Φιλόσοφος τον καιρό της κρίσης

«Ενα θριαμβευτικό ανοιξιάτικο πρωινό, προ εξαετίας, έτυχε να διασχίζω την παλιά αγορά των Ιωαννίνων… Μέσα στο ηλιόλουστο αυτό σκόρπισμα πρόβαλε τότε αιφνίδια από το διπλανό σοκάκι ένας παπάς. Σε δύο λεπτά είχε διασχίσει τον εμπορικό δρόμο, έστριψε και τον έχασα. Αυτά τα δύο λεπτά όμως ήταν αρκετά: όλα συσχηματίσθηκαν μαζί του και βρήκα τον άξονα που έλειπε. Το μαύρο ράσο έδεσε μεμιάς τα πάντα επάνω του σαν μεταφυσική ελπίδα». Είναι η εποχή του παλιού Ράμφου. Τότε που εκούσια ή ακούσια βρέθηκε κάτω από την ετικέτα της νεοορθοδοξίας, στριμωγμένος μαζί με τους Κωστή Μοσκώφ, Χρήστο Γιανναρά και Κώστα Ζουράρι να εξηγούν πώς «των Ελλήνων οι κοινότητες φτιάχνουν άλλο γαλαξία».

Ο ίδιος, βέβαια, στην προσπάθειά του να απαντήσει στο μέγα ερώτημα «ποιοι είμαστε και πού πάμε» δεν θα γίνει ποτέ δημοδιδάσκαλος του έθνους ούτε θα εκτοξεύει κάθε τόσο καταγγελίες εναντίον του «νεοελληνικού κρατιδίου που του πρέπουν τα γκρεμίδια». Περισσότερο ευέλικτος από τους συνοδοιπόρους του, συμμετείχε στον διάλογο για τη θέση της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας μέσα στον κόσμο. Οταν όμως είδε ότι εκείνη η κίνηση χτυπάει το κεφάλι της σε έναν στείρο ελληνοκεντρισμό, έκανε στροφή 180 μοιρών. Στην επόμενη «εκσυγχρονιστική» του περίοδο συμμερίζεται πλέον την άποψη ότι η Ορθοδοξία αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για τον εκδυτικισμό της Ελλάδας. Με άλλα λόγια, ότι φταίει το ανατολίτικο ραχάτι για την κακή μας μοίρα.

ΠΑΝΣΠΟΥΔΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΔΑ. Γεννημένος το 1939 στην Αθήνα, θα σπουδάσει στη Νομική και θα αφιερώσει την ύστερη εφηβεία του στον μαρξισμό – «με τις απαντήσεις που έχει για όλα, δημιουργεί την ψευδαίσθηση της επάρκειας», θα πει αργότερα. Το 1960 θα βρεθεί στη Νεολαία της ΕΔΑ και στο περιοδικό της Πανσπουδαστικής, αλλά θα κόψει τους δεσμούς την άνοιξη του 1963 επικρίνοντας τον γραφειοκρατικό χαρακτήρα της Αριστεράς. Το 1965 τον βρίσκει στο Παρίσι, όπου σπουδάζει φιλοσοφία και δέχεται τις επιρροές του Κορνήλιου Καστοριάδη. Υστερα από μια περίοδο διδασκαλίας στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν (δημιούργημα του Μάη του ’68) θα επιστρέψει οριστικά στην Ελλάδα. Στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης διεκδικεί μια θέση φιλοσοφίας στη Φιλοσοφική Αθηνών με συνυποψήφιο τον Παναγιώτη Κονδύλη, αλλά και οι δύο «φτάνουν ώς την υποψηφιότητα», σύμφωνα με δική του σαρκαστική περιγραφή.

Ο Ράμφος που οι περισσότεροι γνωρίζουν σήμερα έχει τις ρίζες του στη μεταστροφή την οποία επιχειρεί ήδη από τη δεκαετία του 1990. Περισσότερο αισιόδοξος από τους πρώην «σωματοφύλακες της Ορθοδοξίας», εμπιστεύεται τη δυναμική της ελληνικής κοινωνίας, τουλάχιστον στις δημόσιες παρεμβάσεις του.

