Καρκίνος των ωοθηκών: Εμπόδια και ελπίδες για τις γυναίκες

Σημαντική πρόοδος έχει καταγραφεί στην αντιμετώπιση του καρκίνου των ωοθηκών την τελευταία 20ετία, χάρη στην βελτίωση των χειρουργικών τεχνικών και των φαρμακευτικών θεραπειών – γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό, αν αναλογιστεί κανείς ότι ακόμα δεν έχει βρεθεί κάποιος τρόπος έγκαιρης ανίχνευσης της νόσου.

Τα νεώτερα ευρήματα δείχνουν ότι ο καρκίνος αυτός δεν είναι μία ενιαία νόσος.«Χάρη σε προόδους των βασικών επιστημών την τελευταία δεκαετία, έχουμε αντιληφθεί πολλά για τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται και επεκτείνεται, αλλά και το πως διαφοροποιείται», λέει ο παθολόγος-ογκολόγος Αριστοτέλης Μπάμιας, επίκουρος καθηγητής Θεραπευτικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

«Έχουμε φτάσει στο σημείο ναθεωρούμε ότι πολλοί καρκίνοι των ωοθηκών, αν όχι όλοι, δεν αρχίζουν από την ωοθήκη, αλλά από άλλα όργανα του αναπαραγωγικού συστήματος, καθώς και ότι η βιολογική συμπεριφορά τους δεν είναι η ίδια σε όλες τις ασθενείς».

Όπως εξηγεί, υπάρχουν μερικοί καρκίνοι στις ωοθήκες που αναπτύσσονται αργά και διαγιγνώσκονται σχετικά γρήγορα. «Η νόσος είναι σε ένα πρώιμο στάδιο και εκεί έχουμε υψηλά ποσοστά ιάσεως», λέει. «Από αυτές τις περιπτώσεις, οι περισσότερες ασθενείς ιώνται με χειρουργική επέμβαση και ίσως με κάποια φαρμακευτική αγωγή».

Ωστόσο, οι καρκίνοι των ωοθηκών συνήθως είναι επιθετικοί και δεν δίνουν αρχικά συμπτώματα, με αποτέλεσμα να υπάρχει καθυστέρηση στην διάγνωση και να εντοπίζονται σε προχωρημένο στάδιο – και από εκεί αρχίζει η δυσκολία στην θεραπευτική αντιμετώπισή τους.

«Κατά κανόνα, ο καρκίνος των ωοθηκών διαγιγνώσκεται σε στάδιο ΙΙΙ, όταν δηλαδή έχει ξεφύγει από την περιοχή της ωοθήκης και έχει επεκταθεί στην υπόλοιπη κοιλιακή χώρα», λέει ο κ. Μπάμιας.

Οι πιθανότητες ιάσεως εξαρτώνται κυρίως από το στάδιο της νόσου. Αν είναι πρώιμο, το ποσοστό ίασης είναι γύρω στο 85-90%. Αν είναι προχωρημένο, «η νόσος αυτή πρέπει να θεωρείται ως ένα χρόνιο πρόβλημα που διαδράμει με εξάρσεις και υφέσεις και τα ποσοστά ίασης υποχωρούν σημαντικά», προσθέτει.

Στην χώρα μας,υπολογίζεται ότι καταγράφονται ετησίως περίπου 800 νέα κρούσματα καρκίνου των ωοθηκών, με το σχεδόν 70% των ασθενών να φτάνουν στον ογκολόγο με προχωρημένη νόσο. Οι περισσότερες ασθενείς έχουν ηλικία άνω των 60 ετών, αλλά υπάρχουν και νεώτερες.

Ποιες κινδυνεύουν

Για την πλειονότητα των γυναικών δεν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για την εκδήλωση της νόσου. Εξαίρεση σε αυτό αποτελούν όσες έχουν κληρονομική προδιάθεση, εξαιτίας βλάβης συγκεκριμένων γονιδίων. Η προδιάθεση αυτή μπορεί να επιβεβαιωθεί με συγκεκριμένα μοριακά τεστ, αλλά μπορεί να την υποψιαστούν η γυναίκα και ο γιατρός της από την ύπαρξη συγγενών, κυρίως πρώτου βαθμού, οι οποίες εμφάνισαν καρκίνο των ωοθηκών ή καρκίνο του μαστού σε μικρή ηλικία.

