[Το πνεύμα του τόνου] Φάρσα η εφτάψυχη

Οταν πριν από πολλά πολλά χρόνια, τότε που το Φεστιβάλ Αθηνών ήταν εκπαιδευτικός θεσμός, μας είχε επισκεφθεί και ενθουσιάσει η παράσταση – σταθμός στα ευρωπαϊκά θεατρικά επιτεύγματα «Γιώργης Νταντέν» του Μολιέρου, με σκηνοθεσία του Πλανσόν. Περίμενε ο κόσμος περούκες, καπελαδούρες με φτερά και ρεβεράντζες και τον υποδέχτηκε μια ορχήστρα στρωμένη με άχυρα και η είσοδος ενός κάρου που το έσουρνε μουλάρι και πρόσωπα με χωριάτικα ντρίλια και τραγιάσκες. Αλλά το κείμενο του Μολιέρου ατόφιο. Και φυσικά, αφού το κοινό, όχι μόνο το ελληνικό αλλά και το γαλλικό του 1960, δεν φορούσε σκαρπίνια με φιόγκους και δεν είχε μανίκια που κατέληγαν σε δαντέλες ούτε αντί για γυαλιά κρατούσε φασαμέν. Τι βγήκε από εκείνο το μάθημα. Πως ο Μολιέρος ανεξάρτητα αν φυσικώ τω λόγω τοποθετούσε τις υποθέσεις του στη μόδα και στις νοοτροπίες της εποχής του, την ιστορία της τέχνης του την υπηρετούσε σαν ένας κρίκος σε μια αλυσίδα χωρίς διακοπές.

Οταν γράφει φάρσα, αναφέρεται στην πανάρχαια περιπέτεια αυτού του είδους που ξεκινάει από τη μεγαρική προαριστοφανική φάρσα, περνάει από την Κάτω Ιταλία, επηρεάζει τον Πλαύτο και τον Τερέντιο, αναδιπλώνεται στον Μεσαίωνα με τα λαϊκά «παίγνια», συναντά τη «φάρσα του δικηγόρου Πατελίνου» στα πρώτα χρόνια της Αναγέννησης και πάει να βρει την κομέντια ντελ άρτε, τον Σαίξπηρ της «Κωμωδίας των παρεξηγήσεων», τον Ροντζάντε, για να καταλήξει στα μολιερικά «Ασυλλόγιστο», «Γιατρό με το στανιό», «Πονηριές του Σπαπίνου» κ.τ.λ. Εκτοτε η φάρσα συνέχισε το ταξίδι της για να δοξαστεί ξανά και ξανά έως την εποχή μου μπολιασμένη και στο σινεμά (Μακ Σένες, Τσάπλιν, Μπάστερ Κίτον, Χοντρός – Λιγνός, Τζέρι Λούις, Γούντι Αλεν).

Αλλά και στα ελληνικά μπουλούκια και στις ζακυνθινές «ομιλίες» και στην επιθεώρηση και στον ένδοξο ελληνικό λαϊκό κινηματογράφο («Της κακομοίρας», «Τα κίτρινα γάντια», ο Βέγγος κ.τ.λ.). Αλλά η έκπληξη βρίσκεται στο γεγονός πως ο μολιερικός «Γιατρός με το στανιό» ξεφυτρώνει αυτούσιος στον «Καραγκιόζη γιατρό».

Οταν διασκεύασα κι εγώ τον «Γιατρό με το ζόρι» με τον μακαρίτη φίλο Βασίλη Τσιβιλίκα, στο τυπωμένο βιβλίο έγραφα στον πρόλογο πως δισέγγονοι του Μολιέρου είναι ο Ψαθάς, ο Σακελλάριος και ο Τσιφόρος.

Εκανε λοιπόν άγια ο Κώστας Τσιάνος που στη δική του διασκευή του «Γιατρού με το στανιό» που σκηνοθέτησε για το Θεσσαλικό Θέατρο βρήκε αρμόζουσα φόρμα αναφοράς στα οικεία στον Καραγκιόζη και το ένδοξο ελληνικό μπουλούκι. Είναι δύο πράγματα που ο Τσιάνος γνωρίζει καλά και σε βάθος. Μαθητής του Ροντήρη, ήξερε πόσο σεβασμό είχε ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ στο λαϊκό θέατρο (ήθελε να ανεβάσει Αριστοφάνη με τον Αυλωνίτη, τον Σταυρίδη, τον Μακρή και τη Βασιλειάδου – αυτό για να μπει στη μύτη όσων ηλιθίων χαρακτηρίζουν τις αριστοφανικές παραστάσεις Δελφινάριο -, εξάλλου και ο Κουν στα ανατολίτικα πανηγύρια και στις κωμωδίες της μπάτας βρήκε στις αριστοφανικές φόρμες του). Η παράσταση του Τσιάνου είναι εύφορη, γεμάτη λαϊκούς ρυθμούς και καραγκιοζίστικες φιγούρες (Σγαναρέλλος, Καραγκιόζης, Σταματίνα – Καραγκιόζαινα, Σταύρακας, Χατζηαβάτης, Μπαρμπαγιώργος και Πασάς και Βεζυροπούλα – μουγκή κόρη!).

Οι τραγουδιστικές παρεμβάσεις με γνωστά τραγούδια του Μεσοπολέμου έξοχες, τα εικαστικά (Πέτρου) βολικά για περιοδεία και λαϊκό θέαμα, οι φωτισμοί (Παπατριανταφύλλου) λιτά. Εκπληξη η κωμική στόφα, η ευστροφία και ο ρυθμός του Σταύρου Νικολαΐδη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η Ελένη Ουζουνίδου άλλη μια φορά επιβεβαίωσε την εύφορη προίκα της και το ευδιάθετο χιούμορ. Ο Καρακωνσταντόγλου έξοχος, ολόκληρη σχολή μόνος του. Φλέουρας και Γιαβρής, έξοχο δίδυμο λαϊκών μίμων. Και η νέοι Αννα Γκλέτσου, Ιωάννα Δημακοπούλου, Αλέξανδρος Παλαμιώτης εντός σχεδίου και σε οικόπεδο άρτιο!