Ο διανοούμενος που ασκεί εξουσία

Είχαν προηγηθεί κάποιοι ομιλητές, θα ακολουθούσαν και άλλοι. Διανοούμενοι, ακαδημαϊκοί και καινοτόμοι επιχειρηματίες ξεδίπλωναν στο ακροατήριό τους στο Μουσείο Μπενάκη την περασμένη Τρίτη το μονοπάτι που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα προκειμένου να απαγκιστρωθεί από την κρίση. Αν και η εκδήλωση της TEDx Academy φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε «δεξαμενή σκέψης», υπήρξαν αρκετές γενικόλογες τοποθετήσεις που έμοιαζαν περισσότερο με εκθέσεις ιδεών, ώσπου να ανέβει στη σκηνή ο Μάικλ Ιγκνάτιεφ.

«Αν ήμουν 25 ετών και Ελληνας, θα ήμουν θυμωμένος» είπε και ξεκαθάρισε στο κοινό ότι βρισκόταν εκεί για να επαναλάβει τα αυτονόητα. Σαν κάποιος ξένος επισκέπτης που φτάνει σε ένα απόμακρο χωριό και οι ντόπιοι κρέμονται από τα χείλη του, λες και θα ξεστομίσει την απόλυτη αλήθεια – ακόμη και αν τους μεταφέρει μηνύματα που ήδη γνωρίζουν.

Ο καναδός ιστορικός, πολιτικός και ακαδημαϊκός θεμελίωσε την τοποθέτησή του για διέξοδο από την κρίση σε τέσσερις πυλώνες: 1) Θυμώστε αρχικά με όσους σας χαρακτηρίζουν άδικα «τεμπέληδες», 2) σταματήστε τον καταμερισμό ευθυνών, 3) κρατήστε τους νέους στη χώρα, 4) πληρώνετε τους φόρους σας. Είπε ότι δεν μιλούσε ως αυθεντία αφού και η δική του χώρα βίωσε οικονομικούς κλυδωνισμούς κατά τους οποίους δοκιμάστηκε η σχέση εμπιστοσύνης πολίτη – κράτους.

Τις λίγες ημέρες που πέρασε στην Αθήνα εντυπωσιάστηκε από τους έλληνες συνομιλητές του. Καθένας τού εξέθετε δεκάδες λόγους που βύθισαν τη χώρα στην ύφεση. Χορτασμένος από τις αναλύσεις τους, ο Ιγκνάτιεφ στην ομιλία του στο Μουσείο Μπενάκη είπε ότι είναι καιρός να σταματήσουμε να κουνάμε το δάχτυλο. «Μη λέτε ψέματα στους εαυτούς σας» προέτρεψε το ακροατήριο. Ωστόσο και ο ίδιος στο παρελθόν είχε επιτρέψει σε ψέματα να νοθεύσουν την πολιτική του κρίση με αποκορύφωμα την πεποίθησή του ότι η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ ήταν δικαιολογημένη. Θέση για την οποία – χρόνια μετά – μετάνιωσε, παραδεχόμενος το λάθος του.

ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ. Ο Μάικλ Γκραντ Ιγκνάτιεφ γεννήθηκε στις 12 Μαΐου 1947 στο Τορόντο του Καναδά σε μια οικογένεια άκρως πολιτική. Ο πατέρας του ήταν διπλωμάτης και επικεφαλής του πολιτικού γραφείου του καναδού πρωθυπουργού Λέστερ Μπόουλς Πίρσον. Ο παππούς του, κόμης Πάβελ Ιγκνάτιεφ, υπήρξε υπουργός Παιδείας στη Ρωσία κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Βαδίζοντας στα χνάρια τους, ο Μάικλ Ιγκνάτιεφ εισήλθε στην πολιτική αναλαμβάνοντας αρχηγός του Φιλελεύθερου Κόμματος στον Καναδά και αργότερα αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης την περίοδο 2008-2011.

Για χρόνια πριν όμως ασχολούνταν με την πολιτική μέσα από το συγγραφικό του έργο. Σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο και συνέχισε για μεταπτυχιακό και διδακτορικό στην Οξφόρδη και το Χάρβαρντ. Σε αυτά τα ιδρύματα κατείχε αργότερα και ακαδημαϊκά πόστα. Στη Βρετανία έγινε γνωστός μέσα από τις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές του εκπομπές στο BBC και τα άρθρα του στην εφημερίδα «Ομπζέρβερ». Εχει τιμηθεί με αρκετές διακρίσεις για τα βιβλία του, όπως το βραβείο Τζορτζ Οργουελ για το έργο του «Virtual War: Kosovo and Beyond» («Εικονικός πόλεμος: πέρα από το Κόσοβο»), στο οποίο μελετά τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς.

