Από το πάρτι στην κατάθλιψη

ΗΤΑΝ το μεγάλο ελληνικό καλοκαίρι. Τον Ιούνιο του 2004 η Ελλάδα δεν πατούσε στη γη. Περπατούσε στον αέρα της διαρκούς ανάπτυξης. Στο Μέγαρο Μαξίμου σερβίριζαν γρανίτα καρπούζι και στην κοινωνία ανακάλυπταν τα χαμηλότοκα δάνεια. Τίποτε δεν μπορούσε να απειλήσει μια χώρα έτοιμη, κόντρα σε όλα τα προγνωστικά, να φιλοξενήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Και τίποτε δεν μπορούσε να σταματήσει μια Εθνική Ελλάδος που έφθασε στον τελικό του Euro και «σήκωσε το τιμημένο». Οκτώ χρόνια αργότερα η αναδρομή στην εποχή εκείνη αφήνει πικρή γεύση. Τον Ιούνιο του 2012, αρχίζοντας το Euro της Πολωνίας, η υφεσιακή Ελλάδα είναι σε εθνική – και ατομική – κατάθλιψη. Και αγωνίζεται να διαψεύσει τις προβλέψεις ότι θα ζήσει το καλοκαίρι της δραχμής.

Γρανίτα καρπούζι. Ο Ιούνιος του 2004 είχε γλυκιά γεύση στο Μέγαρο Μαξίμου. Στην γκάμα αφεψημάτων που έστελνε η υπηρεσία εστίασης του πρωθυπουργικού γραφείου περιλαμβανόταν και ένας χυμός καρπούζι. Ηταν «ορίτζιναλ», χτυπημένος στο μπλέντερ μαζί με παγάκια, εντυπωσιακός, κατακόκκινος και δροσιστικός. Τον περιέφεραν τα γκαρσόνια με το παπιγιόν και όσοι τον πρόσφεραν σε επισκέπτες, τους ζητούσαν να τον κρατήσουν μυστικό. Ηταν η χρυσή εποχή της διακυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή, με τον διευθυντή του γραφείου του πρωθυπουργού, Γιάννη Αγγέλου, εγκατεστημένο στο ισόγειο. Και τον Θόδωρο Ρουσόπουλο, παντοδύναμο υπουργό Επικρατείας και κυβερνητικό εκπρόσωπο, να έχει ένα ωραίο γωνιακό γραφείο, με θέα το Προεδρικό Μέγαρο και τον Εθνικό Κήπο, στον πρώτο όροφο.

Οκτώ χρόνια αργότερα, ο Ιούνιος του 2012 βρίσκει ένα Μαξίμου πολύ διαφορετικό. Και εντελώς στερημένο από γλυκές γεύσεις που να παραπέμπουν στις ηδονές της εξουσίας. Ο Πρωθυπουργός, κατά σατανική σύμπτωση, λέγεται Πικραμμένος, Παναγιώτης Πικραμμένος. Είναι υπηρεσιακός και προέρχεται από τις γραμμές της Δικαιοσύνης – για την ακρίβεια, ήταν πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ανέλαβε τις τύχες της χώρας σύμφωνα με το άρθρο του Συντάγματος που μεριμνά για την αποφυγή ακυβερνησίας σε περίπτωση που δεν υπάρχει κόμμα με απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και αποβαίνει άκαρπη η διαδικασία των διερευνητικών εντολών.

