[Πρόσωπα] Στην υπηρεσία του περιβάλλοντος

Ο Μπάρι Κόμονερ, από τους ιδρυτές της σύγχρονης οικολογίας και ένας από τους πιο «αιρετικούς» για την εποχή του οικολόγους στοχαστές και ακτιβιστές, άφησε την τελευταία του πνοή την Κυριακή στη Νέα Υόρκη, σε ηλικία 95 ετών. Ερευνητής βιολόγος, θεωρούσε ότι η περιβαλλοντική κρίση αποτελεί σύμπτωμα ενός θεμελιωδώς ελαττωματικού οικονομικού και κοινωνικού συστήματος και υποστήριζε πως η απληστία των πολυεθνικών εταιρειών, οι εσφαλμένες κυβερνητικές προτεραιότητες και η κακή χρήση της τεχνολογίας υπονομεύουν τη σχέση ανάμεσα στη ζωή και ό,τι την περιβάλλει.

Ο Κόμονερ, ο οποίος γεννήθηκε το 1917 στο Μπρούκλιν, παιδί ρωσοεβραίων μεταναστών, επέμενε πως οι επιστήμονες υποχρεούνται να παρέχουν στο κοινό πρόσβαση στις επιστημονικές πληροφορίες, πως οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν τους κινδύνους που κρύβουν για την υγεία καταναλωτικά προϊόντα και τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή. Οι ιδέες αυτές ήταν ριζοσπαστικές στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, όταν οι περισσότεροι Αμερικανοί ήταν ακόμη γοητευμένοι από τις νέες τεχνολογίες και τα προϊόντα τους, τα πλαστικά, τα χημικά σπρέι και την ατομική ενέργεια.

Ο Κόμονερ, ο οποίος σπούδασε Ζωολογία στο Κολούμπια και πήρε διδακτορικό στη Βιολογία το 1941 από το Χάρβαρντ, συνέδεσε τα περιβαλλοντικά ζητήματα με ένα ευρύτερο όραμα κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης. Επισήμανε παραλληλισμούς ανάμεσα στο οικολογικό κίνημα και το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα, το εργατικό κίνημα και το ειρηνιστικό κίνημα. Συνέδεσε την περιβαλλοντική κρίση με τα προβλήματα της φτώχειας, της αδικίας, του ρατσισμού, της δημόσιας υγείας, της εθνικής ασφάλειας και του πολέμου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 έγινε ο πρώτος που προειδοποίησε για τους κινδύνους που προκαλούν τα ραδιενεργά κατάλοιπα από τη δοκιμή πυρηνικών όπλων στην ατμόσφαιρα. Ηταν ένας από τους πρώτους επιστήμονες που επισήμαναν ότι, μολονότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι πλήττουν τους πάντες, αυτοί που πλήττονται δυσανάλογα πολύ είναι οι φτωχοί και οι φυλετικές μειονότητες.  

Ο Μπάρι Κόμονερ αντιτάχθηκε στη θέση ότι ο υπερπληθυσμός στον Τρίτο Κόσμο ευθύνεται για τη μείωση των φυσικών πόρων του πλανήτη, επισημαίνοντας πως οι πλούσιες χώρες καταναλώνουν ένα δυσανάλογο μερίδιο του παγκόσμιου φυσικού πλούτου και τα συστήματά τους, η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός, έκαναν τους φτωχούς ακόμη φτωχότερους. Στο γνωστότερο βιβλίο του («The Closing Circle», 1971) υποστήριζε πως η οικονομία πρέπει να συμβαδίζει με τους «τέσσερις νόμους της οικολογίας»: τα πάντα συνδέονται μεταξύ τους, τα πάντα κάπου πηγαίνουν, η φύση ξέρει καλύτερα και δεν υπάρχει τίποτε δωρεάν. Πίστευε πως οι μεγάλες εταιρείες και οι πολιτικοί σύμμαχοί τους κυριαρχούν στη λήψη αποφάσεων και συχνά οδηγούν σε εσφαλμένες προτεραιότητες. Και είχε απογοητευθεί από την επιρροή του κεφαλαίου στα δύο πολιτικά κόμματα των ΗΠΑ και από την αδυναμία του οικολογικού κινήματος να ενωθεί με άλλα προοδευτικά κινήματα για να αμφισβητήσει τα θεμελιώδη αξιώματα του συστήματος της ελεύθερης αγοράς.