«Ρόζα»

Είναι η στιγμή που ο Δημήτρης Μητροπάνος ρίχνει τις στροφές του αργού του ζεϊμπέκικου. Είναι η στιγμή που ο κόσμος παραληρεί και οι πενιές του μπουζουκιού «ντύνουν» την εμβληματική στιγμή του μεγάλου λαϊκού τραγουδιστή από συναυλίες και νυχτερινά κέντρα. Είναι βέβαια και μια στιγμή που πια έχει καταχωριστεί στον σκληρό δίσκο της συλλογικής μνήμης για έναν ερμηνευτή ο οποίος πλέον δεν είναι ανάμεσά μας και η ανάκληση της θύμησης του ζεϊμπέκικού του έχει ταυτιστεί με ένα παράξενο και δημοφιλές τραγούδι: την περίφημη «Ρόζα». Εξάλλου ο Μητροπάνος τις στροφές του τις έφερνε κατά τη διάρκεια τούτου του κομματιού. Μιας επιτυχίας που σημάδεψε το νεότερο ελληνικό τραγούδι, σε στίχους του Αλκη Αλκαίου και μουσική του Θάνου Μικρούτσικου. Και ο αξέχαστος λαϊκός τραγουδιστής καθιέρωσε να ρίχνει μερικές στροφές από το ζεϊμπέκικό του από την εποχή που συνεργαζόταν σε νυχτερινό κέντρο με τον Διονύση Τσακνή και τον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα – και μάλιστα έπειτα από «πρόκληση»-πείραγμα του πρώτου.

Η «Ρόζα» πάντως – που συμπεριελήφθη στον δίσκο «Στου αιώνα την παράγκα», ο οποίος περιείχε και άλλες επιτυχίες, όπως το «Πάντα γελαστοί» ή το «Σαν πλανόδιο τσίρκο» – δεν ήταν ένα τραγούδι που γράφτηκε με ευκολία και άνεση στο στούντιο, αλλά παίδεψε τους εμπλεκομένους ίσως και λόγω της συναισθηματικής φόρτισης που πυροδοτούσαν τα λόγια και η λαϊκή, καθαρόαιμη μελωδική τους γραμμή. Ο Θάνος Μικρούτσικος προσφάτως στην αυτοβιογραφία του «Ο Θάνος και ο Μικρούτσικος» – που επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος και στιχουργός Οδυσσέας Ιωάννου – αφηγήθηκε τις ώρες της εγγραφής της «Ρόζας», ενός τραγουδιού πάντως γραμμένου από το 1986. «Οι ηχογραφήσεις ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 1996. Η “Ρόζα” μας παίδεψε πολύ στο στούντιο. Δεν μπορούσαμε να βρούμε τον τρόπο που θα έπαιζαν τα τύμπανα. Ημασταν έξι ώρες και προσπαθούσαμε να βρούμε κάτι που θα με ικανοποιούσε. Ντράμερ ήταν ο σπουδαίος μουσικός Νίκος Καπηλίδης. Δεν ήθελα τα τυπικά χτυπήματα του ζεϊμπέκικου. Κάποια στιγμή ζητάω από τον Καπηλίδη να βγάλει το πουκάμισό του! “Σοβαρολογείτε;” με ρωτάει. “Απολύτως” του απαντάω. Βγάζει το πουκάμισο και ζητάω αν υπάρχει στο στούντιο καμιά προβιά για να φορέσει! Προβιά βέβαια δεν βρήκαμε, αλλά λέω στον Καπηλίδη να σκεφτεί ότι είναι ένας Βίκινγκ και να παίξει το κομμάτι όπως θα έπαιζε το ζεϊμπέκικο ένας Βίκινγκ. Τα κατάφερε απόλυτα», θυμάται ο Μικρούτσικος, ενώ αποκαλύπτει πως ο Μητροπάνος δεν μπορούσε επί δύο εβδομάδες να τραγουδήσει λόγω… τρακ!

Η «Ρόζα» βέβαια τελικά ηχογραφήθηκε, έγινε αμέσως επιτυχία, ο δίσκος εκείνος έγινε ένας από τους πιο ευπώλητους της δεκαετίας του ’90 και το ζεϊμπέκικο γνώρισε δεκάδες επανεκτελέσεις, καμία βέβαια στο ύψος της φωνής του Μητροπάνου. Και κάτι ακόμη: Δεν έχει, νομίζω, σημασία να αποκρυπτογραφηθεί αν η Ρόζα του τραγουδιού ήταν η εμβληματική επαναστάτρια Ρόζα Λούξεμπουργκ (το πιθανότερο) ή η προπολεμική τραγουδίστρια του ρεμπέτικου Ρόζα Εσκενάζυ ή ένα μυθοπλαστικό πρόσωπο που μπαίνει στο κέντρο μιας απελπισμένης ερωτικής ρουλέτας – έτσι κι αλλιώς ο στιχουργός Αλκης Αλκαίος δεν το έχει αποκαλύψει ποτέ.

Το σίγουρο είναι πως η «Ρόζα» καταγράφηκε σαν μια μεγάλη στιγμή του Δημήτρη Μητροπάνου και πέρασε στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού. Σαν μια ανάγκη να ανανεωθεί το – τότε (1996) σε υποχώρηση – λαϊκό τραγούδι και η σιωπή που τότε επιβαλλόταν από το ανερχόμενο λαϊκοπόπ να διακοπεί από ένα στιβαρό και παράξενο ζεϊμπέκικο που και σήμερα ακούγεται σε όλη την Ελλάδα.