Αμφιλεγόμενη η θεμελίωση της έννοιας «ηθική»

Δεν αντιλαμβάνομαι άλλον δρόμο διερεύνησης, στο πεδίο της οικονομικής επιστήμης τουλάχιστον, πλην αυτού που περνά από την εκτεταμένη χρήση ή κατασκευή μαθηματικών υποδειγμάτων. Την ίδια στιγμή ωστόσο αναγνωρίζω ότι, πρώτον, η σύνταξη και η σήμανση αυτών των υποδειγμάτων δεν υφίστανται εντός τους, αλλά δίνονται εξωγενώς, δηλαδή από την οικονομική θεωρία, και άρα, δεύτερον, δεν είναι απαλλαγμένα από τη δράση ιδεολογικών ή άλλων, συναφών, παραγόντων, οι οποίοι – αναπόφευκτα – ενέχονται σε κάθε θεωρία (περιλαμβανομένης της μαθηματικής), και έτσι παραμορφώνουν το είδωλο του μελετώμενου αντικειμένου. Η αξιοπιστία διατηρείται μόνον με τη λεπτομερή παράθεση των υποθέσεων της έρευνας, καθώς επίσης και με τον συνεχή, θεωρητικό και εμπειρικό, έλεγχο τόσο των ορίων ισχύος όσο και της συναρμογής τους. Καίτοι δεν είμαι ειδικός, η θεμελίωση της έννοιας «ηθική» είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενη σε φιλοσοφικούς όρους. Από αυστηρά επιστημονική άποψη, και εν αντιθέσει με ό,τι συνήθως λέγεται, ο οικονομολόγος αδυνατεί να προσδιορίζει ποιοι θα πρέπει να είναι οι στόχοι της οικονομικής πολιτικής. Δύναται και οφείλει όμως να ερευνά την εσωτερική συμβατότητα των κοινωνικά (προ)καθορισμένων στόχων, τα όντως διαθέσιμα μέτρα επίτευξής τους, την αποτελεσματικότητα και τις άμεσες, έμμεσες και παράπλευρες επιπτώσεις των μέτρων.

Το ζήτημα δεν περιορίζεται, προφανώς, στους οικονομολόγους ή στους κοινωνικούς επιστήμονες, αλλά αφορά και αυτούς των λεγόμενων «θετικών» επιστημών. O επιστήμονας δύναται να υποστηρίξει αυτό που συμφέρει τον εργοδότη του, υπό τον όρο όμως ότι η εργασία του υπάγεται, πλήρως και αποκλειστικώς, στις αρχές, μεθόδους και πορίσματα της επιστήμης, η οποία – οφείλει να – διαθέτει δικό της σύστημα ελέγχου. Τέλος, κατά τη δημοσιοποίηση των όποιων θέσεών του, δεν θα πρέπει να αποκρύπτει ούτε την ύπαρξη εργοδότη ούτε τις δικές του – ενδεχομένως – πολλαπλές επαγγελματικές ιδιότητες.

Ο Θεόδωρος Μαριόλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου