Ο τελευταίος αποχαιρετισμός

Οταν ο δικτάτορας Φράνκο πέθανε και ο Χουάν Κάρλος ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Ισπανίας, ο Σαντιάγο Καρίγιο του «ευχήθηκε» μια σύντομη βασιλεία. Τριάντα επτά χρόνια αργότερα, το βράδυ της περασμένης Τρίτης, μόλις λίγες ώρες αφότου ανακοινώθηκε ο θάνατος του Καρίγιο, ο Χουάν Κάρλος μετέβη στην οικία του στη Μαδρίτη για να μεταφέρει προσωπικά τα συλλυπητήριά του στην οικογένειά του. «Ο Σαντιάγο Καρίγιο ήταν ένας άνθρωπος θεμελιώδης για τη δημοκρατία» δήλωσε. Την ίδια άποψη εξέφρασε και ένας 18χρονος, από τους χιλιάδες πολίτες που πέρασαν από την αίθουσα Μαρσελίνο Καμάτσο, στο κτίριο του πιο παλιού εργατικού συνδικάτου της Ισπανίας, για να αποτίσουν τον τελευταίο φόρο τιμής: «Απολαμβάνουμε ελευθερίες χάρη στους ανθρώπους που συμμετείχαν στη μετάβαση προς τη δημοκρατία και ο Καρίγιο ήταν ένας από αυτούς».

Ενενήντα επτά έτη ζωής δεν συνοψίζονται σε μερικές μετά θάνατον δηλώσεις. Στην κοινή αντίδραση όμως ενός γηραιού μονάρχη και ενός ανώνυμου νεαρού που δεν έζησε ούτε τον Εμφύλιο ούτε τη δικτατορία ούτε αυτό που οι Ισπανοί αποκαλούν απλώς La Transicion (Μετάβαση) αποτυπώνεται η κληρονομιά που αφήνει ο Σαντιάγο Καρίγιο στο συλλογικό ασυνείδητο των Ισπανών. Επαναστάτης από τα νιάτα του, γενικός γραμματέας ήδη από τα 19 του της Ομοσπονδίας Σοσιαλιστικών Νεολαιών, γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισπανίας από το 1960 έως το 1982, πρωταγωνιστής της μετάβασης στη δημοκρατία μετά τον θάνατο του Φράνκο, ο Καρίγιο υπήρξε μάρτυρας και πρωταγωνιστής σχεδόν ενός αιώνα ισπανικής ιστορίας. Η αποτυχημένη επανάσταση του 1934, ο Εμφύλιος, η 38χρονη εξορία με έδρα τη Γαλλία, η εξέλιξη από τον σταλινισμό στον ευρωκομμουνισμό είναι όλα υποκεφάλαια ενός βίου κινηματογραφικού από τον οποίο δεν λείπουν ούτε τα ψευδώνυμα (το «σύντροφος Ζακ» ήταν ένα από τα πολλά που χρησιμοποίησε ο Καρίγιο τα χρόνια της παρανομίας) ούτε οι διασημότητες (στο Παρίσι, ο Ιβ Μοντάν και η Σιμόν Σινιορέ συμπεριλαμβάνονταν στον στενό του κύκλο).