«Μία γυναίκα που έχει έστω και μία συγγενή πρώτου βαθμού – μητέρα, αδελφή, γιαγιά – η οποία εκδήλωσε σε σχετικά μικρή ηλικία (κάτω από τα 50 χρόνια) καρκίνο του μαστού ή καρκίνο των ωοθηκών, πρέπει να συμβουλευτεί τον γυναικολόγο της», συνιστά ο κ. Μπάμιας. «Εκείνος θα αξιολογήσει την ανάγκη να υποβληθεί η γυναίκα αυτή σε γενετικά τεστ, προκειμένου να δει αν υπάρχει κληρονομική προδιάθεση γι’ αυτούς τους καρκίνους».

Όσον αφορά τα συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών, αυτά δημιουργούνται όταν πλέον ο καρκίνος έχει επεκταθεί σημαντικά έξω από τις ωοθήκες και είναι συνήθως ένα «φούσκωμα» της κοιλιάς που η γυναίκα περιγράφει σαν τα ρούχα της να μην της κάνουν πλέον, ακαθόριστοι πόνοι στην κοιλιακή χώρα, διαταραχές στην πρόσληψη τροφής (η ασθενής τρώει μικρή ποσότητα και αισθάνεται ότι φουσκώνει), τάση για έμετο έπειτα από μικρή λήψη τροφής και – στις πιο προχωρημένες περιπτώσεις – δύσπνοια, εξαιτίας της συσσώρευσης υγρού γύρω από τους πνεύμονες. Σε σπάνιες περιπτώσεις παρατηρείται και απώλεια αίματος από τον κόλπο.

«Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για τον καρκίνο των ωοθηκών, αλλά μπορεί να οφείλονται και σε πολλές καλοήθεις καταστάσεις», διευκρινίζει ο κ. Μπάμιας.

«Η ιδιαιτερότητά τους όμως είναι πως με το πέρασμα του χρόνου αυξάνεται η έντασή τους, δίχως να παρουσιάζουν διακυμάνσεις, όπως συμβαίνει στις καλοήθεις αιτίες. Αν και η μειονότητα των γυναικών με αυτού του είδους τα συμπτώματα θα πάσχουν τελικά από καρκίνο των ωοθηκών, όλες θα πρέπει να συμβουλεύονται τον γυναικολόγο τους».

Η θεραπεία

Η αντιμετώπιση του καρκίνου των ωοθηκών αρχίζει με την χειρουργική επέμβαση, η οποία αναλόγως με το στάδιο μπορεί να χρειαστεί, πριν ή μετά, χημειοθεραπεία. Η χημειοθεραπεία γίνεται με συνδυασμό των φαρμάκων πακλιταξέλη και καρβοπλατίνα.

Στα προχωρημένα στάδια της νόσου (στο στάδιο III και στο στάδιο IV) χορηγείται στις ασθενείς και ένας νέος βιολογικός παράγοντας, που λέγεται μπεβασιζουμάμπη. «Το φάρμακο αυτό επιτίθεται στα αγγεία του όγκου με αποτέλεσμα να στερείται αυτός τις θρεπτικές ουσίες που του χρειάζονται για να επιβιώσει και έτσι να γίνεται πιο ευάλωτος στην επίδραση της χημειοθεραπείας», εξηγεί ο κ. Μπάμιας. «Έτσι αυξάνεται η αποτελεσματικότητα και η διάρκεια της χημειοθεραπείας, ακόμα κι αν υπάρξει αναζωπύρωση της νόσου».

Μετά την αρχική θεραπεία, ο καρκίνος συνήθως παραμένει σε ύφεση για σημαντικά χρονικά διαστήματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως η νόσος αναζωπυρώνεται και τότε πρέπει να εφαρμοστούν πάλι θεραπείες για να ξαναμπεί σε ύφεση. «Η διαδρομή εξάρσεων και υφέσεων είναι ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του καρκίνου των ωοθηκών και είναι ελπιδοφόρο που έχουμε φάρμακα για να τον βάζουμε σε ύφεση», λέει ο κ. Μπάμιας.