Ολα αυτά, βεβαίως, θα φαίνονταν εντελώς ξένα και ακατανόητα σε μια κυβέρνηση όπως αυτή της ΝΔ που είχε 165 βουλευτές το 2004. Τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς ξεκινούσε το Euro της Πορτογαλίας. Οπως τώρα της Πολωνίας. Είχαμε επίσης εκλογές. Μόνο που ήταν ευρωεκλογές και όχι επαναληπτικές εκλογές λόγω ακυβερνησίας. Η ΝΔ θριάμβευσε οριστικοποιώντας την επικράτηση επί του ΠΑΣΟΚ, η οποία είχε ξεκινήσει με τη νίκη στις βουλευτικές του Μαρτίου εκείνης της χρονιάς. Η ατμόσφαιρα ήταν τόσο χαλαρή που, περιμένοντας τα αποτελέσματα, ο Κώστας Καραμανλής, αμετανόητος ποδοσφαιρόφιλος, παρακολουθούσε τα ματς στην τηλεόραση του γραφείου του στη Ρηγίλλης την Κυριακή των εκλογών.

Η επικαιρότητα επανέρχεται καμιά φορά όπως ο δράστης στον τόπο του εγκλήματος. Αρχές καλοκαιριού του 2004 η ελληνική πολιτική είχε πάλι τον νου της στην Κύπρο. Το «όχι» στο δημοψήφισμα του Σχεδίου Ανάν ήταν το δηλητηριασμένο κερασάκι στην τούρτα της εισδοχής της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Με απλά λόγια, η είσοδος στην ΕΕ γινόταν χωρίς να έχει αναιρεθεί ο διχασμός της τουρκικής εισβολής του 1974. Παρά κάποια φωνήεντα εκ Βρυξελλών, δεν υπήρξε τελικά κανένα πρόβλημα. Η Λευκωσία μπήκε χωρίς προβλήματα στο κλαμπ της ενωμένης Ευρώπης. Οπως έλεγε και ο μακαρίτης πλέον Τάσσος Παπαδόπουλος: «Δηλαδή τι θα γίνει; Δεν θα με σερβίρουν τα γκαρσόνια στο δείπνο ηγετών στο Συμβούλιο Κορυφής;». Το 2012 η Κύπρος παραμένει υπό τουρκική κατοχή στο βόρειο τμήμα της. Ωστόσο ενδέχεται να είναι το επόμενο μέλος της ευρωζώνης που θα μπει σε Μνημόνιο. Αιτία η κρίση των τραπεζών της. Αλλοι καιροί, εντελώς άλλα προβλήματα.

Αν το 2004 πολλά πράγματα ξεκινούσαν, τώρα υπάρχει ο φόβος του τέλους. Πριν από οκτώ χρόνια η Ελλάδα ήταν στον πυρετό της τελικής φάσης προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων. Πράγματι, τα φώτα όλου του κόσμου ήταν στραμμένα στη χώρα μας. Το ίδιο ισχύει και το 2012, αλλά για διαφορετικό λόγο. Η Ελλάδα είναι πρωτοσέλιδο σε όλες τις μεγάλες ξένες εφημερίδες του κόσμου και πρώτο θέμα στα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων της υφηλίου. Οχι όμως με θετικό τρόπο. Είμαστε χώρα-παρίας στα οικονομικά και οι ξένοι ανταποκριτές που κατοικοεδρεύουν στα ξενοδοχεία της Πλατείας Συντάγματος περιμένουν να δουν αν θα «σκάσουμε» οριστικά φέτος το καλοκαίρι και αν θα επιστρέψουμε στη δραχμή.

ΣΚΛΗΡΟ ΝΟΜΙΣΜΑ. Ομολογουμένως, η δραχμή ήταν ένα νόμισμα που το καλοκαίρι του 2004 οι έλληνες πολίτες δεν περίμεναν ότι θα το ξαναδούν ποτέ. Αρκετοί είχαν κρατήσει χαρτονομίσματα για ιστορικούς ή συναισθηματικούς λόγους. Το ευρώ ήταν σκληρό νόμισμα. Η χώρα κόντευε να κλείσει μία δεκαετία συνεχούς ανάπτυξης.