Οι εχθροί του Σαντιάγο Καρίγιο θα κρατήσουν μόνο την αμφιλεγόμενη εμπλοκή του σε ένα από τα πιο σκοτεινά επεισόδια της υπεράσπισης της Μαδρίτης από τους Δημοκρατικούς κατά τον Εμφύλιο, τη σφαγή τουλάχιστον 2.000 δεξιών κρατούμενων στο Παρακουέγιος τον Νοέμβριο του 1936. Ο Καρίγιο, ο οποίος ήταν τότε μέλος της Επιτροπής Αμυνας της πολιορκούμενης από τους φρανκιστές πόλης, θεωρήθηκε υπεύθυνος, ο ίδιος πάντως ανέκαθεν υποστήριζε πως αυτή η πράξη υπήρξε έργο ανεξέλεγκτων στοιχείων του στρατοπέδου των Δημοκρατικών. Ολοι όμως, επικριτές και υπερασπιστές του, θα θυμούνται πάντα την αντίδρασή του εκείνη την ημέρα του Φεβρουαρίου του 1976, όταν ο επίδοξος πραξικοπηματίας Αντόνιο Τεχέρο εισέβαλε μαζί με 200 αξιωματικούς στο ισπανικό Κοινοβούλιο και διέταξε υπό την απειλή όπλων τους βουλευτές να πέσουν στο πάτωμα. Μόλις τρεις αρνήθηκαν να υπακούσουν, ο απερχόμενος πρωθυπουργός Αντόλφο Σουάρες, ο υπουργός Αμυνας Μανουέλ Γκουτιέρες Μεγιάδο και ο Σαντιάγο Καρίγιο, ο οποίος προτίμησε να εξακολουθήσει να κάθεται και να ανάψει τσιγάρο.

Η ΔΙΑΓΡΑΦΗ. Οι νεότεροι θα κρατήσουν τον ήχο της τραχιάς από επτά δεκαετίες καπνίσματος φωνή του και τις τακτικές, προφορικές ή γραπτές, παρεμβάσεις του στη δημόσια ζωή: το 1982 παραιτήθηκε από την ηγεσία του ΚΚ Ισπανίας και το 1985 διαγράφηκε από το κόμμα. «Επιστρέφουμε στις εποχές του φόβου;» αναρωτιόταν στο τελευταίο του άρθρο στην «Ελ Παΐς», τον περασμένο Φεβρουάριο, καταγγέλλοντας τόσο την καταδίκη για διαφθορά του ισπανού δικαστή Μπαλτάσαρ Γκαρθόν όσο και τη μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας που μόλις είχε περάσει η κεντροδεξιά κυβέρνηση Ραχόι. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται πάντα μία από τις πρώτες παρεμβάσεις του Καρίγιο στο ισπανικό Κοινοβούλιο, όταν πρωτοεξελέγη το 1977 στις πρώτες δημοκρατικές εκλογές έπειτα από τη δικτατορία του Φράνκο, λίγο μετά τη νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισπανίας. «Οσο η μοναρχία σέβεται το Σύνταγμα εμείς θα σεβαστούμε τη μοναρχία…».

Οι ιστορικοί της Αριστεράς θα υπογραμμίζουν πάντα τον ρόλο, τη σημασία και την επιρροή του κινήματος του ευρωκομμουνισμού που εμπνεύστηκε ο Καρίγιο τον Μάρτιο του 1977 από κοινού με τον γάλλο σύντροφο Ζορζ Μαρσέ και τον Ιταλό Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, σε αναζήτηση ενός τρίτου δρόμου μεταξύ δυτικής σοσιαλδημοκρατίας και υπαρκτού σοσιαλισμού. Ηταν η πρώτη μεγάλη ρωγμή στην ενιαία έκφραση του κομμουνιστικού ρεύματος που σημάδεψε και τη μετέπειτα πορεία της Αριστεράς. Και όσοι τον γνώρισαν προσωπικά θα κρατήσουν την προσήνεια και το χιούμορ πίσω από τα οποία με δυσκολία διακρινόταν το παρελθόν του ως αυστηρού τηρητή της κομματικής πειθαρχίας.

Χιλιάδες άνθρωποι αποχαιρέτησαν προχθές στη Μαδρίτη τον άνθρωπο που, όπως είπε στον φορτισμένο επικήδειο ο μεγάλος του γιος Σαντιάγο Καρίγιο Μενέντεθ, «ήταν ένα παράδειγμα του ότι δεν πρέπει να παραδίδεσαι ποτέ». Επιθυμία του ήταν να σκορπιστεί η τέφρα του στη θάλασσα της γενέτειράς του, της Χιχόν.