Τον Ιούνιο του 2000 συμμετέχει σε ομιλία για την «Ορθοδοξία και τον ορθολογισμό», μαζί με τους Στέφανο Μάνο και Γιώργο Παπανδρέου, την ίδια ημέρα όπου ο Χριστόδουλος ξεστομίζει σε συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης τη γεμάτη χριστιανική απειλή φράση «την Εκκλησία όποιο χέρι θέλησε να την αγγίξει, αυτό ξεράθηκε». Το 2004 με άρθρο του στο «Βήμα» τάσσεται κατά της επιλογής των Ελληνοκυπρίων να απορρίψουν το Σχέδιο Ανάν και τον Δεκέμβριο του 2008 αναρωτιέται: «Από τις στάχτες της Αθήνας και των άλλων πόλεων της χώρας γεννιέται ένα ερώτημα: Πώς τόσος μηδενισμός σήμερα στην “ευρωπαϊκή” Ελλάδα;». Τα αριστερής προελεύσεως δίκτυα τον ανακηρύσσουν στο Ιντερνετ σχεδόν ταξικό εχθρό. Οι λογαριασμοί του με την Αριστερά, έτσι κι αλλιώς ποτέ δεν είχαν κλείσει τελεσίδικα. Τον Ιούλιο του 2002 το άρθρο του με τίτλο «Ο Γιωτόπουλος που γνώρισα στο Παρίσι το ’65» ανάβει φωτιές στον «χώρο». Εκεί δεν θυμάται απλώς ένα άτομο «ψυχικώς κλειδωμένο, ασφυκτικά περιορισμένο στον κόσμο των σημασιών και των αξιών της κομμουνιστικής ιδεοληψίας». Επιτίθεται συνολικότερα στην πρακτική του τρομοκράτη «που εξοντώνει ελαφρά τη καρδία αθώους και ανυπεράσπιστους, αφού κατά την κρίση του δεν είναι πλέον άνθρωποι, αλλά ιμπεριαλιστές, Eβραίοι, άπιστοι, Aμερικανοί, εφοπλιστές».

Την ίδια στιγμή πυκνώνουν οι κοινωνικές επαφές με την ελληνική βερσιόν της σοσιαλδημοκρατίας. Δίνει το «παρών» σε συνεδριάσεις του Ομίλου Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας (τον οποίο έχει ιδρύσει ο Κώστας Σημίτης το 1991), συνδέεται στενά με τον Χάρη Παμπούκη και το 2006 είναι ο συνδαιτυμόνας του Γιώργου Παπανδρέου στην έξοδο για την ονομαστική εορτή του τελευταίου.

ΛΑΟΣ ΚΑΙ ΚΟΛΩΝΑΚΙ. Οι απανωτές τηλεοπτικές εμφανίσεις του το τελευταίο διάστημα εδραιώνουν μια νέα εικόνα, απαλλαγμένη από τις ιδεοληψίες του παρελθόντος. Από τη στιγμή που άφησε πίσω του τον «μονήρη στοχαστή» και λειτουργεί ως «διανοούμενος τον καιρό της κρίσης» μεταθέτει συνεχώς και το περιεχόμενο των τοποθετήσεών του. Χωρίς να απαρνείται ποτέ τις χριστιανικές καταβολές του, έχει αναγάγει σε κύριο ενδιαφέρον του την αναζήτηση των αιτιών που οδήγησαν έως εδώ ένα ρημαγμένο κράτος. Πολύτιμος σύμμαχος των φιλομνημονιακών δυνάμεων; Ή «διανοούμενος» σταρ που ξέρει να προφυλάσει την υστεροφημία του; Σε οποιαδήποτε επιλογή, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι είναι ένας άνθρωπος με ευρυμάθεια – η ατζέντα του καλύπτει πατερικά κείμενα, Διαφωτισμό, ευρωπαϊκή και ελληνική ιστορία – που παίρνει θέση στο μεγάλο δίλημμα της εποχής, κόντρα στο ρεύμα που αρνείται την ανάγκη «επαναδιαπραγμάτευσης» των δομικών μας αδυναμιών. Στην τηλεοπτική δημοκρατία όπου κινείται όμως δεν χωράει μόνο ο λαός. Χωράει και το Κολωνάκι. Στην πρόσφατη σειρά διαλέξεών του στο Ιδρυμα Θεοχαράκη όλος ο καλός ο κόσμος – που μπορούσε να δώσει 20 ευρώ για κάθε διάλεξη – άκουσε την αναδρομή του στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα ως σχόλιο για τη σημερινή κρίση.

Σε αυτή τη δεύτερη καριέρα του φαίνεται να γνωρίζει πλέον καλά τα χούγια των πάνελ, είτε βρίσκεται απέναντι στην Ελλη Στάη είτε στο δίδυμο Χασαπόπουλου – Αναγνωστάκη. Στην εκπομπή των τελευταίων πριν από ημέρες έθεσε ένα νέο δίλημμα, σε μια προσπάθεια εκλαΐκευσης: «Το δίλημμα είναι Ευρώπη ή Αφρική». Πολλές φορές, άλλωστε, δίπλα στα δίπολα «άτομο – πρόσωπο», «ταυτότητα – διχασμός», «Ανατολή – Δύση» κολλάει αναφορές στην ποπ κουλτούρα. «Εχουμε την τάση να εξορκίζουμε τον χρόνο, δεν αναλαμβάνουμε τον χρόνο, έχουμε εθιστεί στη μακαριότητα της ακινησίας, να καθόμαστε θέλουμε, που έλεγε και ο Μίμης Φωτόπουλος», θα πει σε μια πρόσφατη διάλεξή του στο Megaron Plus με θέμα τον χρόνο.

Είπε
Το δίλημμα  είναι Ευρώπη  ή Αφρική.  Ή τα αντανακλα-στικά μιας απαρχαιωμένης κοινωνίας  θα επικρατήσουν και η κοινωνία θα βουλιάξει αύτανδρη  ή η κοινωνία αυτή θα πάρει  στα χέρια της  τη μοίρα της