Η λέξη χρέος ήταν άγνωστη. Οπως άγνωστο μέγεθος στην κοινή γνώμη ήταν και το δημόσιο χρέος. Οκτώ χρόνια αργότερα η αποπληρωμή των δανείων γίνεται ο εφιάλτης μιας χώρας που διανύει τον πέμπτο χρόνο ύφεσης. Το χρέος το κουρέψαμε, αλλά μαζί κουρεύτηκαν και τα ομόλογα που είχαν οι τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία. Γεγονός που επηρεάζει τους ασφαλισμένους σε θέματα σύνταξης αλλά και περίθαλψης. Το «μπουμ» του 2004 φαίνεται τώρα σαν την αρχή ενός εθνικού εφιάλτη. Αλλά τότε όλα φαίνονταν ρόδινα.

Το 2004 τα σημειώματα που έστελνε ο Πολιτικός Σχεδιασμός της ΝΔ – τα έγραφε ως επικεφαλής ο Νίκος Καραχάλιος – μιλούσαν για το «μεγάλο ελληνικό καλοκαίρι». Η αναπάντεχη προέλαση της Εθνικής Ελλάδας στο Euro της Πορτογαλίας κατέληξε στην κούπα. Ο προπονητής της Εθνικής Οτο Ρεχάγκελ ήταν ο εθνικός μας Γερμανός. Ο πρώτος μετά τον βασιλέα Οθωνα που είχε τέτοια απήχηση! Τώρα ασχολούμαστε με τους Γερμανούς καθημερινά και κρεμόμαστε από τα μικρά χείλη της Ανγκελα Μέρκελ και το σφιχτό στόμα του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε για να καταλάβουμε ποια θα είναι η τύχη της χώρας μας. Οσο για την Πορτογαλία, είναι και αυτή σε Μνημόνιο, όπως κι εμείς. Οι Πορτογάλοι δεν είναι τα «κακά παιδιά» της ευρωζώνης, όπως οι άσωτοι φοροφυγάδες Ελληνες. Ούτε εκεί όμως «βγαίνει» το πρόγραμμα και θα χρειαστεί δεύτερο πακέτο βοήθειας. Για να μη μιλήσει κανείς για την Ισπανία!

Ομολογουμένως, ο αθλητισμός συμβόλιζε το 2004 την εθνική καταξίωση. Η Εθνική είχε αγγίξει το απίθανο κερδίζοντας μεγάλες ομάδες. Και οι Ολυμπιακοί Αγώνες έδειχναν ότι η Ελλάδα μπορεί. Οκτώ χρόνια αργότερα οι ομοσπονδίες είναι χρεοκοπημένες και οι αθλητές βάζουν από την τσέπη τους για να πάνε σε αγώνες στο εξωτερικό. Χρεοκοπημένες – και χωρίς μεγιστάνες να περιμένουν στην ουρά για να τις αναλάβουν – είναι και οι περισσότερες μεγάλες ποδοσφαιρικές ομάδες. Ποιος τα περίμενε όλα αυτά; Το 2004 η Ελλάδα ήταν σαν μια μπάλα του μπιτς βόλεϊ που έχει ανέβει ψηλά και φαίνεται να ακινητεί, ενώ οι θεατές χαζεύουν τα μπικίνι των αθλητριών μισοτυφλωμένοι από την άμμο. Κανείς δεν περίμενε ότι η χώρα θα μπορούσε ποτέ να σκάσει στο έδαφος.

