Λαμόγια και μπουρνούζια με εσάνς φιλοσοφίας

Ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν, εκτός από φιλόσοφος, ήταν και σολίστ κλαρινέτου. Και εκτός από θεμελιωτής της αναλυτικής φιλοσοφίας (υπεύθυνος για τη στροφή στη γλώσσα, μακριά από μεταφυσικές), ήταν ένας μονήρης άνθρωπος που διατύπωσε δύο βασικές θέσεις: αρχικά, ότι τα φιλοσοφικά προβλήματα που προκύπτουν οφείλονται στην εσφαλμένη αντίληψη της γλώσσας και, αργότερα, αναιρώντας τον εαυτό του, πως η γλώσσα δεν είναι μονοσήμαντη, αλλά αποτελείται από ένα σύνολο από γλωσσικά παιχνίδια που το καθένα έχει τους δικούς του κανόνες.

Τουτέστιν, αλλιώς χρησιμοποιείται η λέξη «πατέρας» στην καθημερινή χρήση της γλώσσας μας και αλλιώς στο γλωσσικό παιχνίδι της χριστιανική πίστης. Ετσι και η λέξη «πρύτανης» ειδικά για το απόγευμα της Πέμπτης σήμαινε και ηθοποιός. Και αυτό επειδή ο πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Θεοδόσης Πελεγρίνης θέλησε να καταδυθεί – δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά – στην υποκριτική και στο performing.

Με πρόσχημα τον κύκλο δραματοποιημένων διαλέξεων επάνω σε φιλοσόφους στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και με επιμέλειά του, το θεατρικό έργο σε σκηνοθεσία Πέμυς Ζούνη είχε ως θέμα τον Βιτγκενστάιν.

Για την ακρίβεια, ένα θεατρικό έργο τεσσάρων πράξεων που έπαιξαν έξι ηθοποιοί και με υπόθεση απλή: Ενα λαμόγιο, ο Ρούλης Βικένδιος, πείθει δύο καθηγητές πανεπιστημίου να «ψήσουν» κάποιες εύρωστες και αφελείς κυρίες της υψηλής κουλτούρας που θα χρηματοδοτήσουν ένα πολιτιστικό κέντρο, ένα εντευκτήριο ιδεών, τέχνης, πολιτισμού.

Μέσα από τους διαλόγους ξεδιπλώθηκαν οι βασικοί άξονες της φιλοσοφίας του Βιτγκενστάιν και – ναι, καλά καταλάβατε – τον ρόλο του «λαμόγιου» Ρούλη Βικένδιου ανέλαβε ως «σταρ» ποιος άλλος; Ο Θεοδόσης Πελεγρίνης.

Εξοικειωμένος πια με το σανίδι – προσφάτως παρουσίασε ο ίδιος μονολόγους σε γνωστό εστιατόριο-μπαρ του Κολωνακίου – και σε περίπου δύο ώρες αλλάζοντας ενδυμασίες επιβεβαίωσε τη διττή του ιδιότητα ως ηθοποιού και συγγραφέα θεατρικών έργων. Πεδίο δόξης λαμπρόν λοιπόν, για μια ακόμη φορά.

Ετσι, αν έχετε στον νου σας μια συμβατική διάλεξη για τον θεμελιωτή της αναλυτικής φιλοσοφίας με διακοπές για την πόση νερού από τον ομιλητή, δυστυχώς χάσατε. Γιατί ο Θεοδόσης Πελεγρίνης με άλλους πέντε ηθοποιούς έστησε μια θεατρική μπλόφα όπου στον πυρήνα της ενέταξε τις βασικές αρχές της φιλοσοφίας του Βιτγκενστάιν, τη στροφή στη γλώσσα που ο στοχαστής επέβαλε, μακριά από λογικές μεταφυσικής. «Επιφανειακή προσέγγιση», διαμαρτυρύθηκε σιγανά η κυρία πίσω μου, που ονειρευόταν μάλλον ένα φιλοσοφικό απόγευμα αλλά της κλήρωσε Θέατρο.

«Βιτγκενστάιν Unleashed» (απελευθερωμένος) εξάλλου ήταν ο τίτλος της διάλεξης και με απελευθερωμένο τρόπο ο πρύτανης-«σταρ» επιχείρησε να μυήσει το κοινό του στον κόσμο του αυστριακού στοχαστή. «Τα όρια της γλώσσας είναι τα όρια του κόσμου», είπε ο ίδιος ενδεδυμένος τον ρόλο του Ρούλη Βικένδιου και από κάτω ακροατές (ή θεατές) σημείωναν και άλλοι σχολίαζαν την αιρετική παράσταση. «Ποια όμως τα όρια μιας διάλεξης; Και πότε αυτή μεταμορφώνεται σε θέατρο, ή μάλλον σε one man show;” ακούστηκε.

Στο τέλος, έπειτα από ένα παρατεταμένο χειροκρότημα, ο Θεοδόσης Πελεγρίνης με γαλάζιο μπουρνούζι λόγω της τελευταίας σκηνής του έργου εξήγησε στο κοινό τις σκέψεις του: «Είδατε τον Βιτγκενστάιν αλλιώς. Ο μεγάλος στοχαστής ήθελε να αλλάξει τη φιλοσοφία που στην εποχή του είχε τα χάλια της, όπως είδατε από τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι καθηγητές πανεπιστημίου στο έργο».

«Είναι άλλο να περιγράφεις τις βασικές αρχές της φιλοσοφίας ενός Βιτγκενστάιν και αλλιώς να επεξεργάζεσαι δραματουργικά τον λόγο του. Στην τελευταία περίπτωση ερμηνεύεις», μου ψιθύρισε με νόημα ένας μαθητής από ιδιωτικό σχολείο του Καλαμακίου την ώρα όπου ο πρύτανης εμφανιζόταν ήρεμος, πίνοντας αναψυκτικό και χαιρετώντας το κοινό του στο φουαγέ της Αίθουσας Νίκος Σκαλκώτας (και όχι στα καμαρίνια ως γνήσιος σταρ). Και αν κάποτε οι φιλόσοφοι επιχείρησαν να αλλάξουν τον κόσμο, σήμερα φαίνεται ότι αρκεί να τον διασκεδάζουν.