Ο πόλεμος και οι ασύμμετρες απειλές είναι από τα κυρίαρχα μοτίβα στα γραπτά του. Προ και κατά τη διάρκεια της επέμβασης των ΗΠΑ στο Ιράκ ήταν από εκείνους που πίστεψαν ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής. Υποστήριξε την εισβολή. Αργότερα αναλογίστηκε το «σφάλμα» του. Κομβικό σημείο ήταν η ανάληψη της ηγεσίας των Φιλελευθέρων στον Καναδά. Τότε ζύγισε τις συνέπειες που φέρουν το ψέμα και η πλάνη. Στην πολιτική, σε αντίθεση με τη διανόηση, διαπίστωσε αργότερα ο Ιγκνάτιεφ, μετρούν οι λεπτομέρειες, όχι οι γενικότητες. Κάποιες αποφάσεις μπορεί να κοστίσουν ζωές.

Το πρόβλημα με τους ακαδημαϊκούς και τους σχολιαστές όπως έγραψε ο φιλόσοφος Αϊζάια Μπερλίν είναι ότι νοιάζονται περισσότερο αν οι ιδέες τους είναι ενδιαφέρουσες παρά αληθινές. «Ως μέλος του Χάρβαρντ διαπίστωσα ότι στα μεγάλα πανεπιστημιακά ιδρύματα δεν υπάρχει πάντα αίσθηση της πραγματικότητας» έγραψε το 2005 στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο Ιγκνάτιεφ παραδεχόμενος τη λάθος κρίση του για το Ιράκ. Συχνά η εμπειρία του πεζοδρομίου είναι πιο σημαντική από τη ακαδημαϊκή θεωρία. «Ενας οδηγός λεωφορείου μπορεί να κατανοήσει καλύτερα την πραγματικότητα απ’ ό,τι ένας κάτοχος του βραβείου Νομπέλ. Ο καλύτερος τρόπος να βελτιώσουμε την κρίση μας είναι να μαθαίνουμε κάθε ημέρα, κυρίως από τα λάθη μας» έγραψε ο καναδός ιστορικός.

ΜΕΤΩΠΟ ΣΤΟΝ ΦΟΒΟ. Λάθη έχει διαγνώσει ο Ιγκνάτιεφ μέσω της αρθρογραφίας του και στους έλληνες πολιτικούς. «Δεν τόλμησαν να πουν την αλήθεια. Να εξηγήσουν ότι η χώρα δεν ήταν ανταγωνιστική και πως ξόδευαν περισσότερα απ’ όσα μπορούσαν». Σύμφωνα με τον καναδό ιστορικό η κρίση δεν χτυπά όλους το ίδιο. Για κάποιους είναι εφιάλτης, για άλλους ακούγεται σαν μακρινή βροντή. Οπως έχει γράψει, οι συνδικαλιζόμενοι εργάτες του δημόσιου τομέα προστατεύονται καλύτερα από αυτούς του ιδιωτικού. Οι γηγενείς εργαζόμενοι έχουν λιγότερες πιθανότητες να απολυθούν από μετανάστες που έφτασαν πρόσφατα στη χώρα. «Στο τέλος όμως κανείς δεν ξεφεύγει από τον μεγάλο φόβο». Ακόμα και όσοι έχουν σταθερή εργασία στην πρώτη πολιτική στραβοτιμονιά μπορεί να χάσουν τις θέσεις τους. Για τον Ιγκνάτιεφ η εποχή μας έχει ανάγκη από μια πολιτική που συσπειρώνει τους ανθρώπους απέναντι στον κοινό φόβο. Η ύφεση στην αρχή ξεχωρίζει τους ανθρώπους σε έχοντες και μη, γράφει, αλλά όσο βαθαίνει ακόμα και οι πλούσιοι συνειδητοποιούν ότι η ευμάρειά τους κινδυνεύει. Μόνη λύση, η συνεργασία.

«Πρέπει να φορολογήσουμε τους πλούσιους όχι για να τους τιμωρήσουμε επειδή είναι επιτυχημένοι αλλά για να μειώσουμε τη φορολογία όσων δεν μπορούν να πληρώσουν» γράφει ο Ιγκνάτιεφ επικαλούμενος την ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη. Σε αυτήν αναφέρθηκε και την περασμένη Τρίτη στην εκδήλωση της TEDx Academy, παρατηρώντας ότι στην Ελλάδα υπάρχει έντονο έλλειμμα εμπιστοσύνης. Την επομένη χιλιάδες κόσμου διαδήλωσαν στο Κέντρο της Αθήνας κατά των νέων φορολογικών μέτρων της κυβέρνησης και το ρήγμα εμπιστοσύνης παραμένει το ίδιο βαθύ.

ΕΙΠΕ
Αν ήμουν 25 ετών και Ελληνας θα ήμουν θυμωμένος με τους πολιτικούς, την οικονομική ελίτ, τους ευρωπαίους ηγέτες

ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ
Μας λέει να κάνουμε στοχευμένες δολοφονίες, εντατικές ανακρίσεις και να φυλακίζουμε επ’ αόριστον τους υπόπτους για τρομοκρατία για να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία
Ρόναλντ Στιλ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Νότια Καλιφόρνια, για την άποψη του Ιγκνάτιεφ ότι η δημοκρατία πρέπει να ασκεί βία όταν απειλείται