Καζάνι που βράζει ολόκληρη η Ευρώπη

Φουντώνουν ξανά οι ανησυχίες στους κόλπους της ευρωζώνης. Η αισιοδοξία που δημιούργησε στις αρχές του Σεπτεμβρίου η υπόσχεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ότι θα κάνει «ό,τι χρειαστεί» για να αναχαιτίσει την κρίση αρχίζει να φθίνει και τα πραγματικά προβλήματα βγαίνουν πάλι στην επιφάνεια. Οι χώρες παρουσιάζουν η μία μετά την άλλη προϋπολογισμούς σκληρής λιτότητας για το 2013, με τη Γαλλία να παίρνει τη σκυτάλη από την Ισπανία ανακοινώνοντας χθες περικοπές 30 δισ. ευρώ. Τα μέτρα, τα οποία περιλαμβάνουν αυξήσεις στη φορολογία και ψαλίδι στις δαπάνες, έρχονται μόλις μία ημέρα μετά τα αντίστοιχα σκληρά μέτρα λιτότητας ύψους 40 δισ. ευρώ που πήρε η Ισπανία.

Είναι πλέον προφανές ότι η κρίση δεν είναι «προνόμιο» της Ελλάδας. Η Πορτογαλία, το μέχρι πρότινος «καλό παιδί» των δανειστών, είναι αντιμέτωπη με σοβαρές πολιτικές αναταράξεις. Οι πολίτες της αντιδρούν όλο και πιο έντονα στη μείωση των εισοδημάτων τους, αφού η προσπάθεια να βελτιωθούν οι δείκτες της οικονομίας για να ικανοποιηθεί η τρόικα έχει χειροτερέψει σημαντικά τους όρους διαβίωσής τους. Η Ιταλία μπήκε και αυτή στο κλαμπ των χωρών όπου οι πολίτες διαδηλώνουν στους δρόμους για τη λιτότητα. Την ίδια στιγμή στον κατάλογο έρχεται να προστεθεί και η Σλοβενία, η οποία βλέπει το όνειρο της εισόδου στο ευρώ το 2007 να κινδυνεύει να εξελιχθεί σε εφιάλτη. Επίσης, η Ιρλανδία παρά την πρόοδο στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων δεν μπορεί να αποκρούσει τη μεγάλη ύφεση, βλέποντας τους ξένους επενδυτές να αναζητούν αλλού μέρος για να επενδύσουν τα κεφάλαιά τους. Δυόμισι χρόνια κρίσης στη ζώνη του ευρώ και όλα δείχνουν ότι τα προβλήματα αρχίζουν να εξαπλώνονται στους ισχυρούς του ενιαίου νομίσματος. Ολοι πλέον αναρωτιούνται: Μήπως έρχεται και η σειρά της Γερμανίας;

Γαλλία: καταιγίδα νέων φόρων

Ο Πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ παρουσίασε μεγάλες αυξήσεις στη φορολογία των υψηλότερων εισοδημάτων και των επιχειρήσεων σε μια προσπάθεια να δείξει ότι μπορεί να κρατήσει υπό έλεγχο το έλλειμμα ώστε να παραμείνει η χώρα του στις υπερδυνάμεις της ευρωζώνης. Η Γαλλία, η οποία για πρώτη φορά είδε τους ανέργους της να ξεπερνούν τα 3 εκατομμύρια, παρουσίασε για το 2013 τον πιο σκληρό προϋπολογισμό των τελευταίων 30 ετών: περιλαμβάνει νέους φόρους 10 δισ. ευρώ σε υψηλότερα εισοδήματα και επιχειρήσεις, φόρο 2 δισ. σε μερίσματα και ανώτατο φορολογικό συντελεστή έως 75% για τους πλουσίους. Η νέα λιτότητα έρχεται έπειτα από τρία συνεχόμενα τρίμηνα με μηδενική σχεδόν ανάπτυξη και πλέον η Γαλλία κινδυνεύει να βρεθεί και αυτή επίσημα σε ύφεση, αφού οι προβλέψεις κάνουν λόγο για μείωση του ΑΕΠ το τρέχον τρίμηνο – παρά τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις του Παρισιού για ανάπτυξη 0,8% το 2013. Ο γάλλος Πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ, ο οποίος ήδη δέχεται κριτική για τους χειρισμούς του απέναντι στην κρίση, έχει στα χέρια του μια «καυτή πατάτα». Οπως παραδέχεται, η οικονομική ανάπτυξη στη Γαλλία θα είναι «οριακά πάνω από το μηδέν» το 2012. Την ίδια στιγμή τα νοικοκυριά διστάζουν να βάλουν πιο βαθιά το χέρι στην τσέπη, με αποτέλεσμα να μειώνονται οι καταναλωτικές δαπάνες, ενώ υπάρχουν φόβοι για ακόμη μεγαλύτερη μείωση της απασχόλησης που ενέχει τον κίνδυνο να πυροδοτηθούν νέες κοινωνικές εντάσεις.

