«Αν έρθουν ελεγκτές κάνε τον πελάτη»

Θύμιζε διαδικασία διανομής ρόλων. Πάνω από 200 νέοι περίμεναν στην κατάμεστη αίθουσα την ευκαιρία. Είχαν καταθέσει βιογραφικά, είχαν επιλεγεί, απέμενε το μοίρασμα. Μακροχρόνια άνεργοι όλοι τους, με πτυχία λογιστικής, μαθηματικών, φυσικής θα κατέληγαν για τους επόμενους πέντε μήνες σε αταίριαστα για τα προσόντα τους πόστα. Ενα επιδοτούμενο πρόγραμμα τους εξασφάλιζε βραχύβιες θέσεις σχολικών τροχονόμων, οδοκαθαριστών, φυλάκων. Πενθήμερη, οκτάωρη απασχόληση με ένσημα. Αυτονόητες οι παροχές βάσει της νομοθεσίας, ασυνήθιστες για τους νέους βάσει της εργασιακής τους πείρας.

Το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αργολίδας είχε καιρό να δεχτεί τόσο κόσμο. Συνήθως οι επισκέπτες φτάνουν εκεί μόνοι. Με βιβλιάρια και έγγραφα σε πλαστικές σακούλες. Με καταγγελίες ατομικές σαν εκμυστηρεύσεις σε εξομολογητή. Η περασμένη Τετάρτη όμως για τους δεκάδες νέους που είχαν βρεθεί εκεί ήταν η πρώτη μέρα στη δουλειά. Είχαν ξεχωρίσει από τους 6.000 που είχαν κάνει αιτήσεις λόγω πτυχίων και ηλικίας. Οι προσφερόμενες θέσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση ήταν κοντά στις 400. Ο μισθός στα 625 ευρώ. Τα έξοδα του προγράμματος καλύπτονται από πόρους του ΕΣΠΑ με σκοπό να αντιμετωπιστεί η νεανική ανεργία και η αδήλωτη εργασία.

Ακόμα και προ κρίσης η μαύρη εργασία ήταν αρκετά διαδεδομένη στην Ελλάδα. Τα επίσημα ποσοστά όμως έχουν αυξηθεί. Η Ειδική Υπηρεσία Ελέγχου Ασφαλισμένων (ΕΥΠΕΑ) του ΙΚΑ την υπολόγιζε στο 20%-25% παλαιότερα. Το πρώτο εξάμηνο του 2012 βάσει των ελέγχων της έφτασε στο 36%. Τα πρόστιμα που επέβαλε στους εργοδότες ξεπέρασαν τα 5,5 εκατομμύρια ευρώ. Και το υπουργείο Εργασίας θέτει πλέον σε εφαρμογή το σχέδιο Αρτεμις για τον περιορισμό του φαινομένου. Μεταξύ άλλων, το σχέδιο καθορίζει ως ελάχιστο αριθμό ελέγχων ανά επιθεωρητή τούς 120 κάθε έτος και προτρέπει τα ειδικά κλιμάκια να εστιάσουν στα ιδιωτικά γραφεία συμβούλων εργασίας.

ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ. Οσοι απασχολούνται χωρίς ένσημα σπάνια δημοσιοποιούν την εμπειρία τους. Ακόμα πιο σπάνια καταγγέλλουν τα αφεντικά τους, ειδικά αν βρίσκονται σε μικρή πόλη της περιφέρειας. Φοβούνται, όπως λένε, μήπως αποκλειστούν μελλοντικά από την αγορά, μήπως χάσουν τη θέση τους σε μια εποχή που οι ευκαιρίες σπανίζουν. Συχνά, λένε, στην επαρχία οι επόπτες εργασίας γνωρίζουν τους εργοδότες και τους προειδοποιούν αν κάποιος εργαζόμενος κουβαλά ιστορικό καταγγελιών. Οι νέοι που είχαν συγκεντρωθεί στο Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αργολίδας την περασμένη Τετάρτη είχαν αντίστοιχες ιστορίες να διηγηθούν. Κάποιοι επώνυμα, αισθανόμενοι ασφαλείς στην καινούργια τους πεντάμηνη θέση εργασίας. Αλλοι ανώνυμα, καθώς ανησυχούσαν μήπως επιστρέψουν μετά τη λήξη της σύμβασης στην αφάνεια των αδήλωτων μεροκάματων. «Είμαι 24 χρόνια σ’ αυτή τη θέση και πρώτη φορά βλέπω τόσο έντονο το φαινόμενο της μαύρης εργασίας» αναφέρει ο πρόεδρος του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Φώτης Κολεβέντης.

ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ. Ο 28χρονος Γιώργος Μπόλιαρης είχε συνηθίσει να εργάζεται στα κρυφά. Υποστηρίζει ότι άλλαξε οκτώ δουλειές, ότι ήταν σερβιτόρος σε καφετέριες και εστιατόρια στο Τολό και το Αργος, αλλά δεν μπορεί να το αποδείξει με έγγραφα. Δεν υπέγραψε συμβάσεις, δεν κόλλησε ένσημα, παρά μόνο τελευταία σε μεγάλη τουριστική επιχείρηση στη Μύκονο. «Είχα ζητήσει ένσημα από κάποια αφεντικά και έλεγαν ότι δεν βγαίνουν γιατί η εισφορά είναι μεγάλη. Αλλοι μου αντιπρότειναν μείωση μεροκάματου. Να παίρνω 20 ευρώ αντί για 30 αν θέλω ασφάλιση. Δεν δεχόμουν φυσικά. Χρειαζόμουν τα χρήματα και ως νέος δεν σκεφτόμουν τη σύνταξη» διευκρινίζει. Ποτέ, από τα δεκάξι του χρόνια όταν και άρχισε να εργάζεται, δεν πέρασε από τη δουλειά του κάποιος ελεγκτής. Οι εργοδότες του όμως τον είχαν προειδοποιήσει. «Μου είχαν πει να παραστήσω τον πελάτη εάν εμφανιστούν οι επιθεωρητές» θυμάται.

Ο συντοπίτης του και συνομήλικός του Κώστας (ζήτησε να μη δημοσιοποιηθεί το επώνυμό του) ανήκει στην κατηγορία της «μακράς μαθητείας». Οπως λέει, απασχολούνταν επί μήνες χωρίς ένσημα σε εστιατόριο και αντιπροσωπεία αυτοκινήτων στο Αργος ώσπου τελικά να τον ασφαλίσουν. «Μου έλεγαν ότι ήταν διάστημα προσαρμογής. Οτι ήθελαν να δουν αν θα μου αρέσει η δουλειά ή αν θα τους κάνω. Αυτό το διάστημα όμως είχε διαρκέσει σχεδόν μισό χρόνο και στις δύο περιπτώσεις» λέει. Ο Κώστας, απόφοιτος ΙΕΚ Τεχνικών Υπολογιστών και Δικτύων, σκεφτόταν ως άλλη εργασιακή λύση τα εποχικά μεροκάματα σε συσκευαστήρια πορτοκαλιών ή σταφυλιών. Δεν τον προτιμούσαν όμως επειδή είχε βιβλιάριο ΙΚΑ και ήθελαν να αποφύγουν το εργόσημο.

ΛΙΓΟΤΕΡΑ ΕΝΣΗΜΑ. Και όμως, τα συσκευαστήρια στην Αργολίδα και τη γειτονική Κορινθία συνήθως ασφαλίζουν το προσωπικό τους. Ειδικά οι μεγάλες, εξαγωγικές επιχειρήσεις. Μας το επιβεβαίωσαν οι εποχικές εργάτριες που περίμεναν το πρωί στην κεντρική πλατεία του Αργους το μισθωμένο λεωφορείο που θα τις οδηγούσε στη δουλειά. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που όπως υποστηρίζουν λαμβάνουν λιγότερα ένσημα απ’ όσα δικαιούνται σε αυτές τις εργασίες. Ο κ. Γιάννης είναι ένας από αυτούς. Περίμενε έξω από την αίθουσα του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου την περασμένη Τετάρτη. Είχε υποβάλει και εκείνος αίτηση στο πρόγραμμα πεντάμηνης απασχόλησης αλλά δεν έγινε δεκτός λόγω ηλικίας. Είναι 60 ετών. Προτιμήθηκε ο άνεργος γιος του Βασίλης, ο οποίος έχει κάνει ανασφάλιστα μεροκάματα – όπως παραδέχτηκε – σε βενζινάδικο. «Τα ωράρια στα πορτοκάλια δεν ήταν σταθερά. Μια μέρα μπορεί να έμενα στη δουλειά οκτώ ώρες και να μου κολλούσαν ένσημα. Την επομένη να με κρατούσαν για δύο ή για τρεις, χωρίς να με καλύπτουν ασφαλιστικά» λέει ο κ. Γιάννης.