[Διαστάσεις] Δον Κιχώτης και Σάντσο Πάντσα

Ολοι κηρύσσουν το τέλος της διάκρισης μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Κι όλο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις και εκδίδονται βιβλία που μιλούν ακριβώς για τη σημασία αυτής της διάκρισης. Είναι αλήθεια ότι η σχετική συζήτηση γίνεται κυρίως στη Γαλλία. Μια τάση όμως προς τη σοσιαλδημοκρατία και μια ανάγκη για υπεράσπιση του κοινωνικού κράτους μπροστά στις επιθέσεις που δέχεται παρατηρούνται και σε χώρες που ίσως δεν θα το περίμενε κανείς, όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα.

Ας μείνουμε όμως σε δύο βιβλία που εκδόθηκαν πρόσφατα στη Γαλλία. Για τον ανθρωπολόγο Εμανιέλ Τερέ («Η δεξιά σκέψη», εκδ. Galilee), τα βασικά χαρακτηριστικά του οράματος της Δεξιάς εξακολουθούν να είναι ο ρεαλισμός, η τάξη, η ανισότητα και η εξουσία. Για τη Δεξιά – λέει σε συνέντευξή του στη «Μοντ» – υπάρχει εξαρχής μια θεμελιώδης ανισότητα ανάμεσα στους προικισμένους και στους υπόλοιπους και δεν είναι δυνατόν να έχουν διαφορετικοί άνθρωποι την ίδια αντιμετώπιση. Οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους άνισοι και η ανισότητα είναι η κινητήρια δύναμη της προόδου, της άμιλλας και της δημιουργικότητας. Είναι αλήθεια βέβαια ότι η Δεξιά δέχεται και αναγνωρίζει τα ίσα δικαιώματα. Το κάνει όμως μόνο επειδή ξέρει ότι οι συμβατικές ισότητες απαλύνονται από τις πραγματικές ανισότητες. Με λίγα λόγια, η Αριστερά είναι ο Δον Κιχώτης και η Δεξιά ο Σάντσο Πάντσα.

Ναι, η κοινωνία κυριαρχείται από τη Δεξιά, αναγνωρίζει ο δημοσιογράφος Ζακ Ζιλιάρ («Οι γαλλικές Αριστερές. 1762-2012: ιστορία, πολιτική και φαντασία», εκδ. Flammarion). Οι ιδέες όμως εξακολουθούν να κυριαρχούνται από την Αριστερά. Για να καταλάβουμε το γεγονός αυτό – λέει σε συνέντευξή του στη «Φιγκαρό» – πρέπει να ανατρέξουμε στον Ρουσό και στη Γαλλική Επανάσταση. Η Αριστερά είναι η κληρονόμος του 1789. Ενσαρκώνει τις αξίες της, και ιδιαίτερα την αξία της ισότητας, τη μόνη που δεν διεκδικεί ουσιαστικά για λογαριασμό της η Δεξιά. Η ελευθερία, η κοσμικότητα, η πρόοδος, ενσωματώθηκαν σταδιακά από τη Δεξιά. Η ισότητα όχι. Αυτό τη φέρνει πάντα σε αμυντική θέση και εξηγεί την αδυναμία της στις ιδεολογικές συζητήσεις. Ιδεολογικά, η Δεξιά είναι μια μη Αριστερά!

Ο Τερέ συγκρίνει την εποχή μας με το 1816, όταν η επανάσταση έμοιαζε να ανήκει οριστικά στο παρελθόν: ακολούθησαν όμως το 1830, το 1848, το 1871 και φυσικά ο Οκτώβριος του 1917. Ισως λοιπόν να παρακολουθήσουμε κι εμείς μια ανάλογη εξέλιξη. Ο Ζιλιάρ δεν είναι τόσο σίγουρος. Η ρήξη ανάμεσα στον λαό και στις κυβερνητικές ελίτ, τονίζει, τροφοδοτεί τον λαϊκισμό, τόσο τον δεξιό όσο και τον αριστερό. Η Αριστερά δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να εγκαταλείψει το κοινωνικό πεδίο, κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με αυτοκτονία. Η μεγάλη πρόκληση για τον Ολάντ είναι να εφεύρει μια «σοσιαλδημοκρατία τρίτου τύπου», που θα την επανασυνδέει με τον λαό, εμφυσώντας ταυτόχρονα στον τελευταίο τον ρεαλισμό.