[Αποψη] Οι τράπεζες, οι κρίσεις και οι επενδύσεις ρίσκου

Ο επικεφαλής της Fed επί 18 χρόνια, Αλαν Γκρίνσπαν, που ήταν μανιώδης υποστηρικτής του αυτοελέγχου των τραπεζών, για μεγάλο μέρος της αγοράς προχώρησε σε τρεις βασικές κινήσεις που επέτειναν τη μεγάλη παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007. Το 1998, με τη βοήθεια του προέδρου Κλίντον, πέρασε το GRΑΜΜ-LΕΑCΗ ΑCΤ, που έδωσε τη δυνατότητα στις εμπορικές τράπεζες να δρουν και ως χρηματιστές, το 2000 πέρασε από το Κογκρέσο τον Νόμο για την Απελευθέρωση των Παραγώγων (CDS, CDΟ, CΜΒS κ.ά.), τα οποία αργότερα έγιναν ο βασικός μηχανισμός δημιουργίας αλλά και αιτία της κατάρρευσης των ενυπόθηκων δανείων. Παράλληλα, μετά τις 11/9/2001 διατήρησε χαμηλά τα επιτόκια για σχεδόν πέντε χρόνια, με αποτέλεσμα η υπερβάλλουσα ρευστότητα να ψάχνει να βρει εναλλακτικούς τρόπους υψηλής απόδοσης.

Την ίδια στιγμή, η αλλαγή δραστηριοτήτων στις τράπεζες από χρήση τού ισοζυγίου τους σε χρήσεις εκτός ισοζυγίου, όπως τα παράγωγα, με στόχο τα υψηλά κέρδη, οδήγησε στη δημιουργία ανεξέλεγκτων οικονομικών συμπεριφορών, καθώς κατέληξαν να ανταγωνίζονται μεγάλοι τραπεζικοί οργανισμοί για το ποιος θα εμφανίσει τις υψηλότερες αποδόσεις.

Ως επακόλουθο, αποδόσεις Ιδίων Κεφαλαίων κάτω από 20% δεν ήταν πια επαρκείς για τους επενδυτές, με αποτέλεσμα τη διοχέτευση του χρήματος σε χαμηλής πιστοληπτικής ικανότητας στεγαστικά δάνεια, τα οποία στη συνέχεια τιτλοποιούνταν και πωλούνταν στους επενδυτές σε όλον τον κόσμο, με τη μορφή ομολόγων υψηλής απόδοσης. Αυτά εξελίχθηκαν σε τοξικές βόμβες που έσκασαν στα χέρια των επενδυτών με την πρώτη άνοδο των επιτοκίων και οδήγησαν σε ύφεση τις οικονομίες.

Την περίοδο που ακολούθησε την κρίση, οι οικονομολόγοι υποστήριζαν με ζήλο πως θα πρέπει να αλλάξουν το θεσμικό πλαίσιο και ο τρόπος λειτουργίας των τραπεζών.
Η ομάδα συμβούλων της ΕΕ πρότεινε π.χ. χθες οι τράπεζες να διαχωρίσουν τον κλάδο της λιανικής τραπεζικής από τις άλλες συναλλαγές και επενδύσεις υψηλού ρίσκου για να προστατεύσουν τους φορολογουμένους από το ενδεχόμενο νέων πακέτων διάσωσης και τις αποταμιεύσεις των πελατών τους.

Οι δραστηριότητες που θα μπορούσαν να διαχωριστούν θα περιλάμβαναν τις διαπραγματεύσεις μετοχών και παραγώγων προς ίδιον όφελος και ορισμένες άλλες δραστηριότητες που συνδέονται στενά με τις αγορές μετοχών και παραγώγων.

Πέντε χρόνια πάντως μετά την κορύφωση της κρίσης αναζητείται ακόμη το νέο θεσμικό πλαίσιο που θα αποτρέψει ανάλογα της επίμαχης περιόδου φαινόμενα, αν και η Ιστορία δεικνύει πως τα όποια νέα μέτρα το πολύ να ισχύουν μέχρι… την επόμενη κρίση.