Το τέλος της χίπικης ουτοπίας

Πόσο κοστίζει το τέλος μιας ουτοπίας; Εβδομήντα έξι εκατομμύρια κορόνες Δανίας, λίγο περισσότερα από 10 εκατομμύρια ευρώ. Το συμβόλαιο υπογράφηκε, η πρώτη δόση κατατέθηκε ήδη στην τράπεζα. Αυτό που συνέβη στα γραφεία του υπουργείου Αμυνας μπορεί να μοιάζει με μια οποιαδήποτε άλλη πώληση ακινήτου. Το δανέζικο κράτος παραχώρησε σε ιδιώτες μια δημόσια έκταση 380 στρεμμάτων στο κέντρο της Κοπεγχάγης. Μόνο που η έκταση δεν είναι σαν οποιαδήποτε άλλη. Ονομάζεται Κριστιάνια και είναι η πιο διάσημη κοινότητα της Ευρώπης, ένα από τα τελευταία κοινωνικά πειράματα της δεκαετίας του 1970. Σ’ αυτή την «ελεύθερη πόλη», όπου χίλιοι κάτοικοι έζησαν σε πλήρη αυτάρκεια για σχεδόν μισό αιώνα, συμβαίνει τώρα κάτι αδιανόητο. Καταφθάνουν οι τράπεζες, ο καπιταλισμός, η ιδιωτική ιδιοκτησία. Οι ριζοσπάστες που το 1971 κατέλαβαν τη ναυτική βάση στο νησί Κριστιανσχάβν με το όνειρο να οικοδομήσουν μια πιο δίκαιη κοινωνία αναχαιτίσθηκαν. Αποδέχθηκαν τους νόμους της αγοράς, ανταλλάσσοντας τη χίμαιρα μιας επανάστασης με τη βεβαιότητα του δανείου με σταθερό επιτόκιο. Τώρα είναι καλοί φορολογούμενοι, έφτασαν να ζητήσουν τη βοήθεια της αστυνομίας για να απομακρύνουν τις συμμορίες που κυκλοφορούσαν στους δρόμους τους. Αραγε η είδηση είναι καλή ή κακή; Οπως και να το σκεφτεί κανείς, έπειτα από μια δεκαετία προσφυγών στα δικαστήρια, διαδηλώσεις, ακόμη και βίαιες συγκρούσεις, βρέθηκε επιτέλους μια λύση. Η Κριστιάνια θα συνεχίσει να υπάρχει, αλλά σε αντάλλαγμα θα πρέπει να πουλήσει λίγο από την ψυχή της. Να «εξομαλυνθεί», όπως επαναλαμβάνει η κυβέρνηση. Από την 1η Ιουλίου, το μεγάλο πάρκο, γεμάτο με πρώην στρατώνες ζωγραφισμένους με ψυχεδελικά γκραφίτι, μικρούς βουδιστικούς ναούς, την αγορά της μαριχουάνας και έναν δαίδαλο από κακοσυντηρημένα κτίρια, έγινε ιδιωτική ιδιοκτησία.

Και μάλιστα ιδιοκτησία εκείνων ακριβώς που κάποτε εγκωμίαζαν τον ελεύθερο, δημόσιο, δωρεάν χώρο. Οι κάτοικοι της Κριστιάνια δημιούργησαν ένα ίδρυμα που αγόρασε από το κράτος ολόκληρη την περιοχή με μεγάλη έκπτωση: η εκτίμηση της αξίας των ακινήτων, βάσει της οποίας πουλήθηκαν, ήταν είκοσι φορές κατώτερη από την αγοραία αξία τους. Ετσι, από την αναρχία και το peace and love, κάθονται τώρα και συζητούν για τραπεζικά επιτόκια, φόρους και είσπραξη ενοικίων. «Αντιλαμβάνομαι το σκάνδαλο, όμως ήταν ο μοναδικός τρόπος για να σώσουμε την Κριστιάνια», εξηγεί στην ιταλική «Ρεπούμπλικα» ο Κνουντ Φόλντσακ, ο δικηγόρος που αντιπροσώπευσε στη συναλλαγή τους 900 κατοίκους, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνονται 200 μωρά. Μολονότι ο πληθυσμός της Κριστιάνια έχει γεράσει, υπήρξε μια κινητικότητα. Εφθασαν νέα ζευγάρια με παιδιά, τα οποία προσείλκυσε το φυσικό τοπίο μάλλον παρά τα πολιτικά ιδεώδη. Ετσι τώρα στα καφέ της Κριστιάνια οι πελάτες πίνουν καπουτσίνο, όχι τσάι με παραισθησιογόνα μανιτάρια. Η Pusher Street είναι πάντα στη θέση της, με τους πάγκους της με το χασίς και το χόρτο μέρα μεσημέρι, όπως και οι πινακίδες που απαγορεύουν τη φωτογράφιση. Επίσης σε μια περιοχή λίγων τετραγωνικών μέτρων δεν συνιστάται να πηγαίνει κανείς το βράδυ. Ομως στο υπόλοιπο πάρκο έχουν μετακομίσει σκηνοθέτες, συγγραφείς, ελεύθεροι επαγγελματίες. Και τώρα η μεγαλύτερη φιλοδοξία τους είναι να αποκτήσουν περισσότερους χώρους στάθμευσης.

Ουδείς προέβλεπε μια τέτοια εξέλιξη όταν, στις 26 Σεπτεμβρίου 1971 μια ομάδα ροκάδων σκαρφάλωνε την περίφραξη της ναυτικής βάσης στο κέντρο της Κοπεγχάγης. Ο ακτιβιστής δημοσιογράφος Γιάκομπ Λούντβιχσεν έγραψε τότε ένα άρθρο για να αναγγείλει τα εγκαίνια μιας «ελεύθερης πόλης». «Ο στόχος της Κριστιάνια», έλεγε, «είναι να δημιουργήσει μια αυτοδιαχειριζόμενη κοινωνία στην οποία κάθε άτομο να αισθάνεται υπεύθυνο για την ευημερία ολόκληρης της κοινότητας. Δεν πρέπει ποτέ να παρεκκλίνουμε από την πεποίθηση πως η φυσική και η ψυχολογική μιζέρια μπορούν να αποφευχθούν». Οι κάτοικοι της Κριστιάνια έφτιαξαν μόνοι τους το αποχετευτικό σύστημα και ψήφιζαν πάντα ομόφωνα τις αποφάσεις, διότι η πλειοψηφία δεν είναι δημοκρατική.