Εκλεισε τα μάτια στον τζόγο με τα πολύπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα

Ενας από τους προβληματισμούς των ειδικών, από την αρχή της ιστορίας με τα swaps τη δεκαετία του 1990, ήταν αν οι διαχειριστές χρέους των κρατών νομιμοποιούνται να τζογάρουν με πολύπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα όπως είναι τα off-market σουάπ, δεδομένης της παντελούς αδιαφάνειας που τα χαρακτηρίζει. Αν και η Eurostat δεν τα απαγόρευε, κάποιοι ήδη από το 2000 είχαν αρχίσει να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ενας από αυτούς ήταν και ο Πίγκα: ο ιταλός οικονομολόγος αποκάλυψε πριν από 12 χρόνια σε ευρωπαίο αρμόδιο τα στοιχεία μιας συναλλαγής που σαφώς παρέπεμπε σε μακιγιάρισμα χρέους από μεγάλη χώρα της ευρωζώνης, την οποία ο Πίγκα αρνείται ακόμα και σήμερα να κατονομάσει. Η αντίδραση που δέχθηκε ο οικονομολόγος από τον ευρωκράτη ήταν ενδεικτική της απουσίας κανονισμών για τη χρήση περίπλοκων χρηματοοικονομικών προϊόντων από τις κυβερνήσεις. «Είναι μία χαρά… δεν θα φέρναμε αντίρρηση», είχε πει ο ευρωπαίος αρμόδιος. Οταν ο Πίγκα του εξήγησε το μεγάλο ρίσκο που παίρνουν οι κυβερνήσεις που χρησιμοποιούν τέτοια προϊόντα, ο αξιωματούχος αναγνώρισε το πρόβλημα και του απάντησε ότι «προς το παρόν δεν θα απαγορεύαμε μία τέτοια συναλλαγή». Ελάχιστη ώρα αργότερα, αφού το σκέφτηκε καλύτερα, ο ευρωπαίος αρμόδιος παραδέχθηκε στον Πίγκα ότι το πρόβλημα είναι πιο σοβαρό απ’ ό,τι πίστευε αρχικά και ανέφερε πως δεν υπάρχει απολύτως καμία ρύθμιση που να αντιμετωπίζει το «μακιγιάρισμα» του δημοσιονομικού χρέους μέσω swap. «Σήμερα, είναι η αλήθεια, η πόρτα παραμένει ανοιχτή για τέτοιες συμφωνίες. Αξίζει να εξετάσουμε αν το Εθνικό Σύστημα Λογαριασμών 95 θα πρέπει να έχει και μία πρόταση που να τις απαγορεύει», είχε πει ο ευρωπαίος αρμόδιος το 2000. Επρεπε να περάσουν τελικά οκτώ χρόνια από τότε για να καλέσει η Eurostat τα ευρωπαϊκά κράτη να δηλώσουν αν έχουν πραγματοποιήσει τέτοιου είδους συμφωνίες και να υπάρξει κάποιο κανονιστικό πλαίσιο. Και αυτό παρά το γεγονός ότι ο Πίγκα είχε δημοσιεύσει από το 2001 τα στοιχεία για τη χρήση swap από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις…

Οπως αποκαλύπτεται από τα αποτελέσματα των μεθοδολογικών επισκέψεων κλιμακίων της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, από το 2006 και μετά οι έλεγχοι για τα swaps έχουν αρχίσει να γίνονται όλο και πιο αυστηροί. Πρώτα έγιναν συστάσεις στο Βέλγιο, μετά το 2007 ακολούθησαν διορθώσεις στη Φινλανδία και το 2008, επίσημα πλέον η Eurostat κάλεσε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη να δηλώσουν τέτοιου είδους συναλλαγές καθώς και να συμμορφωθούν στον νέο κανονισμό εγγραφής των εν λόγω στοιχείων. Ηδη υπήρχαν πληροφορίες ότι το Βέλγιο από το 1989 και η Ιταλία το 1996 είχαν προσφύγει σε συμφωνίες swap, ενώ στην αγορά κυκλοφορούσαν και φήμες για σειρά συμφωνιών της Πορτογαλίας στο διάστημα 1998-2003. Οπως φάνηκε, σχεδόν όλοι συμμορφώθηκαν, αν όχι άμεσα, κατά τη διάρκεια των επόμενων επισκέψεων. Ολοι τουλάχιστον όσοι τα δήλωσαν. Γιατί υπήρχαν και εκείνοι που δεν δήλωσαν τα σουάπ, και μετά πιάστηκαν στα πράσα…

«Η Eurostat ενημερώθηκε λαθεμένα από τις ελληνικές Αρχές ότι δεν υπήρχαν περιπτώσεις off-market swap στο παρελθόν, σε σχετικό ερωτηματολόγιο που απεστάλη σε όλα τα κράτη-μέλη και με το οποίο ζητούνταν πληροφορίες για τα swaps. Το 2008 οι ελληνικές Αρχές έγραψαν στη Eurostat ότι “το κράτος δεν εμπλέκεται σε οψιόν, swap συναλλάγματος ούτε σε off-market swap”», έγραφε η έκθεση της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας μετά τις μεθοδολογικές επισκέψεις κλιμακίου στην Ελλάδα το 2010. Σημειώνεται ότι το ελληνικό swap με την Goldman Sachs που υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2001 δέχτηκε τροποποιήσεις το 2002 όσον αφορά τον υπολογισμό των πληρωμών, χωρίς όμως να αλλάξει η διάρκειά του η οποία τότε οριζόταν έως το 2019. Το 2005, επί κυβέρνησης ΝΔ, η διάρκειά του παρατάθηκε έως το 2037. Στα συμπεράσματά τους οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι στη συμφωνία εσκεμμένα χρησιμοποιήθηκε συναλλαγματική ισοτιμία διαφορετική από την τιμή της αγοράς «με την πρόθεση να μειωθεί το οφειλόμενο χρέος».