Ισπανία: περικοπές 40 δισ. ευρώ

Η Ισπανία και η Ελλάδα βρίσκονται στο επίκεντρο της κρίσης στην ευρωζώνη. Τα μάτια όλων είναι στραμμένα στις εξελίξεις σε Μαδρίτη και Αθήνα. Η κρίση στην Ισπανία πήρε ιδιαίτερα αρνητική τροπή τις προηγούμενες ημέρες, αφού εκτός από μεγάλα οικονομικά προβλήματα και νέα μέτρα λιτότητας η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη (και) με πολιτική κρίση στη γένεσή της. Η περιφέρεια της Καταλωνίας επιδιώκει ανεξαρτητοποίηση, αντιδρώντας στην προσπάθεια της κυβέρνησης του Πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι να λάβει νέα σκληρά μέτρα λιτότητας. Αυτά αφορούν περικοπές 40 δισ. ευρώ για το 2013 και περιλαμβάνουν αύξηση του ΦΠΑ, πάγωμα μισθών δημοσίων υπαλλήλων και περικοπές από υπουργεία. Τα μέτρα αυτά ετοιμάζονται από τους Ισπανούς προτού τα ζητήσουν η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι άλλοι διεθνείς δανειστές.

Το καζάνι βράζει αφού όχι μόνο τα μέτρα είναι σκληρά, αλλά και κανένας δεν ξέρει εάν θα είναι αρκετά. Οι εικόνες από τις μαζικές συμπλοκές στους δρόμους της Μαδρίτης θύμισαν μεγάλες διαδηλώσεις κατά των μέτρων λιτότητας στην Αθήνα. Οι Ισπανοί κατηγορούν τον Πρωθυπουργό τους Μαριάνο Ραχόι ότι τους πρόδωσε, δεν τήρησε τις προεκλογικές υποσχέσεις και ότι προχωρεί τώρα σε νέες ευρείες και βαθιές δημοσιονομικές περικοπές. Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση στην Ισπανία, όπου η ύφεση αναμένεται εφέτος να φθάσει στο 2% και η ανεργία καλπάζει στο 25%, προσπαθεί να αποφύγει την προσφυγή σε ένα πλήρες σχέδιο διεθνούς δανεισμού, κάτι που θα σήμαινε ένα πολύ αυστηρό Μνημόνιο. Γι’ αυτό ανακοίνωσε άλλωστε νέα μέτρα με αύξηση της φορολογίας και μείωση των δαπανών. Ο Ραχόι πάντως δεν αποκλείει τίποτε, ούτε καν την προσφυγή στην τρόικα, εάν το κόστος δανεισμού της χώρας δεν υποχωρήσει.

Ιταλία: από το κακό στο χειρότερο

Η γειτονική χώρα με την καθοδήγηση του τεχνοκράτη Πρωθυπουργού Μάριο Μόντι έχει καταφέρει το τελευταίο διάστημα να μείνει έξω από τα φώτα της (αρνητικής) δημοσιότητας που έχει προκαλέσει η κρίση. Οι διαδηλώσεις όμως από τα δύο μεγαλύτερα συνδικάτα της χώρας με φόντο το Κολοσσαίο ενάντια στο σχέδιο μεταρρυθμίσεων της Ρώμης δείχνουν ξεκάθαρα ότι η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία του ευρώ είναι καζάνι που βράζει. Μετά την υπόσχεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αγοράζει ομόλογα χωρών της ευρωζώνης, το κόστος δανεισμού της υποχώρησε, αν και η βοήθεια αυτή δεν θα είναι χωρίς αυστηρούς όρους. Η οικονομία όμως πάει από το κακό στο χειρότερο. Αφού το ΑΕΠ συρρικνώθηκε το δεύτερο τρίμηνο 2,6% σε σύγκριση με πέρυσι, ανάλογη μείωση παρουσίασαν η εσωτερική κατανάλωση και οι επενδύσεις. Η συρρίκνωση της οικονομίας καταγράφεται πλέον για τέσσερα συνεχή τρίμηνα καθώς η κυβέρνηση έχει εφαρμόσει σειρά από δραστικά μέτρα για να μειώσει το χρέος, το οποίο ανέρχεται σε 120% του ΑΕΠ. Εάν η κατάσταση στην Ισπανία χειροτερέψει, τότε επόμενος στόχος αναμένεται ότι θα είναι η Ιταλία, η οποία, μεταξύ άλλων, ετοιμάζεται και για εκλογές την άνοιξη.

Πορτογαλία: χώρα-μοντέλο σε αδιέξοδο

Μέσα σε διάστημα μόλις τριών εβδομάδων η Πορτογαλία έγινε από χώρα-μοντέλο στις μεταρρυθμίσεις (όπως έλεγαν τουλάχιστον οι διεθνείς πιστωτές) παράδειγμα για το πώς κυβερνήσεις μπορούν να φθάσουν σε αδιέξοδο όταν επιβάλλουν συνεχώς νέα μέτρα λιτότητας σε χώρες όπου οι πολίτες βάζουν συνεχώς βαθιά το χέρι στην τσέπη. Η χώρα είχε κερδίσει τα εύσημα από Βρυξέλλες και Φρανκφούρτη (ΕΚΤ) για την εφαρμογή του Μνημονίου με αντάλλαγμα την παροχή βοήθειας 78 δισ. ευρώ. Ωστόσο η απόφαση του Πρωθυπουργού Πέντρο Πάσος Κοέλιο να μειώσει το λειτουργικό κόστος των εταιρειών μέσω μείωσης των αποδοχών των εργαζομένων – ήθελε να μειώσει τις εργοδοτικές εισφορές κατά 5,75 μονάδες σε 18%, αυξάνοντας ταυτόχρονα αυτές των εργαζομένων από 11% σε 18% – έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει. Ο Κοέλιο υπό το βάρος μαζικών πλέον διαδηλώσεων και αντιδράσεων – οι Πορτογάλοι δεν είχαν αντιδράσει σημαντικά μέχρι πρόσφατα για τα μέτρα λιτότητας – πήρε πίσω το σχέδιο «αντικαθιστώντας» το με υψηλότερους φόρους. Στη χώρα όμως έχει δημιουργηθεί και πολιτικό πρόβλημα, αφού το προαναφερθέν σχέδιο δημιούργησε ρήξη στον κυβερνητικό συνασπισμό.

Σλοβενία: κοντά σε χρεοκοπία οι τράπεζες

Μέχρι πρόσφατα οι Σλοβένοι δεν αντιμετώπιζαν ιδιαίτερα προβλήματα. Η χώρα, όμως, η οποία μπήκε στην Ευρωπαϊκή Ενωση το 2004 και στην ευρωζώνη το 2007, είδε τα τελευταία χρόνια τα οικονομικά της να αλλάζουν σημαντικά. Η ανεργία έχει αυξηθεί σημαντικά, οι τράπεζες αντιμετωπίζουν προβλήματα και κάποιες είναι κοντά σε χρεοκοπία ενώ η κυβέρνηση καλείται να εφαρμόσει σειρά από διαρθρωτικές αλλαγές, οι οποίες όμως δεν θα είναι καθόλου εύκολες. Τον Ιούλιο η μεγαλύτερη τράπεζα στη χώρα χρειάστηκε βοήθεια 380 εκατ. ευρώ από το κράτος και ο Πρωθυπουργός της χώρας Γιάνεζ Γιάνσα προειδοποίησε ότι η Σλοβενία ακολουθεί τον δρόμο της Ελλάδας και μπορεί να είναι η έκτη χώρα της ευρωζώνης που θα ζητήσει βοήθεια. Οι οίκοι έχουν ήδη υποβαθμίσει τη χώρα, οι δημόσιοι υπάλληλοι είδαν τους μισθούς τους να μειώνονται 7,5% και πληθαίνουν οι εκκλήσεις (από το εξωτερικό) για την ανάγκη μείωσης των μισθών και αύξησης των ορίων ηλικίας για συνταξιοδότηση. Επίσης, ο Γιάνεζ Γιάνσα είναι αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη κατηγορούμενος ότι πήρε χρήματα από φινλανδική αμυντική εταιρεία.

Ιρλανδία: μόνο οι εξαγωγές πάνε καλά

Οι εξαγωγές παρουσίασαν θετική πορεία και η χώρα βγήκε και δανείστηκε από τις αγορές για πρώτη φορά έπειτα από τρία χρόνια. Θα έλεγε κανείς ότι η Ιρλανδία βρίσκεται σε καλύτερη θέση από ό,τι οι άλλες χώρες του Μνημονίου. Η κυβέρνηση στο Δουβλίνο είναι καθησυχαστική: Δεν πειράζει που όλες σχεδόν οι τράπεζες είναι χρεοκοπημένες και οι τιμές των κατοικιών έχουν πέσει 50%. Θα ανακάμψουμε, δεν είμαστε Ελλάδα ή Πορτογαλία, ή ακόμη και Ισπανία, λένε. Η πορεία της οικονομίας όμως δείχνει άλλα πράγματα. Η κρίση και τα μέτρα λιτότητας έχουν πλήξει τα νοικοκυριά, ενώ η ανάπτυξη παρ’ όλες τις προσπάθειες παραμένει μηδενική, όπως έδειξαν τα τελευταία απροσδόκητα στοιχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας πριν από λίγες ημέρες. Η κάθετη μείωση στις καταναλωτικές δαπάνες (πάνω από 10% σε σχέση με τις δαπάνες πριν από την κρίση) και η βουτιά σχεδόν 30% στις επενδύσεις το τελευταίο τρίμηνο (66% σε σχέση με πριν από την κρίση) δείχνουν ότι η Κέλτικη Τίγρη έχει ακόμη δρόμο μπροστά της. Μεγάλο όπλο της στην προσπάθεια αυτή είναι η αισιοδοξία και η αποφασιστικότητα των κατοίκων της.