Εφυγε η πρωτοπόρος εικαστικός των προκλητικών εγκαταστάσεων

Θαρραλέα και πρωτοπόρος στη ζωή και την τέχνη της, η εικαστικός που παρουσίασε το πρώτο περιβάλλον στην Ελλάδα με τη συνύπαρξη ήχων, η Μαρία Καραβέλα, έφυγε από τη ζωή την Κυριακή από ανακοπή καρδιάς, σε ηλικία 74 ετών, και η εξόδιος ακολουθία έγινε χθες σε στενό οικογενειακό κύκλο στην Κορινθία. Αν και ξεκίνησε την καριέρα της ως ζωγράφος αφηρημένων έργων με σουρεαλιστικές τάσεις, τελικά την κέρδισαν οι εγκαταστάσεις, ιδίως με αντιστασιακό χαρακτήρα κατά της χούντας, που της στοίχισαν μάλιστα τη θέση της στο Πολυτεχνείο και την ανάγκασαν να αυτοεξοριστεί στο Παρίσι.

«Θυμάμαι μια μικροκαμωμένη γυναίκα που μου ζήτησε να εκθέσει στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, που διατηρούσα τότε στο Χίλτον, μια εγκατάσταση σχετική με τις φυλακές. Μέσα σε μια μέρα έστησε τοίχους με πυρότουβλα», λέει στα «ΝΕΑ» η ιδιοκτήτρια της γκαλερί Μαριλένα Λιακοπούλου.

Στους τοίχους γραμμένες οι φράσεις «Βοήθεια» και «Ελευθερία» θεωρούνται ότι ασκούν κριτική στο δικτατορικό καθεστώς και η έκθεση κλείνει με παρέμβαση της Αστυνομίας την επομένη των εγκαινίων (1971). Μια παραλλαγή του συγκεκριμένου έργου, ωστόσο, κερδίζει το πρώτο βραβείο στην Μπιενάλε Νέων στο Παρίσι.

Εν συνεχεία η Μαρία Καραβέλα εκθέτει σε ανοιχτούς χώρους αλυσοδεμένα δέντρα, δεμένους βράχους, ματωμένες φιγούρες κρεμασμένες από δέντρα και το 1977 χρησιμοποιεί για πρώτη φορά γυναικείο ζωντανό σώμα μέσα σε σκουπίδια, ενώ αίσθηση είχε προκαλέσει τόσο το σύνθετο θέαμα που παρουσίασε για την Αντίσταση και τον Εμφύλιο στην Καισαριανή – παράσταση που απαγορεύτηκε το 1979 – όσο και το ότι «έλειωσε» κάτω από μια πέτρα δύο ζωντανά πουλιά το 1985 σε περφόρμανς στην Αθήνα.