Οι λίστες των θησαυρών

Η έρευνα δημοσιεύθηκε κατακαλόκαιρο, στις 22 του περασμένου Ιουλίου. Ισως γι’ αυτό πέρασε μάλλον απαρατήρητη, αν εξαιρέσεις έναν πρωτοσέλιδο τίτλο της ιστορικής βρετανικής εφημερίδας «Ομπζέρβερ»: «13 τρισεκατομμύρια λίρες! Ο κρυμμένος θησαυρός της παγκόσμιας ελίτ».  

Ηταν η πρώτη φορά που μια σοβαρή ομάδα οικονομολόγων (υπό τη διεύθυνση του πρώην επικεφαλής οικονομολόγου της McKinsey) και με πρόσβαση σε στοιχεία της Διεθνούς Τράπεζας Διακανονισμών, του ΔΝΤ και εθνικών λογαριασμών, επιχειρούσε να αποτιμήσει το μέγεθος της λεγόμενης «σκιώδους οικονομίας». Του πλούτου, δηλαδή, που, μεταξύ Ελβετίας, Νήσων Καϊμάν και Σιγκαπούρης, διαφεύγει των εθνικών φορολογικών
Αρχών. Το συμπέρασμα – που ανακοινώθηκε από τον διεθνή οργανισμό Tax Justice Network – ήταν πως οι σούπερ πλούσιοι της Γης είχαν, στα τέλη του 2010, αποθηκευμένα σε κάποιον φορολογικό παράδεισο, απαλλαγμένα φόρου, κεφάλαια ύψους από 16 έως 25 τρισεκατομμύρια ευρώ! Δηλαδή όσο το συνολικό μέγεθος της οικονομίας των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, μαζί!

Μια δεύτερη παρατήρηση της έρευνας ήταν πως η εξάπλωση των φορολογικών παραδείσων συμβάλλει σε μια τερατώδη και επικίνδυνη αύξηση των ανισοτήτων στον κόσμο. Τα 21 τρισ. δολάρια αντιστοιχούσαν σε καταθέσεις δέκα εκατομμυρίων ανθρώπων, όλων και όλων, από ολόκληρο τον πλανήτη Γη. Και σε λιγότερους από 100.000 ανθρώπους (ανάμεσά τους και Ελληνες, προφανώς) αντιστοιχούσαν offshore καταθέσεις ύψους 10 τρισεκατομμυρίων δολαρίων!

Και ένα τρίτο συμπέρασμα της μελέτης – εξαιρετικού ενδιαφέροντος για εμάς – ήταν πως οι 140 φτωχότερες χώρες του πλανήτη, εκείνες που είναι βυθισμένες στα χρέη, ζητιανεύουν την ελεημοσύνη των δανείων του ΔΝΤ και υφίστανται αιματηρά προγράμματα λιτότητας, δεν είναι στ’ αλήθεια οφειλέτες, μα πιστωτές του υπόλοιπου κόσμου. Οι χώρες αυτές, με συνολικό δημόσιο χρέος 4 τρισ. δολάρια, έχουν (σε αφορολόγητους offshore λογαριασμούς πλουσίων πολιτών τους) καταθέσεις ύψους 10-13 τρισ. δολαρίων. Σε φορολογουμένους της Αργεντινής, για παράδειγμα, αντιστοιχούσαν το 2010 offshore καταθέσεις ύψους ίσου με το τριπλάσιο του δημόσιου χρέους της χρεοκοπημένης χώρας. Στην περίπτωση της Νιγηρίας το ποσοστό έφθανε το 4.000%!

Και η Ελλάδα; Λίγες εβδομάδες αργότερα, στα τέλη του περασμένου Αυγούστου, ένας άλλος διεθνής οργανισμός, η ημιεπίσημη Global Financial Integrity, έδωσε στη δημοσιότητα μία άλλη μελέτη που μας αφορούσε άμεσα. Σύμφωνα με αυτήν, από το 2003 ώς το 2011 από την Ελλάδα διέφυγαν παράνομα κεφάλαια ύψους 208 δισ. ευρώ (κάτι παραπάνω από ολόκληρο το φετινό ΑΕΠ της χώρας) «από εγκληματικές δραστηριότητες, διαφθορά και φοροδιαφυγή». Η ίδια μελέτη μάς απένειμε το αργυρό μετάλλιο, ως η χώρα με τη μεγαλύτερη μαύρη οικονομία, ανάμεσα στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, πίσω από το Μεξικό και πριν από την Ιταλία.

Υπό το φως αυτών των στοιχείων, λοιπόν, η περίφημη λίστα Φαλσιανί» που μονοπώλησε τον δημόσιο διάλογο αυτές τις ημέρες μπορεί να μοιάζει και εντελώς ασήμαντη: μια λίστα με χίλια εννιακόσια κάτι φυσικά και νομικά πρόσωπα που είχαν καταθέσεις πριν από το 2007 σε μία μόνον τράπεζα μίας μόνον ελβετικής πόλης – ψύλλοι στ’ άχυρα. Ο ελληνικός offshore πλούτος είναι, ασφαλώς, πολλαπλάσιος των ποσών που η διαβόητη λίστα μπορεί να περιλαμβάνει.

Και όμως. Η περιπέτεια της λίστας είναι μια υπόθεση πολύ σημαντική. Οχι γιατί από αυτήν θα μπορούσε να συλληφθεί η μεγάλη ελληνική φοροδιαφυγή. Αλλά γιατί από τον τρόπο που (δεν) την αξιοποίησε η ελληνική Πολιτεία, προκύπτει το αληθινό και μεγάλο μας πρόβλημα.

Το πρόβλημα ότι ενώ οι φορολογικοί παράδεισοι είναι μια παγκόσμια πληγή και η απόδραση του μεγάλου πλούτου από τις εθνικές φορολογικές Αρχές μια εξίσου παγκόσμια μάστιγα, η Ελλάδα (η χώρα όπου ένας υπουργός που παρέλαβε τη λίστα δεν την έδωσε στο ΣΔΟΕ για έλεγχο επειδή, όπως είπε, δεν εμπιστευόταν την εντιμότητα των στελεχών του και ο επικεφαλής του ΣΔΟΕ που τελικά την πήρε στα χέρια του δεν έκανε έλεγχο γιατί, λέει, περίμενε εντολή του υπουργού, ο οποίος την πήρε σπίτι του) μοιάζει η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που αποδεικνύεται δομικά αδύναμη να κάνει το παραμικρό για να την αντιμετωπίσει