Μύθοι και πραγματικότητες

Καθώς η χώρα βαδίζει σε νέες εκλογές, η επιλογή είναι σαφής: μέσα ή έξω από την Ευρώπη; Σε μια Ευρώπη που αλλάζει, μετά την άνοδο του Ολάντ στην εξουσία αλλά και εξαιτίας της μονοσήμαντης πολιτικής λιτότητας και πειθαρχίας, που επιδεινώνει την κατάσταση. Η διαδικασία για τη διαμόρφωση μιας άλλης πολιτικής που θα συμβάλει στην ανάκαμψη, στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας, στην έξοδο από την ύφεση και τελικά από την κρίση έχει αρχίσει. Από τη νέα αυτή πραγματικότητα μπορεί να επωφεληθεί η Ελλάδα εάν βεβαίως «είναι εκεί», στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ως χώρα που θέλει να συμπράξει, να διαπραγματευθεί, να συνομιλήσει, να ακούσει και να ακουσθεί με ιδέες, απόψεις, προτάσεις και όχι ως χώρα που εμφανίζεται ότι θέλει να διαλύσει το όλο οικοδόμημα με λόγια ή με πράξεις.

Αλλά αυτό που πρέπει να είναι σαφές είναι ότι οποιαδήποτε νέα πραγματικότητα δεν πρόκειται να ακυρώσει την ανάγκη της δημοσιονομικής εξυγίανσης για χώρες με τεράστια ελλείμματα και χρέος όπως η Ελλάδα. Δεν πρόκειται να ακυρώσει ολοσχερώς τα Μνημόνια όρων και προϋποθέσεων. Οποιος ονειρεύεται κάτι τέτοιο και ταυτόχρονα παραμονή στο ευρώ αυταπατάται. Ούτε ο Ολάντ ούτε άλλος ηγέτης της Ενωσης, χώρας ή θεσμού, θα στηρίξει τέτοια προσέγγιση. Πολύ περισσότερο δεν θα στηρίξει προσεγγίσεις που θα ακυρώνουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Ο νέος γάλλος Πρόεδρος ήδη συμπαρατάχθηκε με τη Γερμανία σχετικά με την ανάγκη η Ελλάδα να τηρήσει τις υποχρεώσεις της ως προϋπόθεση παραμονής της στο ευρώ. Αντικείμενο διαπραγμάτευσης μπορούν να είναι το πλαίσιο, οι ρυθμίσεις, το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της στρατηγικής δημοσιονομικής εξυγίανσης. Η εσωτερική λογική του ενωσιακού συστήματος στηρίζεται στην έννοια της διαπραγμάτευσης. Η ΕΕ είναι ένα σύστημα καθημερινής διαπραγμάτευσης και συμβιβασμών. Η έννοια των μονομερών πράξεων είναι πέρα για πέρα έξω από τη λογική του συστήματος.

Αυτά ας τα έχουμε υπόψη για να ξέρουμε τα όριά μας. Αλλά, εάν θέλουμε να παραμείνουμε μέλη του συστήματος της ΕΕ, οφείλουμε να κατανοήσουμε και σεβασθούμε τουλάχιστον τρεις βασικές αρχές:

(α) Σεβασμός των κανόνων του συστήματος. Αυτονόητη αρχή, αλλά όχι και τόσο πολύ αυτονόητη για την Ελλάδα. Δεν είναι μόνο η αδυναμία (και απροθυμία) σεβασμού των κανόνων της ευρωζώνης από τη χώρα μας. Το πρόβλημα πηγαίνει βαθύτερα. Από την ένταξή της η Ελλάδα έδειξε αδυναμία να λειτουργήσει σύμφωνα με τους κανόνες (Δίκαιο κ.λπ.) της Ενωσης. Συνεχώς ήθελε «εξαιρέσεις», «διαφοροποιήσεις» και «μεταβατικές ρυθμίσεις». Τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 η Ελλάδα είχε χαρακτηρισθεί «εκκεντρική χώρα». Από τότε καταγράφει τις χειρότερες επιδόσεις στην εφαρμογή του ενωσιακού Δικαίου, ακόμη και σε τομείς ανώδυνους. Σχεδόν από την ημέρα της ένταξής της ζητούσε «ειδική μεταχείριση», εμφανιζόμενη σταθερά ως «ειδική περίπτωση» (εξαίρεση η περίοδος 1996-2003). Η συμπεριφορά αυτή έτεινε να αμαυρώνει ή να ακυρώνει και τις οποιεσδήποτε θετικές πρωτοβουλίες κατά καιρούς είχε αναλάβει.