Οπως κανείς δεν θα μπορούσε τότε να φαντασθεί ότι η Αθήνα, μια πόλη που ετοιμαζόταν να υποδεχθεί τους Αγώνες, μια πρωτεύουσα με ανανεωμένα ξενοδοχεία και αστραφτερές βιτρίνες, θα ήταν το 2012 μια πόλη-φάντασμα με έντονα τριτοκοσμικά χαρακτηριστικά. Το 2004 το ιστορικό της Κέντρο ήταν σε πλήρη άνθηση και ανοικοδόμηση. Σήμερα έχει γίνει άβατον, με τους λαθρομετανάστες σε ρόλο αθλίων των Αθηνών. Η ύφεση όμως εξαθλιώνει και τους Ελληνες. Το 2004 «καθάρισε» η Αθήνα από τα αδέσποτα, τα οποία ανέλαβαν να τα αποσύρουν από την Πλατεία Συντάγματος. Το 2012 το Κέντρο της πόλης είναι θέατρο όπου οι πολίτες συρρέουν σε ανθρωπιστικά συσσίτια και έγινε χαμός για τις πλεονάζουσες ντομάτες που έδιναν δωρεάν οι αγρότες.

«Τα είχα όλα μια φορά…». Αν η χώρα βρίσκεται σε κατάθλιψη, το ίδιο ισχύει και για τους πολιτικούς πρωταγωνιστές προ οκταετίας. Κυρίαρχος το 2004, ο Κώστας Καραμανλής έσπασε μια διετία αφωνίας με δηλώσεις προς τους οπαδούς της ΝΔ να πάνε να ψηφίσουν. Η συντηρητική παράταξη, που έγραφε σαρανταπεντάρια το 2004, έπεσε στο πρωτοφανές 18% το 2012. Σοκ! Αφαντος από το πολιτικό σκηνικό και ο Γιώργος Παπανδρέου. Αρχηγός του ΠΑΣΟΚ το 2004, ο πρώην πρωθυπουργός δυσκολεύεται να κυκλοφορήσει ελεύθερα σε δημόσιους χώρους χωρίς να ακούει δυσάρεστες κουβέντες από τους πολίτες. Αρχηγός της ΝΔ είναι σήμερα κάποιος που επέστρεφε χωρίς τυμπανοκρουσίες στην πολιτική σκηνή τον Ιούνιο του 2004. Είναι ο Αντώνης Σαμαράς που εκλεγόταν τότε ευρωβουλευτής της ΝΔ. Και οι άλλοι; Ο Αλέξης Τσίπρας ήταν στη Νεολαία του ΣΥΝ, ο Πάνος Καμμένος ήταν ένας περιθωριακός βουλευτής της ΝΔ στη Β’ Αθηνών. Ακόμη και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας ήταν εκτός Βουλής. Θα τον ανακάλυπτε το φθινόπωρο του 2004 ο Κώστας Καραμανλής για να τον προτείνει το 2005 για Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Τουλάχιστον ο Παπούλιας, φίλος του κλασικού αθλητισμού, μπορούσε να απολαύσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Σήμερα, ελεύθερος πολιορκημένος στην Προεδρία, ο Παπούλιας είναι μοναχική κολόνα του δημοκρατικού πολιτεύματος.

«Τα είχα όλα μια φορά, μα ήθελα παραπάνω…». Το τραγουδούσε προφητικά ο στοχαστικός Νίκος Πορτοκάλογλου και μαζί του η Ελλάδα του 2004. Μια χώρα χωρίς αίσθηση ύβρεως ή κινδύνου. Μια χώρα που αισθανόταν ασφαλής εντός της ευρωζώνης και πίστευε ότι η Ιστορία δεν γυρίζει πίσω. Φυσικά, η δημοσιονομική απογραφή που είχε επιχειρήσει η κυβέρνηση Καραμανλή – αλλάζοντας τον τρόπο λογιστικής εγγραφής των αμυντικών δαπανών – είχε ανακατέψει τα ελλείμματα των προηγούμενων χρόνων, φθάνοντας ώς την ΟΝΕ. Η Ελλάδα είχε εισπράξει τότε τα πρώτα αρνητικά δημοσιεύματα, ιδίως από τον γερμανικό Τύπο, και ο σπόρος της αμφισβήτησης για το πώς μπήκαμε στο ευρώ είχε πέσει. Το φυτό με τα άνθη του κακού θα άνθιζε όμως οκτώ χρόνια αργότερα.