, συνεχίζουν προς το παρόν να αναπτύσσονται – το γαλλικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0,2% το τρίτο τρίμηνο (οι αναλυτές ανέμεναν ότι θα παρέμενε στάσιμο). Το γερμανικό σημείωσε άνοδο κατά 0,2% την ίδια περίοδο, όμως η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης υφίσταται σαφώς πλέον τις συνέπειες από την κρίση στην ευρωζώνη. Η Πορτογαλία και η Ελλάδα παραμένουν σε βαθιά ύφεση, με την παραγωγή τους να μειώνεται κατά 0,8% και κατά 7,3% αντιστοίχως, ενώ οι οικονομίες της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Κύπρου συνέχισαν να συρρικνώνονται.

Μήνυμα εναντίον της ύφεσης έδωσαν από την Τετάρτη οι διαδηλώσεις, οι απεργίες και οι συγκρούσεις με την Αστυνομία σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: από τις Βρυξέλλες ώς τη Λισαβώνα, από τη Ρώμη ώς τη Μαδρίτη, την Αθήνα και το Βερολίνο. Στην Ισπανία, περισσότεροι από 800.000 άνθρωποι συμμετείχαν την Τετάρτη στις διαδηλώσεις, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών. Για τους οικονομολόγους οι διαμαρτυρίες αυτές κυρίως αποδεικνύουν πως μια πολιτική τυφλών περικοπών και αυξήσεων τιμών, εκτός του ότι υπονομεύει την εμπιστοσύνη, γίνεται επίσης μπούμερανγκ: η μείωση των δημόσιων δαπανών παράγει μικρότερη ανάπτυξη, η μικρότερη ανάπτυξη λιγότερους φόρους, έτσι το έλλειμμα του προϋπολογισμού επιδεινώνεται και ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται. Ο Μαουρίτσιο Ρίτσι υπογραμμίζει στην ιταλική «Λα Ρεπούμπλικα» πως τα δύο τελευταία χρόνια η Ελλάδα ήταν το ακραίο παράδειγμα, αλλά και το πιο ενδεικτικό αυτού του φαύλου κύκλου της λιτότητας με οποιοδήποτε κόστος.

«Λυπάμαι για τα επεισόδια, όμως οι διαδηλώσεις σε πανευρωπαϊκή κλίμακα επιβεβαιώνουν ξεκάθαρα ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μια αλλαγή προτεραιοτήτων σε ολόκληρη την ευρωζώνη», λέει ο γάλλος οικονομολόγος του Ινστιτούτου Πολιτικών Επιστημών (Sciences Po) στο Παρίσι Ζαν-Πολ Φιτουσί. «Οι διαδηλωτές έχουν δίκιο. Είμαστε θύματα μιας κολοσσιαίας παρεξήγησης. Εχουμε επικεντρωθεί στα δημοσιονομικά χωρίς να αντιλαμβανόμαστε ότι το πρόβλημα που επείγει περισσότερο είναι ότι φτωχαίνει ο κόσμος με την ανεργία που εξαπλώνεται».

ΑΝΑΣΑ ΓΙΑ ΜΑΔΡΙΤΗ. Στη σαφέστερη ώς τώρα ένδειξη πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρχίζει να αμβλύνει την εμμονή της στη λιτότητα ως απάντηση στην κρίση, οι Βρυξέλλες πρόκειται να επιτρέψουν στην Ισπανία να μην τηρήσει τους στόχους της για το έλλειμμα φέτος και την ερχόμενη χρονιά και να δηλώσουν πως η Μαδρίτη έχει εφαρμόσει αρκετές οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Η απόφαση αυτή στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα πως η Επιτροπή κινείται τώρα πλησιέστερα προς την άποψη του ΔΝΤ για την κρίση. Το ΔΝΤ θέλει περισσότερη ευελιξία έναντι χωρών όπως η Ελλάδα, όπου οι καθορισμένοι στόχοι για το έλλειμμα έχουν υποχρεώσει σε δραστικές δημοσιονομικές περικοπές, ακόμη και σε περιόδους βαθιάς ύφεσης. Η αναθεώρηση της στάσης έναντι της Ισπανίας εγκρίθηκε από την Επιτροπή την Τετάρτη, την ίδια ημέρα που οι διαδηλώσεις κατά της ύφεσης συγκλόνιζαν αρκετές χώρες της ευρωζώνης, ανάμεσά τους την Ισπανία και την Πορτογαλία. Ο επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων Ολι Ρεν προειδοποίησε πάντως πως η απόφαση αυτή δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως αλλαγή πολιτικής σε ολόκληρη την ευρωζώνη και πως οι Βρυξέλλες «θα εξετάσουν την περίπτωση κάθε χώρας χωριστά».

Τα αποτελέσματα της λιτότητας στην ανάπτυξη αρχίζουν να γίνονται φανερά και πέραν των χωρών που ήταν ώς τώρα γνωστό πως αντιμετωπίζουν πρόβλημα. Μετά την Ολλανδία, η Γαλλία αρχίζει επίσης να λαχανιάζει, αλλά κυρίως η σκιά της στασιμότητας επεκτείνεται στη Γερμανία. Τον Σεπτέμβριο, οι παραγγελίες στη γερμανική βιομηχανία μειώθηκαν κατά 3,3%, τον Οκτώβριο η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 1,8%. Επιβραδύνονται επίσης οι εξαγωγές, τα δύο τρίτα των οποίων πηγαίνουν σε μια ολοένα και φτωχότερη Ευρώπη, οι αγορές της οποίας δεν είναι ωστόσο εύκολο να υποκατασταθούν.