(β) Αμφίδρομη αλληλεγγύη. Η Ενωση ως θεσμικό σύστημα και οι χώρες-μέλη οφείλουν να επιδεικνύουν έμπρακτα την αλληλεγγύη τους κυρίως στα ασθενέστερα μέλη του συστήματος. Και στην τρέχουσα δεινή κρίση η Ενωση οφείλει να επιδείξει ισχυρότερη αλληλεγγύη κυρίως για την αντιμετώπιση των δεινών κοινωνικών συνεπειών, μολονότι κάθε άλλο παρά εγκατέλειψε τη χώρα. Αλλά η αλληλεγγύη είναι αμφίδρομη διαδικασία, πράγμα που σημαίνει ότι και η Ελλάδα οφείλει να επιδεικνύει αλληλεγγύη προς τους άλλους εταίρους. Το έχουμε άραγε πράξει και σε ποιο βαθμό; Γιατί βέβαια δεν συνιστά εκδήλωση αλληλεγγύης η συνεχής διαφοροποίηση από αποφάσεις της Ενωσης πάνω σε κεντρικά θέματα της εξωτερικής πολιτικής, ορισμένες φορές καθαρά για ιδεοληπτικούς λόγους.

(γ) Μη δαιμονοποίηση των εταίρων, των άλλων κρατών-μελών. Εσχατος στόχος της Ενωσης είναι να διαμορφώσει δεσμούς (ευρωπαϊκής) κοινότητας ανάμεσα στις χώρες-μέλη της. Να ξεπεράσει αντιπαλότητες, στερεότυπα, τραύματα του παρελθόντος, προκαταλήψεις, ιδεοληψίες. Είναι εντελώς απαράδεκτη η στάση ορισμένων ευρωπαίων ηγετών, διαμορφωτών κοινής γνώμης κ.λπ. που παράγουν απλοϊκά ή χυδαία στερεότυπα για τον ελληνικό λαό. Ωστόσο, και από πλευράς μας δεν έχουμε ενδοιασμό να δαιμονοποιούμε χώρες και ηγεσίες (π.χ. Γερμανία) πέρα από τη θεμιτή κριτική, αντίθεση ή και καταδίκη.

Ολα αυτά αθροιστικά ταξινομούν την Ελλάδα ως διαχρονικό πρόβλημα για την ΕΕ και έχουν συσσωρεύσει κόπωση και οργή για τη χώρα. Ως εκ τούτου, (τουλάχιστον ορισμένοι) θέλουν να λύσουν οριστικά το «πρόβλημα Ελλάδα», αν και η πρώτη επιλογή των περισσότερων χωρών είναι να παραμείνει η Ελλάδα στο ευρώ.

ΥΓ: Από τις πλέον δυσάρεστες διαπιστώσεις είναι ότι η Ενωση δεν μπορεί να εκφρασθεί με θεσμικά συντεταγμένο τρόπο πάνω στην ελληνική κρίση. Ετσι αφήνεται η πρωτοβουλία στις πρωτεύουσες (όπως Βερολίνο) να φλυαρούν με έναν κακόφωνο λόγο που κάνει τεράστια ζημιά. Καιρός είναι οι πρωτεύουσες «να το βουλώσουν» και να μιλήσουν συντεταγμένα οι θεσμοί, όπως το επιβάλλει η συνταγματική τάξη της Ενωσης.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του ΔΣ του ΕΛΙΑΜΕΠ